Angielskie czasopismo Strażnica – historia wydawania
Strażnica to najważniejsze czasopismo Świadków Jehowy. Ukazuje się ono od roku 1879. Początkowo jako Strażnica Syjońska. Artykuł nasz ukazuje dzieje tego czasopisma.
Na początku informujemy, że artykuł nasz składa się z następujących rozdziałów:
Niektóre czasopisma poprzedzające Strażnicę i te, w których publikował C. T. Russell
Strażnica Syjońska i Zwiastun Obecności Chrystusa – od 1879 roku
Strażnica i Zwiastun Obecności Chrystusa – od 1909 roku
Strażnica i Zwiastun Obecności Chrystusa – od 15 października 1931 roku
Strażnica i Zwiastun Królestwa Chrystusa – od 1 stycznia do 15 lutego 1939 roku
Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy – od 1 marca 1939 roku
Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy – od roku 1950 do dziś
W artykule opisujemy początki czasopisma Strażnica, wydawanego przez C. T. Russella (1852-1916), prezesa Towarzystwa Strażnica od 1884 roku, oraz przedstawiamy zmiany, jakie zachodziły w jego wydawaniu na przestrzeni ponad 140 lat (1879-2026).
Niektóre czasopisma poprzedzające Strażnicę i te, w których publikował C. T. Russell
W rozdziale tym omawiamy tylko te czasopisma, w których publikował Russell, zanim zaczął wydawać Strażnicę.
Towarzystwo Strażnica dopiero od roku 1993 wspomina o istnieniu różnych publikacji innowierczych, które miały w tytule słowo Strażnica:
„Nazwa »Strażnica« nie występuje wyłącznie w pismach Russella lub Świadków Jehowy. W latach pięćdziesiątych ubiegłego stulecia George Storrs wydał książkę zatytułowaną The Watch Tower: Or, Man in Death; and the Hope for a Future Life (Strażnica, czyli człowiek a śmierć i nadzieja na przyszłe życie). Słowo to występowało też w tytułach różnych innych pism religijnych. Podkreśla ono konieczność czujnego wypatrywania realizacji zamierzenia Bożego...” (Świadkowie Jehowy – głosiciele Królestwa Bożego 1995 [ang. 1993] s. 48).
Wspomniany George Storrs (1796-1879), nauczyciel Russella, prawdopodobnie zainspirował go do wykorzystania nazwy Strażnica w tytule własnego czasopisma. Zbiegło się to z rokiem śmierci Storrsa (1879), kiedy Russell rozpoczął wydawanie Zion’s Watch Tower and Herald of Christ’s Presence. Russell zaoferował Storrsowi miejsce na łamach swojego czasopisma, co odnotowano w numerze ze stycznia 1880 roku:
„Wstrzymanie wydawania tego czasopisma Bible Examiner z powodu ciężkiej choroby zostało ogłoszone pod nagłówkiem »Brat Geo Storrs« w Zion’s Watch Tower and Herald of Christ’s Presence, wydanie ze stycznia 1880, i zaofiarowano mu korzystanie z części miejsca w tym ostatnim czasopiśmie” (Raj przywrócony ludzkości za sprawą Teokracji! 1972 s. 205 [polskie wydanie nieoficjalne, pochodzące z Nadarzyna, nie zostało opublikowane w wersji papierowej]; Paradise Restored to Mankind—By Theocracy! 1972 s. 332).
https://wol.jw.org/en/wol/d/r1/lp-e/1101972029?q=%22Watch+Tower+and+Herald%22&p=par
Oto kilka zdań o Storrsie i jego wpływie na Russella:
„»A tu z wdzięcznością wspominam o pomocy udzielonej przez braci George Stetson i George Storrs, tego ostatniego jako redaktora Bible Examiner, którzy obaj już dzisiaj nie żyją. Badanie Słowa Bożego przy pomocy tych drogich braci postępowało krok za krokiem na zielone pastwiska i jaśniejsze nadzieje dla świata« – Autografia Pastora Russella. Z.’ 16-170” (Dokonana Tajemnica 1925 [ang. 1917] s. 214).
Swój pierwszy artykuł o „czasach pogan” i roku 1914 Russell opublikował właśnie w miesięczniku należącym do tego kaznodziei adwentystycznego:
„Jeden z pierwszych artykułów C. T. Russella ukazał się w roku 1876 w piśmie Bible Examiner, którego redaktorem był George Storrs z Brooklynu.
Później brat Russell związał się z N. H. Barbourem z Rochesteru w stanie Nowy Jork i dostarczył funduszy na opublikowanie książki Trzy światy oraz drukowanie czasopisma zatytułowanego Zwiastun Poranka. Został jego współredaktorem, a w roku 1877 w drukarni Zwiastuna wydał broszurę Cel i sposób powrotu naszego Pana. Brat Russell świetnie sobie radził zarówno w sprawach duchowych, jak i handlowych, ale Barbour lepiej znał się na zecerstwie” (Świadkowie Jehowy – głosiciele Królestwa Bożego 1995 s. 575).
Jak wynika z przytoczonego fragmentu, Russell w roku 1877 związał się z wydawanym przez N. H. Barboura (1824-1905) czasopismem Zwiastun Poranka, zostając jego współredaktorem i publikując na jego łamach.
Towarzystwo Strażnica nigdy nie podało tytułów artykułów Russella opublikowanych w Zwiastunie Poranka w latach 1877-1878, z wyjątkiem jednego – „Przebłaganie”, polemizującego z Barbourem w kwestii nauki o okupie, opublikowanego, gdy ich drogi się już rozchodziły:
„W połowie roku 1878 brat Russell już mniej więcej półtora roku współredagował czasopismo Zwiastun Poranka, którego redaktorem naczelnym był N. H. Barbour. Kiedy jednak w sierpniowym numerze ich pisma Barbour ośmieszył naukę o okupie, Russell energicznie stanął w obronie tej fundamentalnej prawdy biblijnej” (Świadkowie Jehowy – głosiciele Królestwa Bożego 1995 s. 131).
