Kiedy uczniowie C. T. Russella stali się Badaczami Pisma Świętego?

Autor: Włodzimierz Bednarski, dodano: 2026-05-29

Kiedy uczniowie C. T. Russella stali się Badaczami Pisma Świętego?

Badacze Pisma Świętego, znani dziś jako Świadkowie Jehowy, nie zawsze nazywali siebie "badaczami". Owszem, uważali, że badają Biblię, ale nie chcieli przyjmować żadnego określenia ponad termin "chrześcijanie". W artykule naszym opisujemy to zagadnienie.

Na początku informujemy, że artykuł nasz składa się z następujących rozdziałów:

OkreślenieBadacze Pisma Świętego – Bible Students

Międzynarodowe Stowarzyszenie Badaczy Pisma Świętego iStowarzyszeni Badacze Pisma Świętego – jako nazwy nieprawne

Międzynarodowe Stowarzyszenie Badaczy Pisma Świętego – jako zarejestrowana korporacja

Polskie określeniaMiędzynarodowe Stowarzyszenie Badaczy Pisma Świętego i Międzynarodowe Stowarzyszenie Studentów Biblijnych

Powody zmiany nazwyBadacze Pisma Świętego na Świadkowie Jehowy

Usunięcie w publikacjach na stronach redakcyjnych jednego z wydawców –Międzynarodowe Stowarzyszenie Badaczy Pisma Świętego

Przyspieszanie nadawania określenia Świadkowie Jehowy

„Badaczami” Pisma Świętego można by właściwie nazwać tylko C. T. Russella (1852-1916), prezesa Towarzystwa Strażnica (od 1884 r.), oraz jego pierwszych współpracowników, i to w czasie, gdy jeszcze nie istniały jego Wykłady Pisma Świętego (wydawane od 1886 r.). Początkowo badali oni Biblię, by ustalić swoje nauki i doktrynę:

„Dlatego pełen zapału spotkał się w roku 1870 z paroma znajomymi z Pittsburgha i pobliskiego Allegheny i wspólnie założyli klasę studiów biblijnych. Jak wynika z relacji późniejszego współpracownika Russella, zebrania tej grupki przebiegały następująco: »Ktoś z obecnych zadawał pytanie. Potem rozwijała się dyskusja. Odszukiwano wszelkie wersety związane z tematem, a gdy wszyscy byli już przekonani, że one ze sobą harmonizują, formułowali na koniec wynikający z nich wniosek i go zapisywali«” (Świadkowie Jehowy – głosiciele Królestwa Bożego 1995 s. 44).

Od momentu rozpoczęcia wydawania wspomnianych tomów Russella, ludzi tych trzeba by raczej nazywać „studentami”, bo zamiast „badać" Biblię „studiowali” Wykłady.

Angielskie słowo students rzeczywiście może oznaczać zarówno „badaczy”, jak i „studentów” – pozostaje więc pytanie, które z tych znaczeń lepiej oddaje rzeczywisty charakter opisywanej działalności.

Poniżej opisujemy przede wszystkim zagadnienia dotyczące popularnego określenia Badacze Pisma Świętego i prawnej nazwy Międzynarodowe Stowarzyszenie Badaczy Pisma Świętego.

Określenie Badacze Pisma Świętego – Bible Students

Russell od roku 1876 współpracował z Nelsonem H. Barbourem (1824-1905), który uważał siebie za adwentystę. Towarzystwo Strażnica też nazwało go adwentystą:

„Warto przypomnieć, że pierwszy prezes Towarzystwa Strażnica, Charles Taze Russell, był swego czasu współredaktorem czasopisma religijnego o nazwie The Herald of the Morning (Zwiastun Poranka) i wspierał je finansowo. Czasopismo to zaczął wydawać pewien adwentysta, N.H. Barbour z Rochester w stanie Nowy Jork (USA). Russell miał dwadzieścia kilka lat, Barbour zaś był znacznie starszy” (Strażnica dodatkowa, Artykuły do studium nie opublikowane w języku polskim z wydań Strażnicy angielskiej z 1 listopada i 1 grudnia 1988 oraz 1 i 15 lutego, 1 i 15 marca 1989 s. 60-61 [ang. Strażnica 01.03 1989 s. 22-23]).

