Krzyż czy pal?
Autorzy starożytni i literatura

Autor: Marcin Majchrzak dodano: Październik 2004

Autorzy starożytni

¹ Achilles Tatios, s. 12; SKA, hasło: Achilles Tatios, s. 13

Achilles Tatios, pisarz grecki z Aleksandrii, II/III w., autor Ta kata Leukippen kaj Klejtofonta (Przygody Leukippy i Klejtofonta), powieści dziejącej się współcześnie, zawierającej wiele elementów obyczajowych, komicznych i parodystycznych¹

² MEKA, hasło: Apulejusz z Madaury s. 65

Apulejusz, Appuleius lub Apuleius pisarz łaciński z II w., autor kilku dzieł, w tym Metamarofozy, czyli złoty osioł, powieści obyczajowej o charakterze fantastyczno-satyrycznym²

³ MEKA, hasło: Artemidor 6, s. 82; MEKA, hasło: Onejrokritika, s. 545

Artemidor, Artemidoros z Efezu, II w., sławny tłumacz snów i wróżbita, autor sennika Onejrokritika w 5 księgach, będącego kompilacją z dawnych, nie zachowanych autorów³

⁴ MEKA, hasło: Arystofanes 1, s. 84-85; SKA, hasło: Arystofanes, s. 56

Arystofanes, Arystofanes z Aten (446-ok. 385 p.n.e.), najwybitniejszy przedstawiciel komedii staroattyckiej. Zachowało się 11 całych jego komedii i fragmenty 33 innych. Dzieło Thesmophoriazusai (Kobiety na święcie Tesmoforiów) została wystawiona w r. 411 p.n.e. Jego komedie przypadają na okres wojny peloponeskiej po śmierci Peryklesa i są satyrą społeczną i polityczną, zawierają wiele elementów fantastycznych⁴

⁵ MEKA, hasło: Arystofanes 1, s. 84-85; SKA, hasło: Arystofanes, s. 56

Barnaby List, List [Pseudo-]Barnaby został napisany po grecku najpóźniej w 135 r n.e. Jest zaliczany do pism ojców apostolskich. Nazwa wzięła się przez mylne przypisanie przez Klemensa Aleksandryjskiego jego autorstwa Barnabie, towarzyszowi wypraw misyjnych Pawła⁵

⁶ MEKA, hasło: Iosephus Flavius, s. 341; SKA, hasło: Józef Flawiusz, s. 210-211

Flawiusz, Józef, Iosephus Flavius, (37-ok.100 n.e.), historyk żydowski z rodu kapłańskiego, uczestnik powstania żydowskiego z roku 66, w 67 pojmany przez Rzymian, wyzwolony i obdarzony obywatelstwem rzymskim przez Wespazjana w roku 69. Autor Starożytności żydowskich w 20 księgach zawierających historię Żydów od początku do powstania przeciwko Rzymianom, Wojny żydowskiej w 7 księgach, będącej historią powstania żydowskiego z lat 66-70, Przeciw Apionowi w 2 księgach, będącej apologią Żydów przeciw poganom oraz Autobiografii - życiorysu i obrony rzetelności Wojny żydowskiej przed innym historykiem, Justusem z Tyberiady⁶

⁷ MEKA, hasło: Fronto, s. 269.

Fronton, Marcus Cornelius Fronto, z Cyrty (II w n.e.), retor, nauczyciel wymowy i pisarz łaciński i grecki pochodzenia afrykańskiego. Miał własną szkołę retoryki w Rzymie, w 143 r. konsul. W 160 roku wygłosił w senacie ostrą mowę skierowaną przeciw chrześcijanom, na którą zareplikował Minucjusz Feliks⁷

⁸ MEKA, hasło: Fronto, s. 269.