„Toteż zaraz w następnym numerze (wrześniowym) zamieścił artykuł zatytułowany »Przebłaganie«, w którym stanął w obronie okupu i przeciwstawił się wypowiedziom Barboura. Przez kilka następnych miesięcy na łamach Zwiastuna toczyła się polemika” (Świadkowie Jehowy – głosiciele Królestwa Bożego 1995 s. 47).
„W późniejszym liście z 22 maja 1879 roku Russell napisał: »A zatem pozostawiam Ci ‘Zwiastuna’. Wycofuję się z niego całkowicie i niczego od Ciebie nie chcę (...) Proszę, ogłoś w następnym numerze ‘Zwiastuna’ wiadomość o moim odejściu i usuń moje nazwisko«. Nazwisko Russella jako współredaktora przestało figurować w tym czasopiśmie od czerwca 1879 roku” (Świadkowie Jehowy – głosiciele Królestwa Bożego 1995 s. 48).
Tak zakończyła się przygoda Russella z innymi czasopismami.
Dodajmy, że zrywając kontakt z Barbourem i Zwiastunem Poranka pastor posiadał spis prenumeratorów Zwiastuna. Wydając w lipcu 1879 roku Strażnicę, posyłał do każdego prenumeratora nowe czasopismo i odezwę informującą o zerwaniu swojej współpracy z tym adwentystą:
„1879, To the readers of the »Herald of the Morning« (Do czytelników »Zwiastuna Poranka« (dodatek do w1879 1.7)” (Skorowidz do publikacji Towarzystwa Strażnica 1986-2000, 2003 s. 428).
https://dabhar.org/wt/R0000.htm
Strażnica Syjońska i Zwiastun Obecności Chrystusa – od 1879 roku
Towarzystwo Strażnica tak opisuje początki wydawania swego czasopisma pt. Zion’s Watch Tower and Herald of Christ’s Presence:
„W lipcu 1879 roku Badacze Pisma Świętego opublikowali pierwszy numer niniejszego czasopisma, które nosiło tytuł Strażnica Syjońska i Zwiastun Obecności Chrystusa. Wydanie to wydrukowała komercyjna firma w 6000 egzemplarzy wyłącznie w języku angielskim. Redaktorem naczelnym został 27-letni Charles Taze Russell, a przy redagowaniu tekstu pracowało z nim pięciu innych dojrzałych Badaczy” (Strażnica 15.08 2012 s. 6-7).
Oto ostatni skład współpracowników Russella z roku 1881 (w 1880 r. odszedł H. B. Rice):
REGULAR CONTRIBUTORS
J. H. Paton ...
W. I. Mann ...
B. W. Keith ...
A. D. Jones ...
L. Allen...
J. C. Sunderlin (ang. Strażnica lipiec/sierpień 1881 s. 239, reprint).
Cytowany numer Strażnicy był ostatnim, w którym w stopce redakcyjnej wymieniono współpracowników Russella. W kolejnych latach poszczególni współpracownicy opuszczali Towarzystwo Strażnica. Wśród nich znajdowała się również Lizzie Allen, kobieta pisząca artykuły w tym czasopiśmie.
Przykładowo Towarzystwo Strażnica wspomina, jak w roku 1881 współpracownicy Paton i Jones, którzy nie podzielali poglądów Russella, poszli swoją drogą, wydając własne czasopisma (patrz Świadkowie Jehowy – głosiciele Królestwa Bożego 1995 s. 620).
Prócz tych osób główną rolę w Strażnicy odgrywała żona Russella, aż do roku 1896, gdy małżeństwo ich zaczęło się rozpadać (patrz ang. Strażnica 15.12 1896 s. 2077 [reprint]):
„Dlatego Maria Russell była współredaktoremStrażnicy i regularnie pisała do niej artykuły” (Świadkowie Jehowy – głosiciele Królestwa Bożego 1995 s. 645).
Powstaje pytanie: skąd wzięło się słowo Syjońska w tytule czasopisma?
Towarzystwo Strażnica nie wyjaśnia powodu, dla którego termin ten znalazł się obok słowa Strażnica. Raczej próbuje to przemilczeć, kierując uwagę na drugą część tytułu:
„Czasopismo Strażnica Syjońska i Zwiastun Obecności Chrystusa – jak sama nazwa wskazuje – poświęcało dużo uwagi proroctwom dotyczącym obecności Chrystusa” (Królestwo Boże panuje! 2014 s. 15).
Wydaje się, że słowo Syjońska mogło mieć pewien związek z syjonizmem, który Russell popierał od roku 1879 (np. ang. Strażnica wrzesień 1879 s. 26 [reprint]). Zapewne zależało mu na zwróceniu uwagi Żydów amerykańskich na swoje czasopismo i organizację, która także nazywała się w latach 1881-1895 Syjońską:
„Towarzystwo Traktatowe – Strażnica Syjońska. Założone w roku 1881, a 15 grudnia 1884 roku prawnie zarejestrowane w stanie Pensylwania. W 1896 roku zmieniło nazwę na Towarzystwo Biblijne i Traktatowe – Strażnica” (Świadkowie Jehowy – głosiciele Królestwa Bożego 1995 s. 229).
„Z tego względu brat Russell wygłaszał do ogromnych rzesz Żydów w Nowym Jorku i w Europie przemówienie »Syjonizm w proroctwie«…” (Świadkowie Jehowy – głosiciele Królestwa Bożego 1995 s. 141).
Pełny tytuł czasopisma ze słowem Syjońska, to znaczy Strażnica Syjońska i Zwiastun Obecności Chrystusa, widniał na stronie tytułowej do 15 grudnia 1908 roku.
Jak podaje skorowidz do publikacji Świadków Jehowy z lat 1986-2023, w roku 1892 Strażnica stała się półmiesięcznikiem. Natomiast w latach 1891 i 1895 zmieniano jej szatę graficzną:
1891: Strażnica Syjońska i Zwiastun Obecności Chrystusa (zmiana szaty graficznej, 1 stycznia)
1892: Strażnica Syjońska i Zwiastun Obecności Chrystusa (2 razy w miesiącu, 1 stycznia)
1895: Strażnica Syjońska i Zwiastun Obecności Chrystusa (zmiana szaty graficznej, 1 stycznia).
