Jeszcze raz o imieniu Bożym
(cz.2)

Autor: Piotr Andryszczak

Za czasów Apostołów w I w. po Chr., jak i później, pierwsi chrześcijanie nie używali imienia Bożego JHWH oraz w posiadanych odpisach tekstu biblijnego nie widzieli "imię Jehowa".

Oczywiście, że Świadkowie Jehowy nie wymyślili "imienia Jehowa". Słowo "Jehowa" powstało bowiem w drugiej połowie pierwszego tysiąclecia:

A więc "wymyślili" i "dodali" do Biblii.

Uczeni żydowscy nie mogli umieścić przy tetragramie JHWH odpowiednich samogłosek, ponieważ nie wiedzieli które wstawić, by prawidłowo można było odczytać w pełni tetragram.

Jedno jest pewne. Nikt nie wie jak wymawiano pierwotnie imię Boże JHWH. Co wiemy na pewno? Tetragram odczytywano jako Adonai - Pan. Świadczy o tym grecka Septuaginta. Nie ma w niej pełnej wymowy imienia Bożego. Jedne z najstarszych rękopisów bez tetragramu to m.in.: Greek papirus 458 - IIw. przed Chr., 4QLXXLeva - Iw. przed Chr., 4QLXXNum - Iw. przed Chr., 4QLXXDeut - Iw. przed Chr.

O Nowym Testamencie Świadkowie Jehowy piszą:

A więc Świadkowie Jehowy sami przyznają, iż w Nowym Testamencie NIE MA pełnego imienia Bożego JHWH. Pisarze Nowego Testamentu cytując Stary Testament mogli korzystać z greckiej Septuaginty, w której widniało w miejsce tetragramu słowo Kyrios - Pan, mogli też korzystać z innych źródeł.

Teksty Qumrańskie

"w przypadku tłumaczeń Pisma Świętego ST był też zastępowany przez nich takimi tytułami jak na przykład 'pan' - adonay. Takiego zastępstwa dokonano w qumrańskim 1 QH 7, 28, który jest swobodnym przekładem Wj 15, 11 (por. Fitzmyer, str. 59). Tetragram YHWH jest też wymiennie używany z Adonay (pan) w 1 QIs a - ([np. 3:20-25] Fitzmyer, tamże). Inna informacja jaką Fitzmyer podaje (Tamże, str. 59-60), tyczy się zastępowania przez qumrańczyków tetragramu kropkami w ich pismach. Tak jest w tłumaczeniu Iz 40, 3 gdzie w hebrajskim tekście jest Jahwe. Qumrański 1 QS 8, 14 wstawia zamiast tetragramu kropki w tym miejscu. Inne teksty qumrańskie które tak robią to (podaje za Fitzmyerem, str. 59-60) takie oto następujące fragmenty:

Zwój A Izajasza z groty 1 (33:7 w dodatku powyżej linii Iz 40:7)

Ponadto:

4QSam 1,3 (odpowiednik 1 Sam 25,31)
4QSam 3,7 (odpowiednik 2 Sm 15:8)
4Q Testim [4Q175] 1:19 (odp. Wj 20:21b w odmianie samarytańskiej i Pwt 33:11).
4Q Tanh [4Q176] 1-2 i 6.7.9. (odp. Iz 40:1-5)
4QTanh 1-2 ii 3 - (odp. Iz 49:14).
4 Q Tanh 8-11, 6.8.10 (odp. Iz 54:5.6.8, z zastąpieniem czyli dodaniem tetragramu tam gdzie nie występuje on w TM).

Inne teksty Qumrańskie zastępowały tetragram YHWH na jeszcze inne sposoby. Np. przez substytut hw'h [Fitzmyer, str. 60].

Na marginesie warto tu dodać, że niektóre manuskrypty qumrańskie Septuaginty po prostu nie zawierały tetragramu w miejscu gdzie dziś wstawiają go Świadkowie Jehowy. Są to:

4QLXXLev (a).
4QLxxNum.
4QLxxDeut.>

Również Greek papirus z II wieku przed Chr. nie posiada tetragramu w miejscu, gdzie dziś wstawiają go Świadkowie Jehowy.

