Wstęp

---

Towarzystwo Strażnica, wraz ze swoimi głosicielami, od początku swego istnienia (1881 r.) oczekiwało na rok 1914. Można nawet powiedzieć, że wyznaczenie tej daty nastąpiło jeszcze wcześniej, bo w roku 1876, gdy C. T. Russell (1852-1916), późniejszy prezes tej organizacji, wymienił ją jako kończącą „czasy pogan” w miesięczniku adwentystycznym George’a Storrsa pt. The Bible Examiner (patrz Świadkowie Jehowy – kim są? W co wierzą? 2001 s. 6-7; Strażnica Nr 16, 2006 s. 13).

Dziś Towarzystwo Strażnica przyznaje, że oczekiwania związane z rokiem 1914 były większe niż tylko zakończenie „czasów pogan”, ale nadal uważa tę datę za niezastąpioną dla siebie i najważniejszą, do której podążała cała historia ludzka. Oto wspomnienie związane z nią:

„Chociaż rok 1914 nie spełnił wszystkich oczekiwań, to Czasy Pogan faktycznie dobiegły wtedy kresu i niewątpliwie rok ten był znamienny” (Świadkowie Jehowy – kim są? W co wierzą? 2001 s. 7).

Szerzej o tym zagadnieniu i oczekiwaniach powiemy w rozdziale pt. Rok 1914 – data pierwotna.

Obecnie, pomimo że rok 1914 „nie spełnił wszystkich oczekiwań”, ciągle w publikacjach Świadków Jehowy ukazują się liczne dane dotyczące roku 1914 (wyliczenia, zapewnienia, znaki potwierdzające ten rok, wypowiedzi, wspomnienia itp.).

Oto przykładowe same tylko tytuły artykułów lub rozdziałów z książek i czasopism, które obrazują ważność tej daty dla Towarzystwa Strażnica:

R. 1914 – rokiem znamiennym! (Strażnica Nr 18, 1952 s. 1 [ang. 01.05 1952]);

Rok 1914 rokiem znamiennym (Prawda, która prowadzi do życia wiecznego 1970 rozdz. 10, par. 16);

Wyznaczony rok – 1914 (Jak znaleźć prawdziwy pokój i bezpieczeństwo 1988 s. 70);

1914 – Rok znamienny – Dlaczego? (Strażnica Rok CV [1984] Nr 19 s. 4);

1914 – Punkt zwrotny (Przebudźcie się! Nr 4, 1989 s. 32);

Rok 1914 – punkt zwrotny (Wspaniały finał Objawienia bliski! 1993 s. 106);

Rok 1914 – rok o szczególnym znaczeniu (Przebudźcie się! Nr 23, 1999 s. 12);

Rok 1914 – szczególna data w świetle proroctw biblijnych (Czego naprawdę uczy Biblia? 2005, 2013 s. 215).

Nie będziemy w tym opracowaniu przedstawiać wyliczenia Towarzystwa Strażnica, które doprowadziło go do roku 1914, od którego zaczynają się dziś dla Świadków Jehowy „czasy ostateczne”. Sprawy te zostały omówione w książce pt. Kwestia czasów pogan. Krytyczna analiza chronologii Świadków Jehowy (C. O. Jonsson, Gdynia 2002) i do tego dzieła odsyłamy zainteresowanych tą tematyką.

Nie będziemy tu też omawiać, jakie akcenty (od pewności do przypuszczeń) dotyczące roku 1914 pojawiały się w publikacjach Towarzystwa Strażnica w latach poprzedzających koniec „czasów pogan”. Problematykę tę doskonale przedstawił w swej książce Raymond Franz (1922-2010), były członek Ciała Kierowniczego Świadków Jehowy (w latach 1971-1980). W jego dziele znajdziemy historyczny opis tych oczekiwań (patrz Kryzys sumienia R. Franz, 2006 s. 190-231).