Hieronim, św. Hieronim ze Strydonu, ok. 345-419, Ojciec Kościoła łacińskiego, gruntownie wykształcony klasycznie w grece i łacinie, znał ponadto hebrajski⁸

⁹ Kobielus, s. 292

Hipolit Rzymski, ok. 170-235, biskup⁹

¹⁰ NMEP, hasło: Ireneusz z Lyonu; MEKA, hasło: Ireneusz, s. 341;

Ireneusz, Irenaeus, (ok. 140-202 n.e.), autor pism polemicznych, najwybitniejszy teolog chrześcijański II w. Uczeń biskupa Smyrny Polikarpa, od ok. 178 biskup Lyonu. Zmarł śmiercią męczeńską podczas prześladowań za Septymiusza Sewera. Najbardziej znane jego dzieło to Adversus haereses (Zdemaskowanie i zbicie fałszywej gnozy)¹⁰

¹¹ MEKA, hasło: Justyn 2, s. 357

Justyn, Justyn Męczennik, (?-167 n.e.), greckojęzyczny apologeta chrześcijański¹¹

¹² MEKA, hasło: Kallistratos 6, s. 364

Kallistratus, wybitny prawnik rzymski z III w. n.e.¹²

¹³ www.ccel.org

Claudius Apollinaris, biskup Hierapolis, Apologeta, II w.¹³

¹⁴ MEKA, hasło: Klemens Aleksandryjski, s. 375

Klemens Aleksandryjski, Titus Flavius Clemens, II/III wiek n.e., teolog i pisarz chrześcijański. Nauczyciel w Szkole Katechetycznej w Aleksandrii. Z powodu prześladowań przez Septimusza Sewera, w 202 roku musiał opuścić Aleksandrię. Żywota dokonał w Antiochii. Pozostawił po sobie trzy dzieła: Zachęta do Greków, w którym przedstawił filozofię grecką jako wstęp do chrześcijaństwa; Mowa wychowawcza, gdzie przedstawił szczegółowe przepisy życia chrześcijańskiego; Kobierce omawiające najważniejsze zagadnienia filozofii chrześcijańskiej¹⁴

¹⁵ MEKA, hasło: Liwiusz, s. 425; SKA, hasło: Liwiusz 2, s. 266

Liwiusz, Titus Livius, z Padwy (Patawium), przydomek Patavinus, 59 p.n.e. - 17 n.e. Największy obok Tacyta historyk rzymski. Autor dzieła Od założenia Rzymu (Ab urbe condita libri) w 142 księgach, przedstawiający historię Rzymu od czasów Eneasza do 9 r. n.e. Zachowało się jedynie 35 ksiąg oraz streszczenia 140. Cieszył się wielkim poważaniem w starożytności¹⁵

¹⁶ MEKA, hasło: Lukian z Samosat, s. 430; Simon, s. 434

Lukian z Samostaty (ok. 123-190 n.e.), retor, autor dialogów filozoficzno-satyrycznych. Autor przeszło 80 utworów, choć co do niektórych zachodzi wątpliwość, co do jego autorstwa. Wyszydza przesądy religijne i zabobony, zarówno pogańskie jak i chrześcijańskie, parodiuje mity. Chrześcijan uważał za ofiary szaleństwa, w gruncie rzeczy dość nieszkodliwego. Wiele podróżował po Wschodzie, Italii i Galii. Wszystkie przejawy religijności zaliczał do szarlatanerii. Jego dzieło Dike foneenton (Sąd samogłosek) zostało przetłumaczone przez Józefa Strusia (1510-68) na łacinę pod tytułem Iudicium vocalium. Doprawdy trudno przy takich poglądach zaliczać go do zwolenników chrześcijan¹⁶

¹⁷ SKA, hasło: Maniliusz 3, s. 275; MEKA, hasło: Manilii 4, s. 451

Manilius, Manili Marcus, I w p.n.e./I w n.e., poeta rzymski z czasów Tyberiusza, autor poematu dydaktycznego Astronomica w 5 księgach, opisującego wpływ gwiazd na życie ludzi i państw. W swoim dziele często odwołuje się do opowieści mitologicznych¹⁷

¹⁸ Kobielus, s. 293

Metody z Olimpu, II/III wiek, biskup¹⁸

¹⁹ MEKA, hasło: Minucii 2, s. 489; SKA, hasło: Minucjusz Feliks, s. 290

Minucjusz Feliks, Minucii Felix Marcus, II/III w n.e., wczesnołaciński apologeta chrześcijaństwa, prawnik rzymski, pochodzący najprawdopodobniej z Afryki. Autor dialogu Oktawiusz, w którym występują trzy osoby: poganin Caecilius Natalis, chrześcijanin Octavius Januarius i autor. Oktawiusz przedstawia chrześcijaństwo jako najdoskonalszy system filozoficzny. Zwięzły lecz wyszukany styl nawiązuje do najlepszych wzorów przeszłości, utwór ten jest jednym z arcydzieł literatury rzymskiej¹⁹