Jeszcze inny Qumrański tekst grecki Księgi Kapłańskiej z groty 4 zawiera tetragram oddany po prostu przez "Iao" (4QLXXLev.b). Jest to forma imienia Boga. Fitzmyer konkluduje, że w pismach qumrańczykow istniał szacunek dla imienia Bożego, ale jednocześnie istniała - cytuję - "tendencja do tego, by nie czytać tetragramu jako Jahweh, lecz jako Adonay" (Fitzmyer, str. 60). Fitzmyer pisze też [tamże], że jeszcze w czasach przedchrześcijańskich zaczęła przeważać tendencja ku temu, aby zacząć w greckich kopiach ST zastępować imię Boga YHWH słowem Kyrios."

Rzućmy też na chwilę okiem poza teksty z Qumran i zobaczmy jak postępowali inni kopiści tekstów ST. I tak papirus Oxyrhynchus 656 wstawia theos za tetragram w III wieku p.n.e. Inne miejsca z pierwotnym theos to: fragment z Księgi Rodzaju w Fouad 266a, fragment z Księgi Powtórzonego Prawa w Fouad 266c; Papirus Oxyrhynchus 4443 z grecką wersją Księgi Estery. Wracając do tekstów z Qumran to w niektórych miejscach nie pisano tetragramu, a odpowiednio zmieniano formę czasownika, lub dodawano przyrostek, aby czytelnik mógł się zorientować, że jest mowa o Bogu (np. „jego” w 1QS 8, 13 czy w 4Q511 10, 12). Zastępowano też tetragram słowem ’Elohim (np. 4Q375), ’El (np.: 11Q13 Melchizedek 4, 11), Adonaj (np.: 1QH 7, 28; 1QIsaa), czy Adon (1QH 10, 8). Stosowano też parafrazy zamiast tetragramu, np. „najchwalebniejsze imię” (1QS 6, 27).

W języku aramejskim I wieku używano słowa Pan w odniesieniu do Boga. Na przykład w targumie do Księgi Hioba, znalezionym w 11 grocie w Qumran, Boga określono aramejskim słowem Marja (Pan). Inny argument pochodzi z pism Filona z Aleksandrii. Filon w cytatach z Biblii Hebrajskiej pisał kyrios w miejscach, gdzie w tekście hebrajskim widniał tetragram. Są dwa możliwe wyjaśnienia tego zjawiska: albo w tekście, z którego czerpał cytaty, nie było tetragramu, albo korzystał z tekstów, w których widniał tetragram pisany paleohebrajskimi lub aramejskimi literami, ale zgodnie z ówczesnym zwyczajem zamieniał na kyrios.

Albert Pietersma w artykule napisanym w 1984 roku twierdzi, że zwolennicy pierwszeństwa tetragramu przed kyrios zbyt szybko uznali tę tezę za prawdziwą. Podał dwa argumenty przeciwko niej:

Teksty, na których opierają się zwolennicy pierwszeństwa tetragramu, noszą ślady poprawek zbliżających je do tekstu hebrajskiego. Wstawianie tetragramu miało więc charakter wtórny i prawdopodobnie świadczyło o pewnym niezadowoleniu z wcześniejszych przedstawień imienia w greckich rękopisach biblijnych.

Dowody wewnątrz tekstu Septuaginty wskazują na to, że późniejsi kopiści wstawili tetragram w miejsce kyrios. Na przykład w Septuagincie unikano powtórzenia kyrios kyrios, gdy w tekście hebrajskim występowało połączenie adonaj jhwh, Pan jhwh (np. Rodzaju 15:3; 15:8; Wyjścia 23:17; 34:23; Jeremiasza 1:6; 1:24; 3:1; 4:10; 10:33). Wskazuje to na świadomą decyzję tłumaczy, a nie na mechaniczne zamienianie tetragramu na kyrios.