Oto relacja dotycząca zmiany wyglądu czasopisma w roku 1895, a zwłaszcza jego strony tytułowej:
„John Bohnet, pilny Badacz Pisma Świętego, z zachwytem patrzył na świeżo otrzymany egzemplarz Strażnicy Syjońskiej ze stycznia 1895 roku. Czasopismo miało nową, bogatszą stronę tytułową – widniała na niej latarnia morska, która wznosiła się nad wzburzonym morzem i oświetlała mroczne niebo snopami światła. W środku czasopisma zamieszczono ogłoszenie na temat nowej szaty graficznej. Brat Bohnet wysłał do Charlesa Russella list, w którym podzielił się swoimi odczuciami: »Cieszę się, że STRAŻNICA ma taki elegancki wygląd. Jest piękna«. Inny gorliwy Badacz Pisma Świętego, John Brown, napisał o zmienionej stronie tytułowej: »Robi wrażenie. Jakże mocny jest fundament, na którym stoi wieża i o który rozbijają się sztormowe fale!«. Nowa szata graficzna Strażnicy była pierwszą zmianą, którą przyniósł rok 1895…” (Królestwo Boże panuje! 2014 s. 118).
W roku 1881 Russell dodał w Strażnicy dział Widok [lub Widoki] ze Strażnicy [z Wieży] (ang. VIEW [lub VIEWS] FROM THE TOWER lub VIEW [lub VIEWS] FROM THE WATCH TOWER). W ramach tego działu on, a później jego następca, komentowali wybrane wydarzenia ze świata polityki, gospodarki, finansów i religii, odnosząc je do swoich przekonań ‘eschatologicznych’. Cykl ten był kontynuowany aż do roku 1924 (patrz: Strażnica 01.07 1924 s. 195 [ang. 01.06 1924 s. 165]).
Dział ten przestał się ukazywać w roku 1924. Wspomniano o tym w roku 1933:
„W przeszłym czasie około połowę Strażnicy zajęte było na objaśnianie »Widoków z wieży«, oznaczając rzeczy odnoszące się do świata; ale od roku 1924 takie rzeczy znikły i wszystkie stronice Strażnicy zajęły prawdę odnośnie Królestwa Jehowy. To łaskawe zrządzenie Jehowy trzyma jego wiernych ludzi w odświeżeniu” (Strażnica 15.11 1933 s. 345 [ang. 15.09 1933 s. 280-281]).
Do kwestii używania imienia Jehowa nawiązano w jednym z podręczników, podając, że Strażnica cieszy się poparciem Jehowy:
„Strażnica Syjońska z lipca 1879 roku
Już w początkowych numerach tego czasopisma pojawia się imię Boże; w drugim numerze napisano: »Wierzymy, iż ‘Strażnica Syjońska’ cieszy się poparciem JEHOWYֿ«” (Królestwo Boże panuje! 2014 s. 44).
W roku 1891 na okładce Strażnicy pojawił się symbol Badaczy Pisma Świętego – „krzyż i korona” – który widniał na niej prawie do końca roku 1931:
„Zmieniono również pogląd na »krzyż i koronę«, które to symbole od stycznia 1891 roku widniały na okładce Strażnicy. Wielu Badaczy Pisma Świętego nosiło taką odznakę przez całe lata” (Dzieje Świadków Jehowy w czasach nowożytnych. Stany Zjednoczone Ameryki. Na podstawie Rocznika Świadków Jehowy na rok 1975 s. 66).
Oczywiście Strażnica za czasów Russella nigdy nie była czasopismem przeznaczonym do studium grupowego. Studiowano wtedy tylko jego Wykłady Pisma Świętego i nie wcześniej, jak od roku 1886 , gdy ukazał się pierwszy ich tom. Studium Strażnicy wprowadzono w roku 1922 (patrz poniżej).
Reklamy z ofertami sprzedaży publikacji zamieszczano w Strażnicy od dawna. Zbiorowe, coroczne, zamieszczane były co najmniej od roku 1891. Natomiast dotyczące nowych publikacji od roku 1879. Często zapowiadano je z wyprzedzeniem, zbierając od razu zamówienia.
Oto jak wzrastała liczba stron w Strażnicy i częstotliwość jej wydawania:
„Początkowo Strażnica ukazywała się raz w miesiącu i miała osiem stronic. W roku 1891 powiększono liczbę stron do 16, a od roku 1892 wychodzi dwa razy w miesiącu” (Świadkowie Jehowy – głosiciele Królestwa Bożego 1995 s. 724).
Na pierwszej stronie pierwszego numeru Strażnicy z lipca 1879 roku podano cenę rocznej prenumeraty: TERMS – 50 cents Per Year.
Wracamy jeszcze raz do tytułu czasopisma pastora.
Poniżej zamieszczamy jeden z fragmentów z polskiego czasopisma, który był tłumaczeniem z angielskiej Strażnicy z lat 1901-1911.
Russell po pewnym czasie zauważył, że jego czasopismo posiada niewłaściwy tytuł. Chodziło o zawarte w nim słowo „zwiastun”.
Po pierwsze, Chrystus według niego powrócił niewidzialnie w roku 1874, a Strażnica „zwiastowała” to po czasie, bo od roku 1879. Było to więc spóźnione „zwiastowanie”.
Po drugie, skoro Jezus był już obecny od kilku lub kilkunastu lat, to w latach 1879-1916 nie było to „zwiastowaniem”, ale „ogłaszaniem”, że On już powrócił.
Oto słowa z polskiego czasopisma z roku 1918, które wcześniej zamieszczone były trzy razy w angielskiej Strażnicy:
„Zpoczątku byliśmy cośkolwiek w zakłopotaniu, gdyż według wyraźnej nauki Pisma Św., wiemy, że żyjemy już »za dni Syna Człowieczego«, a czasopismo nasze (»Strażnica Syońska«) od czasu założenia w roku 1879, nosi nazwę: »Zwiastun obecności Chrystusa«, jako subtytuł” (Brzask Tysiąclecia i Zwiastun Obecności Chrystusa Nr 5, grudzień 1918 s. 67 [polska Strażnica ukazywała się tymczasowo pod tym tytułem w drugiej połowie roku 1918]).