Zajmujemy się w tym opracowaniu przedstawieniem tego, jak Towarzystwo Strażnica zareagowało początkowo na częściowe niepowodzenie roku 1914. W jaki sposób próbowało ono poprawiać sytuację i swoją chronologię. Jakie nowe daty zaczęło wyznaczać i jakie spodziewane wydarzenia im przypisywać.

Ponieważ czasopismo Strażnica w języku polskim zaczęło ukazywać się oficjalnie dopiero w roku 1915 i tylko jako miesięcznik w latach 1915-1918 (w języku angielskim był to wtedy półmiesięcznik), a na dodatek wyłącznie w USA (wśród Polonii), więc jesteśmy w dość trudnej sytuacji, by rzetelnie przedstawić prawdę historyczną. Ten ograniczony dostęp do dawnych źródeł Towarzystwa Strażnica powoduje, że będziemy tu w dużej mierze bazować na późniejszych wspomnieniach przedstawianych przez Świadków Jehowy. Nie będą one jednak jedynymi danymi, do których dotarliśmy. Postaramy się bowiem przytaczać też informacje z publikacji wydanych po angielsku.

Jeśli chodzi o przywoływane źródła, to będziemy zasadniczo cytować tylko publikacje Towarzystwa Strażnica. Wyjątkiem będzie tu dzieło jednego z sekretarzy C. T. Russella. Chodzi o książkę pt. Co kaznodzieja Russell odpowiadał na zadawane jemu liczne pytania. Po angielsku wydał ją już w roku 1917 (!) Leslie W. Jones. Jej oryginalny tytuł to What Pastor Russell Said. His answers to hundreds of questions, choć znana jest też pod określeniem Question Book (dziś wydawcą jej jest badackie wydawnictwo Chicago Bible Students z USA). Na język polski została ona przełożona i wydana w roku 1947 w USA, przez jeden z odłamów badaczy Pisma Świętego (krajowy dodruk: Kraków 1989; niedawno wydano nową edycję pt. Co powiedział Pastor Russell czyli jego odpowiedzi na liczne pytania zadawane mu na spotkaniach ze słuchaczami oraz kierowane do redakcji „The Watch Tower” Białogard 2015).

Aby uwiarygodnić to źródło informujemy, że angielski skorowidz do publikacji Towarzystwa Strażnica z lat 1986-1990 (Watch Tower Publications Index 1986-1990, 1992) na stronie 113 (hasło: Convention Reports [Sprawozdania z kongresów]) wymienia L. W. Jonesa jako autora sprawozdań kongresowych (konwencyjnych) z lat 1905-1916. Był on zapewne jedną z najbardziej zaufanych osób C. T. Russella, choć po jego śmierci dość szybko opuścił Towarzystwo Strażnica. W roku 1919 już kto inny sporządzał raporty z konwencji.

Wymieniona książka zawiera pytania do C. T. Russella i jego odpowiedzi z lat 1905-1916 opublikowane w angielskich Strażnicach lub pochodzące z kongresów (ujęte w raportach z nich). Zainteresowany może więc odnaleźć odpowiedniki angielskie cytowanych przez nas po polsku tekstów wprost w dawnych publikacjach Towarzystwa Strażnica.

Wspomnianego źródła nie da się dziś pominąć (byłoby to nieuczciwością), omawiając ostatnie lata życia C. T. Russella, gdyż jak wspomnieliśmy, dysponujemy ograniczonym dostępem do polskiej literatury Towarzystwa Strażnica z lat 1915-1918, a prawie całkowicie jej brak z lat wcześniejszych.

W dużej mierze będziemy też korzystać z książki Towarzystwa Strażnica pt. Dokonana Tajemnica, nazwanej przez nie „pośmiertnym dziełem Pastora Russella”. Dotyczy to zarówno angielskiej jej wersji z roku 1917 pt. The Finished Mystery, jak i polskiego jej odpowiednika z roku 1925, posiadającego w wielu miejscach zmieniony czy uaktualniany tekst. Nie pominiemy także innych edycji tej książki z lat 1918, 1923, 1926 i innych pokrewnych im książek, takich jak Księga Prorocka Ezechiela (1919), która jest częścią tomu pt. Dokonana Tajemnica.