²⁰ SKA, hasło: Orygenes, s. 316; NMEP, hasło: Orygenes; MEKA, hasło: Orygenes, s. 552;

Orygenes, Origenes, 185-254 n.e., najsławniejszy i najbardziej wpływowy teolog chrześcijański na Wschodzie, filozof, uczeń Klemensa Aleksandryjskiego i Ammoniosa Sakkasa, kapłan, katecheta, kierownik szkoły katechetycznej w Aleksandrii. Jego najważniejsze dzieła to Peri archon (O zasadach chrześcijaństwa) i Kata Kelsu (Przeciw Celsusowi). Ok. 230 r. oskarżony o herezję przeniósł się co Cezarei palestyńskiej, gdzie działał jako nauczyciel, filozof i literat. Pozostawił po sobie bogatą spuściznę literacką. W dziele Heksapla zestawił tekst hebrajski Starego Testamentu z 4 tłumaczeniami greckimi i Septuagintą²⁰

²¹ MEKA, hasło: Paulos 5, s. 574

Paulus, Iulius Paulos, wybitny prawnik rzymski z początku III w. n.e., członek rady cesarskiej, prefekt pretorianów, jeden z najbardziej płodnych teoretyków prawa rzymskiego. Być może pochodzenia greckiego. Autor najprawdopodobniej 86 dzieł w 319 księgach, m. in. Sententiae, będącego czymś w rodzaju vademecum prawników. Oprócz tego autor licznych komentarzy do praw i uchwał senatu, not do dzieł dawnych prawników i mnóstwo rozpraw na różne tematy prawnicze²¹

²² MEKA, hasło: Plaut, s. 595; NMEP, hasło: Plaut

Plaut, Titus Maccius Plautus, ok. 250-184 p.n.e., z Sarsiny w Umbrii, największy komediopisarz rzymski. Z jego twórczości zachowało się ponad 20 sztuk i 30 tytułów. Przekładał na łacinę greckie komedie Filemona, Difilosa, Menandra, twórczo je przerabiał i adaptował do ówczesnego rzymskiego społeczeństwa²²

²³ MEKA, hasło: Manethon, s. 450; Hengel s. 78

Pseudo-Manethon, nieznany autor dzieła Apotelesmatica, złożonego najprawdopodobniej w IV wieku n.e. z połączenia kilku poematów. Dzieło to opisuje wpływ gwiazd na ludzi. Autorstwo Apotelesmatica przypisywano początkowo Manethonowi (kapłan egipski z III wiek p.n.e., autor podręcznika historii Egiptu), stąd Pseudo-Manethon²³

²⁴ MEKA, hasło: Seneca 2, s. 674

Seneka, Lucius Annaeus Seneca, ok. 5 p.n.e. - 65 n.e., filozof, retor, pisarz i poeta rzymski, wychowawca Nerona. Pozostawił po sobie bardzo bogatą spuściznę literacką. Jego ekletyczna filozofia wywarła znaczący wpływ na etykę chrześcijańską²⁴

²⁵ MEKA, hasło: Swetoniusz 2, s. 711

Swetoniusz, Caius Suetonius Tranquillus, ok. 70-160, znany rzymski historyk, stojący blisko dworu cesarskiego, autor m.in. De vita Caesarum (Żywoty Cezarów) obejmujących biografie Juliusza Cezara i 11 cesarzy od Augusta do Domicjana²⁵

²⁶ MEKA, hasło: Tertulian, s. 741; SKA, hasło: Tertulian, s. 422

Tertulian, Quintus Septimus Florens Tertulianus, 160-240, retor, filozof, prawnik, wybitny apologeta i pisarz chrześcijański, najstarszy z łacińskich Ojców Kościoła. Pochodził z Kartaginy, był synem rzymskiego centuriona, po przyjęciu chrześcijaństwa został prezbiterem. Autor 31 prac teologicznych, z których najbardziej znane to Ad nationes (Do pogan) albo Apologeticus (Apologetyk). Później wyznawca montanizmu²⁶