„Pewnego styczniowego poranka 1876 roku 23-letni Charles Russell otrzymał egzemplarz czasopisma religijnego Herald of the Morning (Zwiastun Poranka). Po ilustracji na stronie tytułowej zorientował się, że wydają je adwentyści. Redaktor naczelny, Nelson H. Barbour z Rochesteru w stanie Nowy Jork, głosił pogląd...” (Świadkowie Jehowy – głosiciele Królestwa Bożego 1995 s. 46).

Russell, gdy przyłączył się do grupy Barboura, to od tego momentu utożsamiał się z adwentyzmem. „Adwentystą” był do czasu rozstania z Barbourem w maju 1879 roku. Barbour stosował to określenie w swojej książce z roku 1870 (patrz Evidences forComing of the Lord in 1873, or The Midnight Cry.wyd. 2, 1871 s. 16, 23). Również użył go swym czasopiśmie:

„Pamiętajmy, że nasze poglądy różnią się od poglądów pozostałych Adwentystów tylko w tym, że wierzymy, iż widzialne objawienia dla świata następują pod koniec »czasu żniwa«” (ang. Zwiastun Poranka październik 1875 s. 71 – Let it be remembered that our views differ from the remainder of the Adventists, only in this; We believe the visible manifestations to the world take place at the end of "a time of harvest.").

Russell także N. Barboura i J. H. Patona, swoich współpracowników ze Zwiastuna Poranka, do którego sam pisał teksty w latach 1877-1879, nazwał Second Adventists (tzn. drugiego przyjścia):

„Pragnąc dowiedzieć się z dowolnego źródła, czego Bóg miał do powiedzenia, natychmiast napisałem do pana Barboura, informując go o mojej zgodności w innych kwestiach i pragnąc dowiedzieć się szczególnie, dlaczego i na podstawie jakich dowodów biblijnych uważa, że obecność Chrystusa i Żniwo Wieku Ewangelii datuje się na jesień 1874 roku. Odpowiedź pokazała, że moje przypuszczenie było słuszne; mianowicie, że argumenty czasowe, chronologia itp. były takie same, jak te używane przez Drugich Adwentystów w 1873 roku. Wyjaśniła również, że pan Barbour i pan J. H. Paton z Michigan, pracujący z nim, byli do tego czasu regularnymi Drugimi Adwentystami” (ang. Strażnica 01.06 1916 s. 171).

Po raz pierwszy pastor nazwał siebie „badaczem Pisma Świętego” w sierpniu 1879 roku, gdy zaczął wydawać czasopismo Strażnica. Zapewne chciał się tym odróżnić od grupy Barboura:

„DRODZY PRZYJACIELE: Mój związek ze »Zwiastunem« zakończył się dość nagle i w okolicznościach, które muszą wam chyba wydawać się godne uwagi i osobliwe. Czuję więc, że jest to obowiązkiem zarówno względem was, jak i samego siebie, by przedstawić wam wyjaśnienie sposobu mojego wycofania się i przyczyn, dla których to uczyniłem. (...): Jestem badaczem Pisma Świętego [ang. Bible student] odkąd Jonas Wendell, kaznodzieja powtórnych adwentystów, około 1869 roku zwrócił moją uwagę na drugie przyjście naszego Pana...” (Dodatek do ang. Strażnicy lipiec 1879, Do czytelników „Zwiastuna Poranka” s. 53).

http://wydawnictwostraz.org/rok-2009/nr-32009/70-dodatek-do-zions-watch-tower-czyli-zwiastuna-obecnoci-chrystusa.html

Zauważmy, że Russell wydłużył swoje bycie „badaczem Pisma Świętego” aż do „około roku 1869”. Zaznaczył jednak, że wspomniany Wendell (zm. 1873) był „kaznodzieją powtórnych adwentystów” (ang. Second Advent Preacher).

