Krzyż czy pal?
2. Biblia i pisma apokryficzne

---

2. Biblia i pisma apokryficzne

Chociaż to może wydawać się dziwne, to śJ ignorują argumenty biblijne wskazujące na ukrzyżowanie Jezusa.

2.1. Jana 20:25

Rys.: Tak w swoich publikacjach świadkowie Jehowy przedstawiają ukrzyżowanie Jezusa. Łatwo zauważyć, że przedstawienie to jest wbrew biblijnym słowom Tomasza: "Jeżeli na rękach jego nie zobaczę śladu gwoździ"

1 Strażnica, 1 kwietnia 1984, str. 31, wydanie ang.

Identycznie jest w Przekładzie Nowego Świata, wydanego przez Towarzystwo Strażnica. Jak łatwo zauważyć, Tomasz mówi o gwoździach (l. mn.), które przebiły ręce Jezusa, a nie o gwoździu (l. poj.), jak przedstawiają to śJ w swoich publikacjach. Były więc co najmniej dwa gwoździe które przebiły obie ręce. Jest to sensowne tylko w przypadku przybicia do poprzecznej belki krzyża, z rozłożonymi rękoma. Przy przybijaniu do pala ręce się krzyżowało i przybijano jednym gwoździem. Wskazuje na to chociażby figurka znaleziona w Halikarnasie przedstawiająca człowieka ukrzyżowanego na palu , albo wizerunek Marsjasza zawieszonego na drzewie . Ludzie ci mają ręce skrzyżowane nad głową. Tak więc w tym przypadku Towarzystwo Strażnica jest zgodne z historią i archeologią, ale jest niezgodne z przekazem biblijnym. Szeregowi świadkowie Jehowy zauważyli tę niedorzeczność i Strażnica poczuła się zmuszona do "wyprostowania" myślenia swoich członków. Jak załatwiono problem? Zasugerowano mianowicie, że Tomasz miał na myśli także stopy Jezusa! Wspierają się tutaj Ewangelią Łukasza (24:39-40), gdzie Jezus mówi o rękach i nogach. Stąd uważają, że Tomasz miał na myśli także nogi Jezusa1. Tymczasem epizodu z Tomaszem w Ewangelii Łukasza nie ma. Jest on tylko u Jana. I Jan twierdzi, że Tomasz zapytał tylko o dziury od gwoździ w rękach, nie wspomniał nic o nogach. Świadkowie Jehowy jednak wiedzą lepiej, co kto miał na myśli dwa tysiące lat temu... O gwoździach w rękach mówią też apokryficzne apokalipsa Pawła i ewangelia Piotra . Ponadto przekaz ten jest zgodny ze źródłami pogańskimi, które zaznaczają, że człowiek był przybijany do krzyża czterema gwoździami (Plaut, ).

2.2. Mateusza 27:37

Innym dowodem na to, iż ręce Jezusa były rozłożone jest relacja Mateusza o umiejscowieniu tablicy:

Aby to pogodzić ze swoją teorią śJ umieszczają tabliczkę nad rękami, wbrew biblijnemu tekstowi (zobacz ilustracja wyżej). Warto zauważyć, że np. Jan pisze o tabliczce umieszczonej ogólnie na krzyżu (Jn 19:19), a Łukasz i Marek nic o niej nie piszą. Podobnie jak u Jana tabliczka ogólnie na krzyżu jest wspomniana w apokryficznej ewangelii Piotra (Piotra 4:11). Jedynie Mateusz precyzuje umiejscowienie tablicy.

Rys. Tak mogła wyglądać tablica, jaką powieszono nad głową Jezusa na krzyżu. Świadkowie Jehowy muszą umieszczać ją nad rękoma, ponieważ nad głową a pod skrzyżowanymi rękoma po prostu nie zmieści się. Oczywiście, tabliczka wisząca nad rękoma wisi również nad głową (podobnie jak i nad sercem, brzuchem czy stopami) i z formalnego, logicznego punktu widzenia takie tłumaczenie jest możliwe. Problem tylko taki, że Biblia nie jest pisana językiem formalnym dla filozofów i logików, ale językiem potocznym dla prostych ludzi. Mateusz pisząc dla nich o tabliczce nad głową zapewne widział w myślach tabliczkę wisząca właśnie bezpośrednio nad głową Jezusa
Nie da się, jak czasami chcą śJ, umieścić tej tablicy nad głową a pod skrzyżowanymi rękami: była po prostu za wielka. Napis na niej brzmiał "Król żydowski" (Mk 15:26), "To jest Jezus, Król żydowski" (Mat 27:37), "To jest król żydowski" (Łuk 23:38) lub "Jezus Nazarejczyk, Król żydowski" (Jn 19:19) i był napisany w 3 językach: hebrajskim, łacińskim i greckim (Łuk 23:38, Jn 19:20). Był wystarczająco duży, aby można go było przeczytać stojąc blisko krzyża (Jn 19:20).

2.3. Jana 19:19

2 Bednarski, 6.1.3

Warto jeszcze odnieść się do wspomnianych słów Jana "Wypisał też Piłat tytuł winy i kazał go umieścić na krzyżu". Wiele przekładów Biblii ma w tym miejscu tłumaczenie "nad krzyżem", a więc nad miejscem skrzyżowania belek. Tam mają np. Biblie Gdańska, Warszawska, Dąbrowskiego, Kowalika, Wujka. W Przekładzie Nowego Świata jest natomiast "Piłat wypisał także tytuł i umieścił go na palu męki". Trudno sobie wyobrazić jak można zawiesić tablicę nad palem2.

2.4. Jana 12:32,33

Jezus mówiąc o swej śmierci powiedział:

Gestem przyciągania do siebie jest rozłożenie ramion na boki a nie do góry, co może każdy łatwo sprawdzić próbując objąć kogoś. Nawet przy najszczerszych chęciach trudno przyjąć, że wyciąganie skrzyżowanych rąk do góry to gest przyciągania kogokolwiek - wystarczy przyjrzeć się figurce z Halikarnasu albo Marsjasza wiszącego na drzewie. Znana jest natomiast gemma z III wieku przedstawiająca Jezusa w otoczeniu apostołów i wywyższonego jakby na krzyżu, z ramionami nie przybitymi do krzyża, ale wykonującymi gest objęcia

2.5. NWT, Jana 21:18,19

W jehowickim Przekładzie Nowego Świata czytamy:

Przekład Nowego Świata (wyd.ang.)	Przekład Nowego Świata (wyd.pol)
'Most truly I say to you, When you were younger you used to gird yourself and walk about where you wanted. But when you grow old you will stretch out your hands and another [man] will gird you and bear you where you do not wish. 'This he said to signify by what sort of death he would glorify God (Jn 21:18,19)	'Zaprawdę, zaprawdę ci mówię: Gdy Byłeś młodszy, przepasywałeś się i chodziłeś, gdzie chciałeś. Ale gdy się zestarzejesz, wyciągniesz ręce i ktoś inny cię przepasze i poprowadzi, gdzie nie Chcesz'. Rzekł to, żeby wskazać, jaką śmiercią odda chwałę Bogu (Jn 21:18,19)

W języku polskim określenie wyciągniesz nie określa kierunku wyciągnięcia rąk. Jednak w angielskim użyte określenie stretch out oznacza raczej wyciągnięcie rąk na boki, natomiast wyciągnięcie w górę (jak chcą to widzieć śJ) powinno być oddane raczej przez stretch up. Tylko jaki jest sens wyciągania przez starca skrzyżowanych rąk do góry? Zwrotu stretch up użyto na przykład w apokryficznych aktach Andrzeja (...and the one part of thee stretcheth up toward heaven...) .

2.6. Apokalipsa Pawła

3 Apokryfy NT, s. 244 4 Apokalipsa Pawła 44:3, w: Apokryfy NT, s. 272;

Apokalipsa Pawła (ApPw) jest jednym z najpopularniejszych tekstów apokryficznych. Istnieje w wielu wersjach językowych oraz w bardzo wielu egzemplarzach. Za czasów Orygenesa uważano ją za tekst przyjęty w Kościele, a Cezary z Arles (+542) cytuje z niej zdanie jako wzięte z Biblii. Sam Orygens znał ApPw, co wyznacza górną granicę jej powstania. Datowana jest na koniec II lub początek III wieku, powstała w wersji greckiej prawdopodobnie w Egipcie3. ApPw jest zgodna z Biblią (Jana 20:25) co do tego, że ręce Jezusa zostały przybite przez gwoździe (l. mn.) a nie przez jeden gwóźdź, jak to przedstawia Towarzystwo Strażnica w swoich publikacjach: "(...) wyszedł głos od Syna Bożego (...) ręce moje przebiły gwoździe (...)"4