Niektórzy uczeni uzupełnili wnioski Pietersmy. Martin Rösel powołał się na tekst z Księgi Kapłańskiej 24:16: „Skoro wymówił imię Pana, musi umrzeć”. Według Rösela niemożliwe, żeby tłumacz Septuaginty w tak dosadnym nakazie umieścił imię Boże w postaci tetragramu. Zauważył też konsekwentne stosowanie ho Theos w odniesieniu do potężnych czynów Boga, a Kyrios – do okazywania współczucia wobec Izraela, co sugeruje świadomą decyzję tłumacza. Powołuje się też na obecność kyrios w księgach deuterokanonicznych oraz na fragment Listu Arysteasza, cytujący Księgę Powtórzonego Prawa 7:18 w wersji Septuaginty.
(Tetragram, Jehowa a Qumran Jan Lewandowski)

Jakie to są dowody, że Septuagintę dość szybko sfałszowano? Kiedy ją sfałszowano i kto konkretnie to zrobił? Skąd Świadkowie Jehowy wiedzą, że pierwsi chrześcijanie posługiwali się Septuagintą z imieniem Bożym? Czy pierwsi chrześcijanie hołdowali tradycji żydowskiej czy już chrześcijańskiej?

"W poniższej tabelce przedstawiam dwa rodzaje równie starych rękopisów Septuaginty. Pierwsze, z imieniem Jahwe, na których wzorowali się później piszący po grecku rabini Akwila (II w. po Chr.) i Symmach (II/III w. po Chr.). Drugie, bez imienia Jahwe, z jakich korzystali chrześcijanie i które przepisywali przez wieki. O tych rękopisach Strażnica z wiadomych względów milczy."

Rękopisy z imieniem Jahwe (Jao, JHWH) podane przez angielską Biblię ŚJ z przypisami (s. 1563-1564)	Rękopisy bez imienia Jahwe pominięte przez Towarzystwo Strażnica
Fuad 266 - II lub I w. przed Chr.	Greek papirus 458 - II w. przed Chr.
4QLXXLevb - I w. przed Chr.	4QLXXLeva - I w. przed Chr.
Pergaminy z Nachal Cheber - I w. po Chr.	4QLXXNum - I w. przed Chr.
Papirus Oxyrhynchos - II w. po Chr.	4QLXXDeut - I w. przed Chr.

Widać więc, że najstarszy zachowany papirus grecki nie zawiera imienia Jahwe, a w NT, w którym cytowana jest taka Septuaginta, nigdy nie było tego hebrajskiego imienia Boga. Potwierdza to też to, że i w manuskryptach Septuaginty, w których był tetragram, odczytywano go jako Kyrios. Nigdy więc z tekstu greckiego Biblii chrześcijanie nie usunęli imienia Jahwe (por. pkt 11.3.2). Patrz „Błędy doktryny Świadków Jehowy. Analiza krytyczna Chrześcijańskich Pism Greckich w Przekładzie Nowego Świata” R. H. Countess; „Wstęp Ogólny do Pisma Świętego” ks. J. Homerski, Poznań-Warszawa 1973; „Wprowadzenie do Literatury Międzytestamentalnej” ks. S. Mędala CM, Kraków 1994., gdzie podano literaturę obcojęzyczną omawiającą najstarsze papirusy. Por. „Największe oszustwa i proroctwa Świadków Jehowy” C. Podolski rozdz. Oszustwo z imieniem Bożym.

Również tetragram JHWH w hebrajskich dokumentach qumrańskich zapisywano czasem jako 4 kropki lub zastępowano substytutem pochodzącym od terminu Elohim, tzn. Bóg:

„Miejscami tetragram zastępują cztery kropki (1QS 8,14 - cytat z Iz 40,3); użyto ich nawet w zwoju A Izajasza z groty 1 (33,7 - w dodatku powyżej linii Iz 40,7; ponadto w 4QSamC 1,3 - odpowiednik 1Sm 25,31; (...). Równie specyficzne jest zastępowanie tetragramu substytutem hw'h', który wydaje się być kombinacją trzeciej osoby liczby pojedynczej rodzaju męskiego, tzw. niezależnego zaimka osobowego - hu', i pierwszych dwóch liter ha'elohim (1QS 8,13)” („101 pytań o Qumran”, J. A. Fitzmyer SJ, Kraków 1997, s. 59-60)." (IMIĘ BOŻE Włodzimierz Bednarski)

Poza tym, w którym to miejscu pierwsi chrześcijanie świadczyli o "imieniu Jehowy"? Jak mają się do tego wszystkiego słowa św. Pawła?

