W. Miller i lata 1843-1844
oraz J. A. Brown

Autor: Włodzimierz Bednarski,
"Jak w Towarzystwie Strażnica 'rodziła się' koncepcja niewidzialnego
przyjścia Chrystusa i nauka o roku 1914"

W. Miller i lata 1843-1844 oraz J. A. Brown

Wielu dzisiejszym adwentystom wydaje się, że to amerykański kaznodzieja baptystyczny William Miller (1782-1849), był „wynalazcą” (a może czasem lepiej mówić: odkrywcą) nauki o roku 1843 i wyliczenia 2300 wieczorów i ranków. Okazuje się jednak, że pierwszym był John Aquila Brown w roku 1810 (kilka lat przed zastosowaniem jej przez W. Millera):

„Pierwszym wykładowcą proroctw, który obliczył okres 2520 lat był John Aquila Brown w roku 1823. (...) To właśnie on zapoczątkował obliczanie 2520 lat, również jako pierwszy posłużył się 2300 dniami z Daniela 8:14 jako latami, licząc je od 457 r. p.n.e. do roku 1843 n.e. Brown po raz pierwszy swą chronologię opublikował w londyńskim miesięczniku »The Christian Observer« w 1810 roku. (...) Inni komentatorzy wyznaczali ich koniec na rok 1844 (nawet sam Brown w późniejszym okresie), względnie na 1847 rok. Wszyscy zwolennicy Millera w USA jednomyślnie przyjęli rok 1843.* Chronologię Browna, w ramach której »siedem czasów« z czwartego rozdziału Księgi Daniela stanowiło okres 2520 lat opublikowano po raz pierwszy w 1823 w jego dwutomowym dziele pt. »The Even–Tide«.

* (...) Tak więc wiele osób w Stanach Zjednoczonych już w roku 1810 mogło przeczytać artykuł Browna na temat 2300 lat. Wkrótce potem data 1843 zaczęła pojawiać się w amerykańskich komentarzach dotyczących proroctw” (Kwestia czasów pogan. Krytyczna analiza chronologii Świadków Jehowy C. O. Jonsson, 2002, s. 20 [s. 22, wersja PDF]).

Wyznaczony w roku 1818 i rozpropagowany jako czas powrotu Chrystusa rok 1843, przez kaznodzieję baptystycznego W. Millera, miał wielu zwolenników. Wspomina się, że jego kazania słuchało tysiące ludzi, a rozgłaszać je zaczął on na początku lat 30. XIX wieku:

„Brat W. Miller wykonał bardzo wielką pracę. W styczniu 1844 r. powiedział: »Przez minione dwanaście lat dałem 4500 konferencji, które zgromadziły około 500 000 osób« (Signs of the times – Znaki Czasu – styczeń 1844). Napisał wiele artykułów do gazet. Jego liczne kazania były publikowane w formie książek. Były też wydawane czasopisma adwentyskie, tak jego jak i innych braci: (...) [wymieniono 9 czasopism]” (Świt Królestwa Bożego i Wtórej Obecności Jezusa Chrystusa Nr 1, 1987 s. 31-32, art. Od Brata Millera do Brata Russella. Okres od 1818-1874 roku, J. Skorupiński, wyd. Stowarzyszenie Badaczy Pisma Świętego).

Z tych 500 000 słuchaczy Millera podobno około 100 000 osób stało się jego zwolennikami, gorliwie wypatrującymi przyjścia Pana w terminach podawanych przez tego kaznodzieję.

„Powracając do brata Millera należy wspomnieć, że na podstawie tekstu Daniela (8:14), który to werset podaje liczbę 2300, wyliczył, że Pan ma powrócić pomiędzy wiosną 1843 r. a wiosną 1844. Do tego zrozumienia doszedł już w 1818 r. (...) W 1829 r. już zupełnie wyraźnie wyłożył swój chronologiczny punkt widzenia i swoje prorocze doktryny. Jednak dopiero 14 sierpnia 1831 r. zaczął to ogłaszać otwarcie tak słowem, jak i piórem” (jw. s. 30).