²⁷ MEKA, hasło: Trebellius 5, s. 756, hasło: Scriptores Historiae Augustae, s. 667

Trebeliusz Polio, Trebellius Pollio, III w n.e., historyk rzymski należący do grupy tzw. Scriptores Historiae Augustae. Było to sześciu biografów z okresu późnego cesarstwa (III/IV w n.e.) opisujących życie cesarzy rzymskich od Hadriana do Numeriana (lata 117-284 n.e.) oraz kandydatów do władzy. W pracy swej wzorowali się m. in. na Żywotach cezarów Swetoniusza²⁷

²⁸ MEKA, hasło: Ulpian 1, s. 773

Ulpian, Domitius Ulpianus z Tyru, wybitny prawnik rzymski II/III w. n.e. Bardzo surowy dowódca pretorianów, którzy zamordowali go z tego względu w 228 r. Podłożył wielkie zasługi dla prawodawstwa, napisał kilka ważnych dzieł w ponad 132 księgach²⁸

Literatura

Apokryfy 1986, Apokryfy Nowego Testamentu t.1 pod red. ks. Marka Starowieyskiego, TN KUL, Lublin 1986
Apokryfy NT, Apokryfy Nowego Testamentu. Listy i Apokalipsy Chrześcijańskie, pod red. ks. Marka Starowieyskiego, WAM, Kraków 2001
Apologie, Pisma Starochrześcijańskich Pisarzy, t. XLIV, przeł. M. Szarmach, Warszawa 1988
Bednarski Włodzimierz, W obronie wiary, https://piotrandryszczak.pl/w_obronie_wiary.html
Bednarski Włodzimierz, Pal w Bogactwie?, Pal w Bogactwie???
Cary, Max; Scullard, Howard Hayes, Dzieje Rzymu, t. I, PIW, Warszawa 1992
Comfort, Philip W., Barrett, David P., The text of the earliest New Testament Greek manuscripts, Tyndale House Publishers, Inc, Wheaton, Illinois 2001
Crossan, John Dominic, Kto zabił Jezusa. Korzenie antysemityzmu w ewangelicznych relacjach o śmierci Jezusa, Książka i Wiedza, Warszawa 1998
Dąbrowski, Eugeniusz, Proces Chrystusa w świetle historyczno-krytycznym, Księgarnia św. Wojciecha, Poznań - Warszawa - Lublin 1965
Deschner, Karlheinz, Kryminalna historia chrześcijaństwa, t. I, Ureaus, Gdynia 1998
A Dictionary of Greek and Roman Antiquities (DGRA), William Smith, LLD. William Wayte. G. E. Marindin. Albemarle Street, London. John Murray. 1890
Encyklopedia Biblijna (EB), Vocatio, Warszawa, 1999
Encyclopaedia biblica; a critical dictionary of the literary, political and religious history, the archaeology, geography, and natural history of the bible (EBCD), New York, The Macmillan Company; London: Adam and Charles Black, 1899
Encyclopedic Dictionary of the Bible (EDB), McGraw-Hill Book Company Inc, New York Toronto London, 1963
Forstner, D., Świat symboliki chrześcijańskiej, Warszawa 1990
Grant, Michael Miasta Wezuwiusza. Pompeje i Herkulanum, PIW, Wa-wa, 1986 (wyd. ang. 1971)
Hengel, Martin: Crucifixion. In the ancient world and the folly of the message of the cross, Fortress Press, Philadelphia, 1977
Ireneusz z Lyonu, Wykład nauki apostolskiej, przeł. W. Myszor, Kraków 1998
Jaczynowska, Maria, Historia starożytnego Rzymu, Warszawa 1974
Kara śmierci w starożytnym Rzymie, pod red. Henryka Kowalskiego i Marka Kuryłowicza, Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 1996
Klemens Aleksandryjski, Kobierce zapisków filozoficznych dotyczących prawdziwej wiedzy, t. 1-2, Warszawa 1994
Kobielus, Stanisław, Krzyż Chrystusa. Od znaku i figury do symbolu i metafory, PAX, Warszawa 2000
Kronika kobiet, Kronika, Warszawa 1993