Najbardziej odpowiednim wprowadzeniem do omawianego zagadnienia jest wcześniej wydana książka pt. Jak w Towarzystwie Strażnica ‘rodziła się’ koncepcja niewidzialnego przyjścia Chrystusa i nauka o roku 1914? (2020, wydanie elektroniczne). Ukazuje ona, w jaki sposób wyłonił się w Towarzystwie Strażnica rok 1914, jak był pierwotnie obliczany i pojmowany.

Dlaczego lata 1914-1922 są przedmiotem naszego zainteresowania? Otóż dlatego, gdyż ten czas jest szczególnym, z którym wiązano wielkie nadzieje w Towarzystwie Strażnica. Właściwie od roku 1918 rozpoczęła się już kampania „roku 1925”, a w roku 1922 osiągnęła ona apogeum, ale niektóre daty (np. 1920, 1921) powstały jako istotne już w latach 1917-1918. Z tych też względów od roku 1918 oczekiwania związane z latami 1918-1922 słabły, a rosły te, które miały na uwadze rok 1925.

Ta ostatnia data to zagadnienie, któremu poświęciliśmy osobne opracowanie (patrz książka pt. Rok 1925 i Miliony ludzi z obecnie żyjących nigdy nie umrą! 2015). To temat obszerny, mający wiele wątków i zajmujący głosicieli Towarzystwa Strażnica przez ponad 7 lat. Dlatego to szerokie zagadnienie pominiemy tu, skupiając się na wyznaczonym przez nas okresie lat 1914-1922.

Zapoznając czytelnika z naszym tematem przedstawiamy też tekst, który może go częściowo w atmosferę zmian doktrynalnych tej organizacji wprowadzić. Oto słowa wyjaśniające Towarzystwa Strażnica:

„Przed tym czasem [1918 r.] kościół Boży stosował proroctwo z Ew. Mateusza do wydarzeń od roku 1874 do 1914. Dopiero po roku 1918 zrozumiał lud Boży, że te wydarzenia miały miejsce od roku 1914, tem samem więc pieczęcie zostały otworzone klasie Janowej, to jest ostatkowi, dopiero po roku 1918; w samej rzeczy bardzo mało zrozumiano przed rokiem 1922” (Światło 1930 t. I, s. 70-71).

Trzeba tu nadmienić, że dzisiejsi Świadkowie Jehowy potrafią się odcinać od swych niechlubnych proroctw, twierdząc, iż były to zapowiedzi badaczy Pisma Świętego, a nie ich. Mówią też, że oni przybrali obecną nazwę dopiero w roku 1931.

Co o tym sądzić? Otóż w kilku publikacjach Towarzystwa Strażnica nawet zmarłego w roku 1916 prezesa C. T. Russella i jego współpracowników nazwano „świadkami Jehowy”.

„To prawda, że od dziewiętnastego wieku tacy ludzie, jak C. T. Russell i J. F. Rutherford będąc świadkami Jehowy brali udział w tej ogólnoświatowej działalności...” („Niech Bóg będzie prawdziwy” 1954 [ang. 1952] rozdz. 19, akapit 7).

„Już przed upływem czasów pogan w roku 1914 Chrystus Jezus posługiwał się świadkami Jehowy, aby zapowiedzieć tym narodom, że okres użyczenia im nieprzerwanej przez Boga władzy upłynie w roku 1914 po Chr.” (Strażnica Nr 18, 1949 s. 5, art. „Czy jesteś po prawicy czy po lewicy” [ang. 15.05 1949 s. 150]).

Prócz tego obecnie w każdym numerze Strażnicy (s. 2) do rozpowszechniania (od lipca 1988 r.) znajdują się takie oto słowa:

„Świadkowie Jehowy wydają »Strażnicę« od roku 1879. Pismo to jest całkowicie apolityczne i uznaje wyłącznie autorytet Biblii” (Strażnica Nr 13, 1988 s. 2).