Tekst ten zamieszczony jest w kilku Strażnicach: ang. 01.12 1901 s. 375; ang. 15.09 1907 s. 4057, (reprint); ang. 15.06 1911 s. 214.
Strażnica i Zwiastun Obecności Chrystusa – od 1909 roku
W styczniu 1909 roku, wraz z przeniesieniem Biura Głównego „z Pittsburgha w stanie Pensylwania do nowojorskiego Brooklynu” (Strażnica 15.08 2009 s. 23), Russell nadał swemu czasopismu nowy tytuł, usuwając z niego słowo Syjońska. Jego angielska nazwa to The Watch Tower and Herald of Christ’s Presence.
Zmianę tę tłumaczył w dość pokrętny sposób:
„Począwszy od Nowego Roku [1909] zamierzamy pominąć słowo »Zion’s« [Syjońska] w tytule naszego czasopisma, ponieważ wielu przyjaciół informuje nas o zastrzeżeniach do tego słowa, które tak często używane jest przez pana Dowie’go* oraz jego naśladowców. Słyszymy, że nasze czasopismo często odtrącane jest ze względu na podejrzenie, jakoby było publikowane z inspiracji Dowie’ego lub było w jakiś sposób powiązane z założonym przez niego osiedlem Zion City [Miasto Syjon]. Nowa nazwa THE WATCH TOWER i tak już jest często używana w odniesieniu do naszego czasopisma.
Ponadto wydaje się, że nagminne posługiwanie się słowem »Zion« [Syjon] przez kościoły afrykańskie i ich pisma wywołuje pytania, czy nasze czasopismo jest publikowane i ogólnie czytane przez ludzi »kolorowych«.
Uważamy, że lista prenumeratorów naszego czasopisma jest najpewniejszym i najbezpieczniejszym wskaźnikiem liczby szczerze zainteresowanych. Nasz obecny nakład wynosi 25 tysięcy, ale jest to dwukrotnie mniej niż wydaje nam się, że powinniśmy osiągnąć. Jest to jedyny zniechęcający element tego sprawozdania...
*John Alexander Dowie (ur. 25 maja 1847 – zm. 9 marca 1907) był znaczącym szkockim duchownym działającym w Stanach Zjednoczonych. Założył miasto Zion (Syjon) w stanie Illinois oraz Kościół Chrześcijańsko-Katolicko-Apostolski” (ang. Strażnica 15.12 1908 s. 4294 [reprint]; tekst polski cytowany wg Straż Nr 1, 2009 s. 19, wydanie badaczy Pisma Świętego; przypis dodany jest przez redakcję czasopisma Straż).
http://wydawnictwostraz.org/rok-2009/nr-12009/52-lista-prenumeratorow-the-watch-tower.html
Tłumaczenie Russella brzmi nieprzekonywająco.
Po pierwsze, stan Pensylwania, w którym do roku 1908 było biuro główne Towarzystwa Strażnica, jest o wiele bliżej położony od Nowego Jorku, niż stan Illinois, w którym była siedziba pana Dowie. Pensylwania jest nawet bliżej Illinois, niż Nowy Jork. Jeśli więc Dowie miałby szkodzić Russellowi, to robiłby to już przed rokiem 1909 w dawnym środowisku pastora.
Po drugie, Dowie zmarł w roku 1907, więc jego osoba nie miała już takiego znaczenia, jak wcześniej, aby mogła zaszkodzić popularności Russella.
Po trzecie, nie jest jasne, co Russell miał na myśli, pisząc, że używanie słowa „Syjon” przez afrykańskie kościoły mogło prowadzić do pytań, czy Strażnica jest wydawana lub czytana przez ludzi „kolorowych”. Wynika z tego, że obawiał się takich skojarzeń, nie wyjaśnił jednak, dlaczego uważał je za niekorzystne dla swojego czasopisma. Czy chodziło o względy marketingowe, czy też o coś więcej?
Można więc odnieść wrażenie, że Russell, usuwając słowo „Syjońska”, chciał uniknąć dwóch rodzajów niepożądanych skojarzeń. Po pierwsze, nazwa nie miała sugerować, że czasopismo jest przeznaczone wyłącznie dla Żydów. Po drugie, miała nie wywoływać skojarzeń z ruchem kościołów używających określenia „Zion” wśród ludności „kolorowej”.
Dziwne, że choć Russell podkreślał chrześcijański charakter swojego czasopisma, nie zamieścił w tytule słowa „chrześcijańska”.
Dodajmy, że w latach 1881-1911 Russell wydał także kilkanaście numerów specjalnych Strażnicy. Niektóre zawierały pełną treść jego broszur i książek (tak zwane wersje „magazynowe”).
Po śmierci Russella wprowadzono kilka zmian. Odtąd artykuły w Strażnicy były anonimowe, choć za całość odpowiadał Komitet Redakcyjny, który pastor ustanowił już w roku 1907 w swoim Testamencie. Każdy numer Strażnicy podawał skład tego Komitetu, liczącego pięciu członków. Do jego działalności oraz likwidacji w roku 1931 wracamy poniżej.
Na początku lat 20. XX wieku Towarzystwo Strażnica wydało przedruki wszystkich Strażnic z lat 1879-1919 (do końca czerwca). Były one pozbawione stron tytułowych, artykułów powtarzanych i wielu reklam. Oto informacja ze skorowidza do publikacji Świadków Jehowy z lat 1986-2023:
1920: przedruk angielskiej Strażnicy z lat 1879-1915 (tomy 1-6)
1922: przedruk angielskiej Strażnicy z lat 1916-1919 ze skorowidzami (tom 7)
W roku 1922 wprowadzono w Towarzystwie Strażnica zborowe studium Strażnicy:
„Dopiero w r. 1922, a więc 43 lata po opublikowaniu pierwszego wydania, wprowadzono w zborach ludu Bożego grupowe studium tego czasopisma [Strażnicy] w podobnej formie jak obecnie” (Służba Królestwa Nr 12, 1960 s. 3).
„Zdając sobie sprawę, iż nie wszyscy w zborze odnoszą pożytek z tych artykułów, niektórzy podróżujący przedstawiciele Towarzystwa przesłali do Biura Głównego propozycję, żeby każdy zbór na swych cotygodniowych zebraniach studiował Strażnicę. Zalecenie to przekazano do zborów i począwszy od 15 maja 1922 roku (wyd. pol. z 15 lipca 1922 roku) systematycznie zamieszczano »Pytania berjańskie« (»berejskie«) do studium głównych artykułów Strażnicy” (Świadkowie Jehowy – głosiciele Królestwa Bożego 1995 s. 252).
Kolejne zmiany dotyczące studiowania Strażnicy wprowadzono w latach 30. XX wieku (patrz poniżej).
Jak wspomnieliśmy powyżej, w roku 1924 zlikwidowano w Strażnicy dział „Widoki z wieży”.
W roku 1925 Strażnicę nazywano „medjum”:
„Strażnica stanowi medjum [ang. medium] komunikacyjne między rozmaitymi stróżami, którzy miłują Pana. Pan używał Strażnicy przez dłuższy czas w tym celu. Którzy tak wierzą, tacy badają ją, nie czytają jej tylko dla rozrywki” (Strażnica 15.01 1926 s. 19 [ang. 01.12 1925 s. 355]).
Po roku 1928 w Strażnicy nie zamieszczano już zbiorowych zestawień publikacji z cenami, które można było zamawiać za pośrednictwem redakcji. Nadal jednak przez wiele lat pojawiały się sporadyczne zapowiedzi nowych publikacji.
Towarzystwo Strażnica podkreśliło znaczenie imienia Jehowy, które „występuje w pierwszym akapicie pierwszego artykułu” w każdej Strażnicy:
„Poza tym od końca lat dwudziestych XX wieku w każdym wydaniu Strażnicy – przez ponad 20 lat – imię Jehowy występuje w pierwszym akapicie pierwszego artykułu. Ludowi Bożemu nie brakuje więc przypomnień, żeby przysparzać chwały temu imieniu” ” (Królestwo Boże panuje! 2014 s. 44).
Strażnica i Zwiastun Obecności Chrystusa – od 15 października 1931 roku
Skorowidz do publikacji Świadków Jehowy z lat 1986-2023 podaje informację o zmianie tytułu i strony tytułowej Strażnicy od października 1931 roku:
1931: Strażnica i Zwiastun Obecności Chrystusa (zmiana tytułu w języku angielskim i strony tytułowej, 15 października)
Na czym polegała zmiana tytułu, skoro w polskiej wersji nazwa czasopisma pozostała taka sama? Otóż połączono dwa słowa Watch Tower w jedno Watchtower:
„Od 15 października 1931 roku w oryginale angielskim zmieniła się pisownia słowa Strażnica (z Watch Tower na Watchtower)” (Świadkowie Jehowy – głosiciele Królestwa Bożego 1995 s. 252).
Zmianę strony tytułowej opisano następująco:
„(…) od 15 października 1931 roku do 1 sierpnia 1950 roku na stronie tytułowej każdego numeru Strażnicy widniała w prawym górnym rogu podobizna niebiańskiego rydwanu z widzenia proroka Ezechiela” (Strażnica Nr 6, 1991 s. 11).
Do tego czasu na stronie tytułowej widoczny był między innymi znak „krzyża i korony”:
„Jakieś trzy lata później, począwszy od wydania z 15 października 1931 roku przestano zamieszczać na stronie tytułowej Strażnicy symbol krzyża i korony [w Polsce od stycznia 1932 r.]” (Dzieje Świadków Jehowy w czasach nowożytnych. Stany Zjednoczone Ameryki. Na podstawie Rocznika Świadków Jehowy na rok 1975 s. 66).
Wspomnieliśmy, że Russell w swoim Testamencie z roku 1907 postanowił, iż po jego śmierci Strażnicą będzie kierował Komitet Redakcyjny.
W roku 1931 następca pastora J. F. Rutherford (1917-1942) zlikwidował ten Komitet, co ogłoszono w Strażnicy:
„Strażnica jest jednym ze środków, które Bóg używa do pouczania swego ludu. Strażnica jest pod dozorem Strażnicy Towarzystwa Biblijnego i Broszur. W międzyczasie Rada Dyrektorów [ang. The Board of Directors] zgodnie z uchwałą obaliła Komitet Wydawczy [ang. Editorial Committee], który istniał i ukazywał się w Strażnicy, ponieważ nie widziała poparcia tegoż [w ang. Editorial Committee] przez Pismo Święte. W miejsce Komitetu Wydawczego czyli Redakcyjnego [w ang. tylko Editorial Committee] znajduje się następujący tekst: »A wszyscy synowie twoi będą wyuczeni od Jehowy, i obfitość pokoju będą mieli synowie twoi.« (Izajasza 54:13) Poza tem przyjęto nową okładkę dla Strażnicy, co jest dostatecznie poparte przez Pismo Święte” (Strażnica 01.02 1932 s. 41 [ang. 01.12 1931 s. 360-361]).
Oto pierwszy i ostatni skład Komitetu Redakcyjnego:
01.12 1916 r. – J. F. Rutherford, W. E. Van Amburgh, H. C. Rockwell, F. H. Robison, R. Hirsh (ang. Strażnica 01.12 1916 s. 354).
01.10 1931 r. – J. F. , W. E. Van Amburgh, J. Hemery, R. H. Barber, E. J. Coward (ang. Strażnica 01.10 1931 s. 290).
W roku 1995 skrótowo opisano historię tych zmian:
„Do śmierci Russella niemal w każdym wydaniu Strażnicy figurowało jego nazwisko jako redaktora. Na końcu artykułów często występowały nazwiska lub inicjały tych, którzy je przygotowywali. Potem, począwszy od wydania z 1 grudnia 1916 roku, zamiast jednego redaktora naczelnego zaczęto podawać w Strażnicy nazwiska członków jej Komitetu Redakcyjnego. W numerze z 15 października 1931 roku usunięto także i tę listę, a zastąpiono ją wersetem z Księgi Izajasza 54:13 (...) Od roku 1942 obowiązuje ogólna zasada, by w literaturze Towarzystwa Strażnica nie kierować uwagi na żadnego indywidualnego redaktora” (Świadkowie Jehowy – głosiciele Królestwa Bożego 1995 s. 146).
Zmiany objęły również studium Strażnicy wprowadzone w 1922 roku:
„Początkowo w zborze można było omawiać wydanie czasopisma wybrane przez większość braci. Jednak w Strażnicy z 15 kwietnia 1933 roku zalecono, żeby wszystkie zbory studiowały bieżące wydanie. W roku 1937 ustalono, że studium to powinno odbywać się w niedzielę” (Królestwo Boże panuje! 2014 s. 173).
W latach 1932-1936 Towarzystwo Strażnica informowało, że za naukami Strażnicy stoi Bóg i aniołowie:
„Stronice Strażnicy napisane i wydawane są rękoma ludzkiemi, a jednak w niej nie znajduje się ani nawet jedno słowo, któreby można właściwie przypisać jakiemuś człowiekowi. Jest to Jehowa Bóg, który dał słowo i czyli poselstwo i który karmi swój lud stosownym pokarmem. Ani jeden z wiernego ostatka nie będzie odtąd mówił: »Brat Jakób Wysoki [w ang. Highway James] napisał ten artykuł w Strażnicy. Rzeczywiście jest on człowiekiem godnym podziwu. Posiadam dostateczną mądrość do rozpoznania jego wywodów, przeto żaden nie może mię przekonać, że kto inny napisał.«” (Strażnica 15.07 1932 s. 215 [ang. 15.05 1932 s. 151]).
„Lecz to nie oznacza, że ci, którzy szykują manuskrypt Strażnicy, są inspirowani, ale raczej oznacza, że Bóg używa swoich aniołów i przez nich dogląda, aby jego informacja była dawana jego ludziom w słusznym czasie” (Strażnica 15.10 1935 s. 310 [ang. 15.08 1935 s. 246]).
„Jeżeli ktoś nie wierzy, że Bóg używa Strażnicy do przynoszenia prawdy swemu ludowi, nie powinien się starać służyć w organizacji Bożej” (Strażnica 01.05 1936 s. 138 [ang. 01.03 1936]).
„To nie znaczy, że ci, co przygotowują rękopis »Strażnicy«, są inspirowani, lecz że Pan przez swoich aniołów dogląda, by wiadomości były dane jego ludowi w czasie słusznym” (Bogactwo 1936 s. 279).
W 1938 roku napisano, że „niewidzialni posłannicy” Jehowy mieli wpływ na treść Strażnicy:
„Jehowa Bóg używał Strażnicy do proklamowania tych prawd. Niewątpliwie posługiwał się w tym wieloma niewidzialnymi posłannikami. W tym nie leży żaden rodzaj spirytyzmu, tak jak niektórzy mogą nazwać, lecz stanowi to dowód, że Bóg w swójprzyjemny sposób kierować może swym ludem bez dostrzegalnego połączenia się z nim” (Strażnica 01.03 1939 s. 76 [ang. 15.05 1938 s. 158]).
Strażnica i Zwiastun Królestwa Chrystusa – od 1 stycznia do 15 lutego 1939 roku
W styczniu 1939 roku usunięto z tytułu Strażnicy frazę „Zwiastun Obecności Chrystusa”, zastępując ją słowami „Zwiastun Królestwa Chrystusa”:
„Żeby mocniej uwydatnić cel tego czasopisma, 1 stycznia 1909 roku nazwano je Strażnica i Zwiastun Obecności Chrystusa. Od 1 stycznia roku 1939 tytuł brzmiał Strażnica i Zwiastun Królestwa Chrystusa, ponieważ zaczęto wówczas kłaść większy nacisk na to, że Chrystus już panuje z nieba jako Król” (Świadkowie Jehowy – głosiciele Królestwa Bożego 1995 s. 724).
W tym czasie Świadkowie Jehowy większą wagę przywiązywali do „niewidzialnego królowania” Jezusa od 1914 roku niż do Jego „niewidzialnego powrotu” w tym samym czasie. Towarzystwo nie podało, dlaczego tak bardzo zależało mu na zmianie tytułu czasopisma. Już po dwóch miesiącach tytuł Strażnicy ponownie zmieniono. Zagadnienie to omawiamy w następnym rozdziale.
W lutym 1939 roku Towarzystwo Strażnica ogłosiło, że już od roku 1919 Strażnica jest przekaźnikiem między Chrystusem a „jego ludem”:
„Z rokiem 1919 Strażnica stała się używanym przez Pana Jezusa środkiem do przenoszenia instrukcyj organizacji jego ludowi” (Strażnica 15.04 1939 s. 121 [ang. 15.02 1939 s. 58]).
Towarzystwo Strażnica porównało okładki Strażnicy z 1931 i 1939 roku, wskazując, że od 1939 roku imię Jehowa pojawiało się na nich w dwóch miejscach:
„Strażnica z 15 października 1931 roku
`Na okładce zostaje zamieszczony cytat z Księgi Izajasza 43:12 wraz z imieniem Jehowy.
Strażnica z 1 stycznia 1939 roku
Imię Boże zaczyna pojawiać się na okładce w dwóch miejscach: w cytacie z Księgi Izajasza 43:12 oraz Ezechiela 35:15” (Królestwo Boże panuje! 2014 s. 44).
Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy – od 1 marca 1939 roku
Zaledwie dwa miesiące po poprzedniej zmianie, w marcu 1939 roku, ponownie zmieniono tytuł Strażnicy. Usunięto z niego na stałe słowo „Chrystus”, zastępując je imieniem Jehowy:
„Od 1 stycznia roku 1939 tytuł brzmiał Strażnica i Zwiastun Królestwa Chrystusa, ponieważ zaczęto wówczas kłaść większy nacisk na to, że Chrystus już panuje z nieba jako Król. A 1 marca 1939 roku przez zmianę tytułu na Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy skierowano główną uwagę na Jehowę, Zwierzchniego Władcę Wszechświata, który powierzył rządy swemu Synowi” (Świadkowie Jehowy – głosiciele Królestwa Bożego 1995 s. 724).