„Pierwsza wyznaczona przez brata Millera data powrotu Pana, a mianowicie wiosna 1843 r. okazała się błędna. Podał drugą datę: 21 marzec 1844 r. Powstał znowu zawód. Brat Miller zaczął się zniechęcać, ale jego przyjaciele S. Bliss (...) [wymieniono kilka osób] wyliczyli jeszcze inną datę na podstawie starego kalendarza księżycowo-słonecznego i otrzymali 18 kwiecień 1844. Lecz i ta data okazała się błędna.

Brat Miller był człowiekiem pokornym i przyznał się do pomyłki. Oto jego deklaracja z 22 maja 1844 r. (...)

»Przyznaję się do błędu i uznaję swój zawód. Mimo tego wierzę nadal, że Dzień Pański jest bliski, we drzwiach i upominam was, bracia, abyście byli czuwającymi i abyście nie pozwolili, żeby ten Dzień przyszedł na was niespodziewanie«.

Wówczas jeszcze inny przyjaciel br. Millera, Samuel Sheffield Snow (ur. 1806 – zm. 1870), do którego przyłączył się Jerzy Storrs (ur. 1796 – zm. 1879), kaznodzieja metodyski, uczynił inne wyliczenie na podstawie Dnia Pojednania, to jest dziesiątego dnia siódmego miesiąca (Tiszri) i otrzymał datę 22 października 1844 r. (...) Ale i ta data nie spełniła się. Nastało wielkie rozczarowanie. Dużo członków opuściło Ruch Millerowski. Wśród pozostałych członków nastały debaty i liczne dyskusje” (jw. s. 32).

„Od daty 22 października zaczęły się poważne podziały. Ruch Millerowski rozpadł się na różne grupy z odmiennymi tendencjami Około 1855 r. było już 25 podziałów. Co do br. Millera, to on nie przyłączył się do żadnego nowego ruchu” (jw. s. 33).

„Na początku 1848 r. zaczął upadać na zdrowiu (...) William Miller zmarł 20 grudnia 1849 r. Liczył wtedy 67 lat” (jw. s. 33).

Wspomniano powyżej o co najmniej 25 podziałach w ruchu Millera. Jakie koncepcje pojawiły się z czasem? Oto one:

data była dobra, ale należało oczekiwać innego wydarzenia;

data była dobra, ale wydarzenie było niewidzialnie;

data była zła i poprawiono na nową;

data do korekty i oczekiwanie innego wydarzenia;

data do korekty i wydarzenie niewidzialne;

data odtąd nieistotna, czas jest bardzo bliski (W. Miller);

daty nie należy wcale wyznaczać;

pod wpływem złej daty popadnięcie w niewiarę.

Powyższe rozmaite koncepcje wywołały podział ruchu millerowskiego na dwa główne nurty: badacki i adwentystyczny.

Później głównym przedstawicielem pierwszego nurtu stanie się Towarzystwo Strażnica, a drugiego Kościół Adwentystów Dnia Siódmego. Tak jest do dziś.

Choć nie interesują nas w niniejszym opracowaniu inne daty dotyczące widzialnego powrotu Chrystusa, które pojawiały się bezpośrednio po latach 1843-1844, bo skupiamy się głównie na dotarciu do argumentacji doprowadzającej do roku 1874 i niewidzialnego powrotu Chrystusa oraz do roku 1914 (koniec „czasów pogan”), to jednak warto wymienić wyznaczane inne lata, które wspominają badacze historii tego zagadnienia:

„Wielu zaczęło wyznaczać nowe daty (paruzji): 1845, 1846, 1847, 1853, 1854, 1866, 1867, 1873 itd. Ruch adwentystyczny ulegał dalszym podziałom, bowiem różne osoby opowiadały się za różnymi terminami (paruzji), podczas gdy inni nie widzieli potrzeby wyznaczania konkretnej daty Apokalipsy” (Kwestia czasów pogan. Krytyczna analiza chronologii Świadków Jehowy C. O. Jonsson, 2002, s. 24 [s. 26, wersja PDF]).