„Świadkowie Jehowy wydają to czasopismo od roku 1879. Jest ono całkowicie apolityczne i uznaje wyłącznie autorytet Biblii” (Strażnica Nr 3, 2019 s. 2).

W niektórych publikacjach nawet rok 1877 połączono z określeniem „Świadkowie Jehowy:

„Świadkowie Jehowy już od roku 1877 wskazywali na podstawie chronologii biblijnej, że rok 1914 będzie miał kluczowe znaczenie w dziejach” (Strażnica Rok XCIII [1972] Nr 15 s. 9).

Widać z powyższego, że czy głosiciele tych różnych dat i proroctw byli badaczami Pisma Świętego czy Świadkami Jehowy, to zawsze reprezentowali to samo Towarzystwo Strażnica.

Jeśli chodzi o przytaczane fragmenty z Wykładów Pisma Świętego C. T. Russella, to informujemy, że Towarzystwo Strażnica wydawało tak wiele edycji poszczególnych siedmiu tomów (w latach 1886-1927), iż każdy może pogubić się w tym materiale. W niektórych latach wydawano dodruki Wykładów po 2-3 razy w roku. Może się zdarzyć, że któraś z wykładni w danym roku występuje w dwóch wersjach (starsza i nowsza)! Wszak w roku 1909 i 1915 Towarzystwo Strażnica ogłosiło w angielskim czasopiśmie Strażnica listy korekt do naniesienia, które uwzględniono w kolejnych wydaniach tomów. Wprowadzono też inne korekty, o których nie informowała Strażnica, a 1 października 1916 roku C. T. Russell opublikował w swych sześciu tomach nowe Przedmowy Autora, w których poinformował o pewnych zmianach swoich zapatrywań na kwestie ‘eschatologiczne’.

W związku z tym, jeśli poszczególne tomy (np. Nadszedł Czas) mają ten sam rok wydania, to różnić je może nie tylko zmieniona nauka, ale też wzrastająca liczba wydanych egzemplarzy (Towarzystwo Strażnica na ogół nie podawało nakładu dla danej edycji, ale sumowało liczbę dotychczas opublikowanych egzemplarzy).

Poszczególne tomy też miały zmieniane tytuły. W angielskim tomie pierwszym pt. Plan Wieków (1886) w roku 1902 zmieniono tytuł na Boski Plan Wieków. W angielskim tomie czwartym pt. Dzień Pomsty (1897) w roku 1912 zmieniono tytuł na Walka Armagieddonu (według ówczesnej polskiej pisowni).

Dla całej dawnej serii tomów (Brzask Tysiąclecia) Towarzystwo Strażnica też zmieniło w latach 1904-1906 pierwotny i zarazem ogólny ich tytuł:

„Gdy tomy Brzasku Tysiąclecia zaczęto nazywać Wykładami Pisma Świętego, tom I oznaczano »serya I«, tom II – »serya II« itd. Tytułu Wykłady Pisma Świętego użyto do określenia ograniczonego nakładu wydanego około października roku 1904, a od 1906 roku ta nowa nazwa stopniowo się upowszechniła” (Świadkowie Jehowy – głosiciele Królestwa Bożego 1995 s. 53).

Jeśli chodzi o polskie wydanie Wykładów Pisma Świętego C. T. Russella, to niestety zdani jesteśmy na późniejsze wydania tych tomów z lat 1919-1925. One po prostu wcześniej nie były wydane w języku polskim, a tym bardziej przed rokiem 1914 (wyjątkiem jest tom pierwszy pt. Boski Plan Wieków, którego pierwsza polska edycja ukazała się w roku 1910). Dlatego musimy w dużym stopniu przywoływać angielskie oryginały, które były wydawane w latach 1886-1927.

Informujemy też, że w cytowanych fragmentach Towarzystwa Strażnica, ze starszych publikacji, pozostawiliśmy oryginalną pisownię (np. chrześciaństwo, Jakób, miljony).

---

Autor: Piotr Andryszczak
© 2007