Przypominamy, że fraza „Zwiastun Obecności Chrystusa” widniała na stronie tytułowej Strażnicy w latach 1879-1938. Następnie,j przez pierwsze dwa miesiące 1939 roku, pisano w tytule o królowaniu Chrystusa („Zwiastun Królestwa Chrystusa”).
W publikacji z 2014 roku podkreślono, że od marca 1939 roku imię Jehowy pojawiało się na okładce Strażnicy w trzech miejscach:
„Strażnica z 1 marca 1939 roku
Imię Jehowy znajduje się na okładce już w trzech miejscach; nowe miejsce to pełny tytuł czasopisma, który odtąd brzmi Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy” (Królestwo Boże panuje! 2014 s. 44).
W tym czasie Strażnica, jak drugie czasopismo Świadków Jehowy, miała być szeroko reklamowana:
Rok 1939: Po raz pierwszy zorganizowano kampanię pozyskiwania prenumerat „Strażnicy”; uzyskano ponad 93 000 nowych zamówień. (Strażnica Rok CVIII [1987] Nr 19 s. 16).
Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy – od roku 1950 do dziś
Od marca 1939 roku tytuł czasopisma pozostaje niezmieniony. W kolejnych latach zmieniały się natomiast inne jego elementy, między innymi format i liczba stron.
Informacje o kolejnych zmianach zaczerpnęliśmy przede wszystkim ze skorowidza do publikacji Świadków Jehowy.
Obecny format Strażnicy obowiązuje od 1950 roku. W 2013 roku wydanie przeznaczone „do rozpowszechniania” zmniejszono do 16 stron:
„W roku 1950 w wielu językach otrzymała nowy format i ma odtąd 32 strony” (Świadkowie Jehowy – głosiciele Królestwa Bożego 1995 s. 724).
Wraz ze wzrostem liczby Świadków Jehowy wzrastał także nakład Strażnicy, która początkowo służyła tylko pomazańcom:
„Przez wiele lat Strażnicę uważano za czasopismo przeznaczone głównie dla »małej trzódki« poświęconych chrześcijan. Nakład był więc dość ograniczony – w roku 1916 nie przekraczał 45 000 egzemplarzy. Ale po roku 1935 do zaopatrywania się w Strażnicę i regularnego jej czytania coraz częściej zachęcano »Jonadabów«, czyli członków »wielkiej rzeszy«. A w roku 1939, kiedy to na stronie tytułowej zaczęto kłaść nacisk na Królestwo, przeprowadzono czteromiesięczną międzynarodową kampanię, podczas której proponowano prenumeratę Strażnicy szerokiemu ogółowi. W rezultacie liczba prenumeratorów zwiększyła się do 120 000. Rok później czasopismo to zaczęto regularnie rozpowszechniać na ulicach” (Świadkowie Jehowy – głosiciele Królestwa Bożego 1995 s. 725).
Towarzystwo Strażnica podkreśla wzrost nakładu Strażnicy oraz liczby języków, w których jest ona publikowana. Oto porównanie dotyczące lat 1879 i 2015:
„Pierwszy numer Strażnicy (z lipca 1879 roku) wydrukowano bez ilustracji w liczbie 6000 egzemplarzy i tylko w jednym języku – po angielsku. Obecnie, 136 lat później, każdy numer tego czasopisma ukazuje się w nakładzie ponad 50 milionów egzemplarzy. Zawiera piękne kolorowe ilustracje i jest dostępny w przeszło 200 językach” (Strażnica 15.02 2015 s. 28).
O ile liczba języków nadal wzrasta, o tyle nakład w ostatnich latach zaczął spadać, co może mieć związek z publikowaniem Strażnicy w Internecie od 2011 roku:
93 281 789 egz. w 2020 r. – 379 jęz.
74 210 000 egz. w 2021 r. – 418 jęz.
36 300 000 egz. w 2022 r. – 419 jęz.
24 400 000 egz. w 2023 r. – 413 jęz.
21 734 000 egz. w 2024 r. – 444 jęz.
31 744 000 egz. w 2025 r. – 461 jęz.
36 428 000 egz. w 2026 r. – 477 jęz.
Spada też roczna liczba numerów Strażnicy do rozpowszechniania i liczba stron:
do końca 2012 – 12 numerów po 32 strony;
2013-2015 – 12 numerów rocznie po 16 stron;
2016-2017 – 6 numerów rocznie po 16 stron;
2018-2021 – 3 numery rocznie po 16 stron;
2022-2025 – 1 numer rocznie z 16 stronami.
Poniżej zamieszczamy zwięzły opis kolejnych zmian związanych z wydawaniem przede wszystkim angielskiej Strażnicy. Zamieszczony jest on w skorowidzu do publikacji Świadków Jehowy z lat 1986-2024:
1950: Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy (zmiana szaty graficznej, 15 sierpnia)
1983: Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy (duży druk)
1986: Strażnica Zwiastująca Królestwo Jehowy (czterobarwna, 1 stycznia)
2008: Strażnica zaczyna się ukazywać w dwóch edycjach: do rozpowszechniania i do studium
2010: Strażnica (artykuły do studium i wydanie do rozpowszechniania w formacie PDF) dostępna w Internecie
2011: Strażnica (całe wydanie do studium w formacie PDF) dostępna w Internecie
Strażnica (uproszczona wersja w języku angielskim, od wydania z 15 lipca)
2012: Strażnica do studium (zmiana szaty graficznej)
Strażnica w wersji uproszczonej ma być dalej wydawana
2013: Strażnica do rozpowszechniania (zmiana szaty graficznej)
2016: Strażnica do rozpowszechniania staje się dwumiesięcznikiem
Strażnica do studium datowana za pomocą roku i miesiąca:
Strażnica w wersji uproszczonej zaczyna się ukazywać dużym drukiem
2018: czasopisma Strażnica (wydanie do rozpowszechniania) zaczyna się ukazywać trzy razy w roku
2019: standardowe wydanie Strażnicy połączone z wersją uproszczoną
2022: wydanie Strażnicy do rozpowszechniania: jedno nowe wydanie rocznie, pozostałe będą przedrukowywane
Jedną z istotnych kwestii jest ta, że od roku 1990, a w niektórych krajach od 2000, publikacje Świadków Jehowy, w tym przede wszystkim Strażnica, nie zawierają na stronie redakcyjnej informacji o cenie prenumeraty:
„W roku 1990 Ciało Kierownicze zaczęło zmieniać sposób udostępniania naszej literatury. Począwszy od tego roku, w Stanach Zjednoczonych wszystkie publikacje proponowano za dobrowolne datki bez określania ich wysokości. W liście do wszystkich tamtejszych zborów wyjaśniono: »Nie będziemy teraz wyznaczać czy choćby sugerować wysokości datku za literaturę ani głosicielom, ani osobom zainteresowanym. (...) Jeżeli ktoś zechce ofiarować datek na naszą działalność edukacyjną, może to zrobić, ale literaturę otrzyma bez względu na to, czy taki datek złożył, czy nie«. Zmiana ta jeszcze wyraźniej pokazała, że nasza działalność ma charakter religijny i niedochodowy i że »nie jesteśmy wędrownymi handlarzami słowa Bożego« (2 Kor. 2:17). Z czasem taką metodę pokrywania kosztów naszej działalności wprowadzono w oddziałach na całym świecie” (Królestwo Boże panuje! 2014 s. 198).
„Zadecydowano nie pobierać za publikacje żadnych opłat, tylko wyjaśniać, że nasza działalność jest wspierana dobrowolnymi datkami. Od stycznia 2000 roku postanowienie to weszło w życie we wszystkich krajach, w których wcześniej jeszcze nie obowiązywało” (Rocznik Świadków Jehowy 2001 s. 18).
„Od 1990 roku liczba sług Jehowy wzrosła ponad dwukrotnie i dziś każdy może korzystać z pokarmu duchowego za darmo. Jestem pewien, że tę oraz wiele innych zmian organizacyjnych udało się wprowadzić wyłącznie dzięki pomocy Jehowy i Jego wskazówkom przekazywanym za pośrednictwem wiernego niewolnika” (Strażnica lipiec 2025 s. 29-30).
Jak widzimy dziś Świadkowie Jehowy podają, że Bóg przyczynił się do tego, że nie sprzedają już publikacji. Natomiast w roku 1995 podawano co innego:
„W związku z głośnymi skandalami finansowymi, w jakie się wplątały niektóre kościoły chrześcijaństwa, i ze względu na to, że władze coraz częściej zaliczały działalność religijną do przedsięwzięć komercyjnych, w roku 1990 Świadkowie Jehowy w celu uniknięcia nieporozumień wprowadzili pewne zmiany w stosowanych przez siebie metodach. Ciało Kierownicze poleciło, by w USA wszelkie publikacje rozpowszechniane przez Świadków — zarówno Biblie, jak i objaśniające ją traktaty, broszury, czasopisma oraz książki — udostępniano każdemu, kto wyrazi chęć przeczytania ich, i to bez sugerowania wysokości datku. Działalność Świadków Jehowy pod żadnym pozorem nie jest obliczona na zysk, a takie podejście miało ich jeszcze bardziej odróżnić od grup wyznaniowych komercjalizujących religię. Oczywiście większość ludzi zdaje sobie sprawę, że wydrukowanie tych publikacji wiąże się z kosztami, i osoby doceniające służbę pełnioną przez Świadków zapewne zechcą ofiarować coś na rozwój dzieła” (Świadkowie Jehowy – głosiciele Królestwa Bożego 1995 s. 349).
Przypomnijmy, że każda kolorowa polska Strażnica, wydana do 15 czerwca 1990 roku, zawierała informację o cenie prenumeraty:
„Prenumerata roczna (...) Półmiesięcznik (...)
USA, Watchtower (...) US $5.00” (Strażnica Nr 12, 1990 s. 2).
W powyższej publikacji podane są też ceny wydań niemieckich, brytyjskich, szwajcarskich, kanadyjskich, francuskich, belgijskich i australijskich (jw. s. 2).
Warto wspomnieć, że w styczniu 2013 roku zmieniono treść stopki redakcyjnej angielskiej Strażnicy. Jeszcze w grudniu 2012 roku zawierała ona zapis podobny do tego z 1981 roku:
This magazine, published by Jehovah's Witnesses since 1879 (ang. Strażnica 01.01 1981 s. 2).
This magazine has been published by Jehovah’s Witnesses continuously since 1879… (ang. Strażnica 01.12 2012 s. 2).
Z treści tej stopki wynikało, że Strażnicę od 1879 roku wydawali Świadkowie Jehowy, a nie Towarzystwo Strażnica. Jest to o tyle zaskakujące, że nazwę „Świadkowie Jehowy” przyjęto dopiero w 1931 roku.
Być może z tego powodu zmieniono ją w styczniu 2013 roku:
This magazine has been published continuously since 1879… (ang. Strażnica 01.01 2013 s. 2).
Taki sam zapis widnieje również w stopkach redakcyjnych Strażnicach nr 1 z lat 2024-2026 (edycja do rozpowszechniania).
Zaznaczamy, że w polskiej Strażnicy zmianę wprowadzono dopiero w roku 2024:
„Świadkowie Jehowy wydają to czasopismo od roku 1879” (Strażnica Nr 1, 2023 s. 2).
„To czasopismo jest wydawane nieprzerwanie od roku 1879” (Strażnica Nr 1, 2024 s. 2).
Przedstawione informacje pokazują, że Strażnica, mimo zachowania ciągłości wydawania od 1879 roku („nieprzerwanie”), wielokrotnie zmieniała wygląd, sposób rozpowszechniania oraz treści zamieszczane w stopce redakcyjnej. Zmiany dotyczyły również samego tytułu, który w różnych okresach eksponował obecność Chrystusa, Jego Królestwo lub imię Jehowy. Zmieniały się także objętość, nakład, częstotliwość ukazywania się czasopisma oraz odpłatność za nie. Historia Strażnicy pokazuje więc, że jej rozwój miał charakter ciągłych zmian, przede wszystkim doktrynalnych. Liczymy się z tym, że ten proces nie zakończył się i niejedna zmiana będzie w niedalekiej przyszłości wprowadzona.
Na zakończenie składam podziękowanie J. Romanowskiemu i K. Kozakowi za pomoc w tworzeniu tego tekstu.