Rz 15,20-21

Nikt nie "wymazywał" imienia Bożego z Biblii. W Dz 2,34 w tekście greckim występuje słowo kyrios. Nikt też nie ma problemu z rozróżnieniem tytułu "Pan" w Dz 2,34, ponieważ zgodnie z nauką o Trójcy Świętej oczywistą rzeczą jest to, iż Ojciec mówi do swego Syna. Więc słusznie w wielu przekładach możemy przeczytać "Rzekł Pan Panu memu", ponieważ tak jest w tekście oryginalnym:

(za zgodą wydawcy) Vocatio

(tab.kod.gram.)

Jak czytać po grecku

Dz 2,34

Fraza "Powiedział Pan Panu memu" potwierdza również wydany przez Świadków Jehowy przekład międzywierszowy:

Jak czytać po grecku

Dz 2,34

Cytat z Dz 2,34 pochodzi nie z tekstu hebrajskiego, gdzie widnieje tetragram JHWH, lecz pochodzi z greckiej Septuaginty, gdzie autor skorzystał z faktu, iż jest tam słowo Kyrios:

Ps 109,1-7

(za zgodą wydawcy) Vocatio (tab.kod.gram.)

(za zgodą wydawcy Vocatio)

Ps 109,1-7

I całkiem słusznie napisał Justyn Męczennik. Nie można przecież Boga nazywać jakimś wymyślonym imieniem. A czy przypadkiem słowo "Jehowa" nie jest wymyślonym imieniem?

Na jakiej podstawie Świadkowie Jehowy dochodzą do takich wniosków? Nie przedstawili bowiem żadnego najstarszego skrawka manuskryptu Nowego Testamentu z tetragramem, więc nie ma żadnego dowodu, że ktoś sporządzając kopie usuwał tetragram.

Jakie jeszcze "dowody" przedstawiają Świadkowie Jehowy, by poprzeć swoją tezę?

Manipulacja Świadków Jehowy polega na tym, że pokazując niewymawialny tetragram JHWH wymieniają słowo "Jehowa".

Dlaczego Świadkowie Jehowy nie przedstawili istniejących kopii Septuaginty, które nie mają tetragramu. Są to: Greek papirus 458 - IIw. przed Chr., 4QLXXLeva - Iw. przed Chr., 4QLXXNum - Iw. przed Chr., 4QLXXDeut - Iw. przed Chr. Czyżby wybiórcze traktowanie źródeł? Co niewygodne dla postawionej z góry założonej tezy, to lepiej przemilczeć?

Co możemy przeczytać jeszcze:

Czy te słowa profesora Howarda są zgodne z prawdą? Czyżby pan profesor nie słyszał nic o: Greek papirus 458 - IIw. przed Chr., 4QLXXLeva - Iw. przed Chr., 4QLXXNum - Iw. przed Chr., 4QLXXDeut - Iw. przed Chr.? Profesor pisze:

W Strażnicy czytamy:

Jeśli chodzi o hipotezy prof. Howarda:

Profesor Howard nie przedstawił żadnego dowodu na to, że natchnieni pisarze Nowego Testamentu tam, gdzie cytowali Stary Testament umieszczali w swoich tekstach tetragram. Kościół nowotestamentowy posługiwał się Septuagintą bez tetragramu. Świadczą o tym fakty, a nie teorie. Sami Świadkowie Jehowy bowiem napisali:

Świadkowie Jehowy podsumowują:

Okazuje się, że to tylko teoria, która nie ma nic wspólnego z faktami.

Trzeba jeszcze wspomnieć o pisarzach wczesnochrześcijańskich. Kim byli możemy przeczytać tu:

W tekstach Ojców Apostolskich również jest brak tetragramu kiedy pisarze cytują Stary, bądź Nowy Testament. Przykład szedł przecież prosto z góry, od Apostołów. Oto kilka przykładów: