Cytat z Mi 5,1

Autor: O.K.

(Mt 2): 4 [Herod] zebrał więc wszystkich arcykapłanów i uczonych ludu i wypytywał ich, gdzie ma się narodzić Mesjasz. 5 Ci mu odpowiedzieli: «W Betlejem judzkim, bo tak napisał Prorok:

6 A ty, Betlejem, ziemio Judy,

nie jesteś zgoła najlichsze spośród głównych miast Judy,

albowiem z ciebie wyjdzie władca,

który będzie pasterzem ludu mego, Izraela».

4 και συναγαγων παντας τους αρχιερεις και γραμματεις του λαου επυνθανετο παρ᾿ αυτων που ο Χριστος γενναται.
5 οι δε ειπαν αυτω, Εν Βηθλεεμ της Ιουδαιας· ουτως γαρ γεγραπται δια του προφητου·

6 Και συ, Βηθλεεμ γη Ιουδα, ουδαμως ελαχιστη ει εν τοις ηγεμοσιν Ιουδα· εκ σου γαρ εξελευσεται ηγουμενος, οστις ποιμανει τον λαον μου τον Ισραηλ.

33:23 Majewski porównuje tekst masorecki, LXX i wersję Mateusza proroctwa z Księgi Micheasza 5,1 mówiący o pochodzeniu władcy Izraela (Mesjasza) z Betlejem. Zwraca uwagę na modyfikacje Mateusza, który podkreśla, że Betlejem jest ziemi Judy, zmienia stwierdzenie, że Betlejem jest „najmniejsze” na to, że „nie jest najlichsze”, a także umieszcza wzmiankę, że władca będzie pasterzem ludu Bożego. Mateusz swobodnie cytuje proroctwa Starego Testamentu, bo zależy mu na wykazaniu tajemnicy Jezusa.

Odpowiedź: I była to powszechna praktyka w ówczesnym judaizmie. Cytaty modyfikowano i łączono ze sobą różne fragmenty biblijne, by lepiej je dostosować do aktualnego kontekstu. Rolę cytatów starotestamentalnych omawia Kowalczyk, „Wpływ typologii oraz tekstów Starego Testamentu na redakcję Ewangelii Mateusza”, rozdział V Cytaty ze Starego Testamentu, str. 159-179. Na 41 wyraźnych cytatów ze Starego Testamentu, 21 różni się zarówno od hebrajskiego Tekstu masoreckiego, jak i od LXX. Kowalczyk uważa, że było to efektem świadomej redakcji cytatów przez Mateusza.

Proroctwo Mi 5,1 w wersji LXX brzmi: και σύ, Βηθλεέμ, οἶκος τοῦ ᾿Εφραθά, ὀλιγοστὸς εἶ τοῦ εἶναι ἐν χιλιάσιν ᾿Ιούδα· ἐκ σοῦ μοι ἐξελεύσεται τοῦ εἶναι εἰς ἄρχοντα ἐν τῷ ᾿Ισραήλ, καὶ αἱ ἔξοδοι αὐτοῦ ἀπ᾿ ἀρχῆς ἐξ ἡμερῶν αἰῶνος - Ty Betlejem, domu Efrata, jesteś zbyt małe, aby się liczyć wśród tysięcy Judy. Z ciebie jednak wyjdzie mi ten, który będzie władca w Izraelu; jego narodzenie od początku, od dni wieczności.

W przypadku proroctwa Micheasza, cytowanego w Mt 2,6, Mateusz łączy cytaty LXX, Mi 5,1 z 2 Sm 5,2 (nawiązanie do władcy-pasterza: καὶ ἐχθὲς καὶ τρίτην ὄντος Σαοὺλ βασιλέως ἐφ᾿ ἡμῖν, σὺ ἦσθα ὁ ἐξάγων καὶ εἰσάγων τὸν ᾿Ισραήλ, καὶ εἶπε Κύριος πρὸς σέ· σὺ ποιμανεῖς τὸν λαόν μου τὸν ᾿Ισραήλ, καὶ σὺ ἔσῃ εἰς ἡγούμενον ἐπὶ τὸν λαόν μου ᾿Ισραήλ - Już wczoraj i przedwczoraj, choć naszym królem był Saul, ty zajmowałeś się sprawami Izraela, bo tobie powiedział Pan: Ty będziesz pasterzem mojego ludu Izraela; ty będziesz przewodnikiem Izraela.) i nawiązuje do 1 Sm 9,21 (καὶ ἀπεκρίθη Σαοὺλ καὶ εἶπεν· οὐχὶ ἀνδρὸς υἱὸς ᾿Ιεμιναίου ἐγώ εἰμι τοῦ μικροῦ σκήπτρου φυλῆς ᾿Ισραὴλ καὶ τῆς φυλῆς τῆς ἐλαχίστης ἐξ ὅλους σκήπτρου Βενιαμίν - Na to rzekł Saul: „Czyż ja nie jestem synem Beniamina, spod berła tak bardzo małego plemienia Izraela i z najmniejszego rodu pod całym berłem Beniamina?”) podkreślając skromność Betlejem, tak jak Saul wybrany przez Boga na króla podkreślał własne skromne pochodzenie. Mateusz zamienia tytuł ἄρχων (árchōn - władca) w Mi 5,1 LXX na ἡγούμενος, hēgoumenos - prowadzący, liderujący, rządzący, na podstawie ἡγούμενον – przewodnikiem, jakim określony jest Dawid w 2 Sm 5,2 (Kowalczyk, „Wpływ typologii…” str. 163-164). Kowalczyk uważał (tamże str. 177-178), że Mateusz zakładał dużą znajomość Starego Testamentu u czytelników wyłożonej przez siebie Ewangelii, a niektóre zamieszczonej w jego księdze złożone cytaty i aluzje skierowane są do specjalistów, do uczonych w Piśmie dobrze znających wszystkie jego księgi i przepisy prawne Tory. Od siebie dodam, że właśnie ów niedoszły rabin, który z jakichś życiowych powodów został celnikiem, a później powołanym przez Jezusa Apostołem, pokazał, że mimo zawirowań kariery, znał się na swoim powołaniu, na egzegezie Pisma i jego kompozycji, redakcji świętej księgi i zamieszczaniu w niej wielu wyrafinowanych elementów, nawet lepiej od zawodowych uczonych w Piśmie.