Liddell, Henry George, Scott, Robert, A Greek-English Lexicon. revised and augmented throughout by Sir Henry Stuart Jones with the assistance of Roderick McKenzie, Oxford, Clarendon Press, 1940
Lukian, Pisma wybrane, przeł. Władysław Madyda, PIW
Mała Encyklopedia Kultury Antycznej (MEKA), PWN, Wa-wa, 1990
Messori, Vittorio, Umęcznon pod Ponckim Piłatem. Badania nad męką i śmiercią Jezusa, Wydawnictwo OO. Franciszkanów, Kraków-Niepokalanów, 1996
New Bible Dictionary (NBD), Second Edition, Inter-Varsity Press, Leicester, England, Tyndale House Publishers, Inc, Wheaton, Illinois, USA, 1982
New International Dictionary of New Testament Theology (NIDNTT), C. Brown, 3 vols., 1975-78
Nowa Encyklopedia Powszechna PWN (NEP), tom 3, Wa-wa, 1996
Nowa Multimedialna Encyklopedia Powszechna PWN 2000 (NMEP)
Odhams Dictionary of the English Language (ODEL), Odhams Press Limited, Long Acre, London, 1946
Ojcowie Apostolscy, Pisma Starochrześcijańskich Pisarzy, t. XLV, przeł. A. Świderkówna, Warszawa 1990
Podolski, Cezary, Największe oszustwa i proroctwa świadków Jehowy, Największe oszustwa i proroctwa...
Podręczna Encyklopedia Kościelna, t. XXI-XXII, Wydawnictwo Biblioteki Dzieł Chrześcijańskich, Warszawa 1910
Prowadzenie rozmów na podstawie Pism, Watch Tower Bible and Tract Society of New York, Inc, 1991
Przewodnik po Biblii (The Lion Handbook to the Bible), Oficyna Wydawnicza Vocatio, Warszawa 1996
Religie świata. Przewodnik encyklopedyczny, Książka i Wiedza, Warszawa 1998 według angielskiego The World’s Religions, Lion Publishing, England 1982
Roberts, Sarah J., Jehovah's Witnesses and the cross, University of Hawai'i, 1990
Salij, Jacek, Pytania nieobojętne: Pytania nieobojętne
Simon, Marcel: Cywilizacja wczesnego chrześcijaństwa, PIW, Warszawa, 1981
Sławiński, Henryk, Przepowiadanie Chrystusowego krzyża, Antyk, Warszawa 1997
Słownik Kultury Antycznej (SKA), wyd. VI, Wiedza Powszechna, Warszawa 1991
Świderkówna, Anna, Rozmowy o Biblii. Nowy Testament, PWN, Warszawa 2000
Świderkówna, Anna, Życie codzienne w Egipcie greckich papirusów
Tertulian, Apologetyk, przeł. J. Sajdak, Poznań 1947
Tertulian, Przeciw Marcjonowi, Pisma Starochrześcijańskich Pisarzy, t. LVIII, przeł. S. Ryzner, Warszawa 1994;
Tertulian, Wybór pism II, Pisma Starochrześcijańskich Pisarzy, t. XXIX, przeł. E. Stanula, Warszawa 1983
The Columbia Encyklopedia (CE), Fifth edition, Columbia University Press, 1975
The Concise Oxford Dictionary of Current English (CODCE), 5th edition, Oxford University Press, 1964
The Encyklopedia Americana (EA), Americana Corporation, New York, Chicago, Washington, 1958
The New Encyklopaedia Britannica (NEB), 15th edition, vol. 3, Encyclopaedia Britannica, Inc., Chicago, Auckland, Geneva, London, Madrid, Manila, Paris, Rome, Seoul, Sydney, Tokyo, Toronto, 1992
Webster's Third New International Dictionary of the english language unabridged (WTNID), vol. 1, Encyklopaedia Britannica, Inc., Chicago, Auckland, Geneva, London, Madrid, Manila, Paris, Rome, Seoul, Sydney, Tokyo, Toronto, 1961
Wolski, Józef, Historia powszechna. Starożytność, Warszawa 1992

Krzyż czy pal? Autorzy starożytni i literatura

Krzyż czy pal?
Autorzy starożytni i literatura