2.7. Ewangelia Piotra

5 Crossan, s. 129 5 Ewangelia Piotra 6:21 w: Crossan, s. 286

Ewangelia Piotra (EwPt) pochodzi najpóźniej z połowy II wieku – jest wspominana przez Serapina, biskupa Antiochi w latach 190-211. Niektórzy jej warstwę historyczną datują nawet na lata czterdzieste I wieku, czyli zaledwie kilkanaście lat po śmierci Jezusa5. Opisuje ona wydanie wyroku przez Piłata, ukrzyżowanie i zmartwychwstanie Jezusa. W szczególności stwierdza ona to samo, co Tomasz w Jana 20:25: ręce Jezusa zostały przebite przez gwoździe, a nie jeden gwóźdź: "(...) Wtedy wyrwali gwoździe z rąk Pana (...)"6

2.8. Akta Andrzeja

7 Akta Andrzeja w: Kobielus, s. 79

Akta Andrzeja są apokryfem pochodzącym sprzed 200 roku. Precyzyjnie opisują krzyż Jezusa jako posiadający cztery końce: "(...) Jedna jego część wyciąga się ku nadchodzącemu niebu, tak że można oznaczyć niebiańskie słowo (lub, słowo to jest ponad)(głowa wszystkich rzeczy): a inna część jego rozciąga się do prawej ręki do lewej i może wyrażać ucieczkę zazdrosnej i niechętnej mocy złego, i gromadzi w tym rzeczy, które są rozrzucone na obczyźnie (lub na świecie). A inna część jego jest umocowana w ziemi, pewnie umieszczona w głębi, tak że może łączyć rzeczy ziemskie, w pobliżu ziemi aż do rzeczy boskich (...)"7

2.9. Ewangelia Filipa

8 Ewangelia Filipa w: Kobielus, s. 73

W Ewangelii Filipa z Nag Hammadi znajduje się wzmianka, że krzyż Jezusa został wyciosany z więcej niż jednego drzewa: "[Józef] jest tym, który wyciosał krzyż z drzew, które zasadził"8

2.10. List Tytusa

9 Apokryfy NT, s. 68 10 List Tytusa, ucznia Pawła, o sposobie życia w czystości 7:8, w Apokryfy NT, s. 84

Mimo iż List Tytusa, ucznia Pawła, o sposobie życia w czystości (ListTt), powstał najprawdopodobniej w IV wieku (a może nawet w V) 9, postanowiłem włączyć go do argumentacji za krzyżem. Skłonił mnie do tego fakt, że List Tt powstawał w czasie, kiedy Konstantyn i jego chrześcijańscy następcy intensywnie promowali monogram Chrystusa i krzyż łaciński (t). Kara ukrzyżowania była już zniesiona. Tymczasem autor List Tt jakoś nie chciał zastosować się do nauki katolików i stwierdził autorytatywnie, że krzyż miał kształt greckiej litery T. Ponadto nawiązuje on do symboliczno-liczbowego znaczenia tej litery, precyzyjnie opisanego przez Klemensa Aleksandryjskiego ). W List Tt czytamy: "Ich liczba w końcu pokazuje liczbę i znak męki: trzysta, wyrażone przez grecką literę T. Litera T ma kształt krzyża (...)"10

2.11. Zstąpienie do otchłani

11 Apokryfy 1986, s. 454

Łacińska wersja tego apokryfu podaje: "Oni zaś czyniąc palcami znak krzyża Chrystusowego"11. W greckiej wersji tego samego apokryfu czytamy: "uczynili na twarzy znak krzyża". Jaki znak? Pionowej kreski? Nie są znane żadne rysunki ze znakiem pionowej kreski na twarzy.