[W nowszej angielskiej wersji tej książki C. O. Jonsson wymienia kolejne zapowiadane lata: 1850, 1851, 1852, 1868, 1870, 1875 (patrz The Gentile Times Reconsidered C. O. Jonsson, Atlanta 2004, s. 42); na przykład w roku 1859 R. C. Shimeall wyznacza 2520 lat i rok 1868 (652 p.n.e.-1868 n.e.) (jw. 61)]

„Wśród zwolenników warunkowej nieśmiertelności, byli tacy, którzy wyliczali, że Pan powróci w 1853/1854 r. Ich przywódcą był Cummings. Później ten sam Cummings wraz z Edwardem Bischop Elliot oczekiwali Pana na 1864/65 r.” (Świt Królestwa Bożego i Wtórej Obecności Jezusa Chrystusa Nr 1, 1987 s. 38).

„[Storrs] Prawdopodobnie przyjął myśl, że Pan powróci w 1870 r. Brat H. B. Rice, który publikował czasopismo »The Last Trump« (Trąba Ostateczna), też spodziewał się powrotu Pana na ten sam 1870 r. (...) Gdy jednak okazało się, że Pan nie powrócił w 1870 r. , to wtenczas br. J. Storrs zerwał z grupą »Unia Życia i Przyjścia«” (jw. 37).

„W każdym razie rezultat tych wyliczeń okazał się katastrofalny z powodu licznych zawodów: po 22 października 1873 r., oczekiwano na próżno wiosnę 1874 r., następnie 22 październik 1874 r., a potem 14 luty 1875 r. i następnie 5/6 kwiecień 1875. Przypominam, że Chrześcijańscy Adwentyści (czyli Wtórzy Adwentyści) oczekiwali Pana w ciele, jak również spalenia ziemi. Po tym rozczarowaniu publikacje przestały wychodzić” (Świt Królestwa Bożego i Wtórej Obecności Jezusa Chrystusa Nr 3, 1987 s. 32).

„Na podstawie rozumowania R. Menziesa, inny Szkot, astronom Charles Piazzi Smyth, w 1864 r., wyliczył, że Chrystus powróci w 1881 r.

Dawid Dawidson, na tej samej podstawie ogłosił wielką wojnę w 1928 r., i ponowne przyjście Chrystusa w 1936 r.

Wiemy, że brat Russell wziął pod uwagę opracowania Taylora, Menziesa i Piazzi Smytha” (Świt Królestwa Bożego i Wtórej Obecności Jezusa Chrystusa Nr 1, 1987 s. 38).

Tych i innych badaczy adwentowych, zapowiadających powrót Chrystusa wymieniono w poniższym historycznym dziele: Nelson Barbour: The Millennium’s Forgotten Prophet; A Preliminary Biography Bruce W. Schulz, Rachael de Vienne, Fluttering Wings Press 2009.

Wracając do Millera, warto stwierdzić, że badacz J. Skorupiński w swym artykule pt. Od brata Millera do brata Russella. Okres od 1818-1874 roku wymienił taką oto zbieżność dotyczącą Millera i Russella:

„Jeżeli policzymy 70 lat wstecz od narodzenia brata Russella w 1852 r., to otrzymujemy rok 1782, czyli rok narodzenia brata Millera. Brat Miller urodził się 15 lutego 1782 r., a brat Russell urodził się 16 lutego 1852 r., czyli 70 lat i 1 dzień później” (Świt Królestwa Bożego i Wtórej Obecności Jezusa Chrystusa Nr 1, 1987 s. 33, wyd. przez Stowarzyszenie Badaczy Pisma Świętego).