12 Kobielus, rys. 105, s. 222

Rys. Woźnica z wyścigów na rydwanach z tatuażem krzyża na czole. Fragment szkła z katakumb Kaliksta, V w. ne12

13 Tradycja Apostolska, w: Kobielus, s. 182

Dalej w tym samym apokryfie: "Zbawiciel pobłogosławił Adama; kreśląc na czole znak krzyża; to samo uczynił patriarchom, prorokom, męczennikom i praojcom". Czyżby Zbawiciel kreślił znak pala? Jeszcze dalej: "ognisty miecz ujrzał znak krzyża". Identycznie w apokryficznej Ewangelii Nikodema: "Gdy ognisty miecz ujrzał znak krzyża, otworzył mi". Czym znak krzyża (stauros) odróżniał się od znaku pala (stauros)? Jak ognisty miecz odróżniał zwykły pal, jakich było pewnie pełno w okolicy, od pala służącego do skazania? Czyż nie po tym, że ten drugi miał poprzeczną belkę? O czynieniu znaku krzyża pisze również Hipolit Rzymski w przypisywanej mu Tradycji Apostolskiej: szafarz chrztu "czyni znak krzyża na jego [katechumena] czole, uszach i nosie"13

2.12. Wyrocznia Sybilińska

14 Wyrocznia Sybilińska 8.251, w: Roberts, s. 25

Apokryficzna Wyrocznia Sybilińska pochodzi II wieku. "Mojżesz zapowiadał jego figurę [Jezusa], rozkładając swoje święte ramiona, podbijając Amalekitów"14. Motyw wykorzystania figury Mojżesza do zapowiadania ukrzyżowania Jezusa był znany i wykorzystywany również w pismach Ojców Kościoła oraz innych pismach apokryficznych .

15 Wyrocznia Sybilińska 8.302, 318-321, w: Roberts, s. 25

Inny fragment opisuje porównuje ślady po gwoździach Jezusa do wyznaczania kierunków świata: "Rozciągnął swoje ręce i odmierzył wnętrze świata... Najpierw, kiedy Pan jasno wydawał się samym sobą, wcielił się w takiego jakim był wcześniej, i pokazał w rękach, w stopach cztery znaki utrwalone w swoich kończynach: wschód i zachód, i południe, i północ"15

2.13. Akta Piotra

16 Roberts, s. 25

Apokryficzne Akta Piotra są datowane na późny II wiek. Trudno o bardziej wyrazisty opis belki poprzecznej przybitej do pionowego słupa. "Powinieneś przyjść na krzyż Chrystusa, który jest rozciągniętym Słowem... Tak że Słowo jest tym pionowym drzewem na którym zostałem ukrzyżowany, ale dźwięk jest poprzecznym kawałkiem krzyża (cross-piece), naturą człowieka; a gwóźdź przytrzymujący poprzeczną belkę (cross-piece) przy pionowej w środku jest zmianą (lub obrotem punktu) i skruchą człowieka"16

2.14. Ody Salomona

17 The Odes of Solomon, Ode 27, Ode 42:1-2

Ody Salomona pochodzą z przełomu I/II wieku. Istnieją dwa tłumaczenia na angielski, minimalnie się różniące. Obojętnie jakie wybierzemy dostaniemy w efekcie postawę człowieka modlącego się z szeroko rozłożonymi ramionami "w znaku Pana". Nie da się na palu z ramionami skrzyżowanymi bezpośrednio nad głową rozłożyć ich szeroko. "Rozłożyłem me ręce i wielbiłem mego Pana, przez rozłożenie moich rąk w Jego znaku. A moje rozłożone ręce są prostym krzyżem (lub drzewem)." "Rozłożyłem me ręce i zbliżyłem się do mego Pana, przez rozłożenie mych rąk w Jego znaku. A moje rozłożenie jest prostym krzyżem (lub rozpostartym drzewem)."17

Zmiany:
  październik 2004: dodałem cytat z Wyroczni sybilińskiej.
  październik 2004: dodałem cytat z Akt Piotra.
  październik 2004: dodałem cytat z Od Salomona.
  październik 2004: Punkt o staurogramach w Nowym Testamencie przeniosłem do rozdziału poświęconego archeologii
  październik 2002: dodałem punkt o staurogramach w Nowym Testamencie

---

Autor: Piotr Andryszczak
© 2007