Określenie „badacz Pisma Świętego” oznaczało w tym przypadku jedynie, że około roku 1869 Russell zabrał się za badanie Biblii. Nie odnosiło się ono do późniejszych członków jego ruchu.

W Wykładach Russella określenie Bible students w odniesieniu do jego uczniów pojawia się po raz pierwszy w roku 1897 w tomie czwartym (patrz The Day of the Vegeance 1897 s. 109, 629; ed. polska Walka Armagieddonu 1919 s. 145, 776). Patrz też reklamy innych publikacji na końcu tego tomu: CHRISTIAN BIBLE STUDENTS.

Nie pada ono wcześniej w angielskich broszurach (1877-1882) ani w tomach I-III Wykładów (1886-1891). Stosowano je wyłącznie do szeroko pojętych badaczy Biblii z różnych denominacji.

Studiowanie Wykładów Russella grupowo rozpoczęło się w roku 1895 (wtedy istniały dopiero pierwsze trzy tomy).

„Kółka brzasku do studiowania Biblii” po raz pierwszy wymieniono z nazwy w czerwcu 1895 roku (ang. Strażnica 01.06 1895 s. 1819 [reprint] – "Dawn Circles" for Bible study). W rzeczywistości było to, jak wspomnieliśmy, studiowanie tomów Russella, a nie Biblii. Już wtedy jednak postrzegano to inaczej. Widać z tego, że nie mogło być wcześniej zorganizowanych „studentów” lub „badaczy”, gdyż nie było grupowego studiowania.

Angielski skorowidz do publikacji Świadków Jehowy z lat 1930-1985 podaje, że w roku 1895 wydano reklamówkę Wykładów pastora, w której zawarte były słowa Badacze Pisma Świętego:

1895, (...) No. 31—(Extra) A Helping Hand for Bible Students (Ad for bookMillennial Dawn):

Owszem, słowa A Helping Hand for Bible Students pojawiły się już na okładce pierwszego tomu Wykładów Pisma Świętego z roku 1886 (później na następnych tomach z lat 1889-1904), jednak miały one raczej charakter marketingowy. Wskazywały, że publikacja stanowi pomoc dla osób studiujących Biblię, nie zaś nazwę własną jakiejkolwiek grupy „Badaczy Pisma Świętego”. Na polskich wydaniach z 1911 roku widniał napis: Podręcznik dla Badaczy Pisma Św.

W roku 1886 nie istniało jeszcze zbiorowe (zborowe) studiowanie tomów i nie było więcej niż 400 uczniów Russella rozsianych po całej Ameryce:

„1874-1892” – „Najwyższa liczba współwyznawców, czyli głosicieli (...) 400” (dotyczy to prawdopodobnie najlepszego roku z tego zakresu) (Wykwalifikowani do służby kaznodziejskiej 1957 [ang. 1955] cz. IV, s. 87).

Dodajmy, że nawet bezpośrednio po roku 1895, gdy Russell pisał o „badaczach Pisma Świętego”, to wielokrotnie trudno odgadnąć, czy ma na myśli swoich współwyznawców, badaczy z innych kręgów religijnych, czy uczonych biblistów.

A co z angielską Strażnicą i terminem Bible students?

Russell enigmatycznie wypowiadał się na temat nazwy swego wyznania. Oto jego wczesne wypowiedzi z lat 1883-1888, które nie potwierdzają tego, że istniała nazwa Badacze Pisma Świętego:

„My zawsze sprzeciwiamy się, gdy nazywa się nas innym imieniem niż imię naszej Głowy – chrześcijanie” (ang. Strażnica marzec 1883 s. 458 [reprint]).

„Gdy dopytywano się o nazwę ich organizacji, nasi bracia na ogół mówili: »Jesteśmy chrześcijanami«. Na pytanie w tej sprawie brat Russell odpowiedział na łamach Strażnicy: »Nie oddzielamy się od innych chrześcijan przez przyjęcie jakiejś szczególnej czy odrębnej nazwy. Wystarcza nam określenie ‘chrześcijanie’, pod którym byli znani pierwsi święci« (wydanie z września 1888 roku)” (Świadkowie Jehowy – głosiciele Królestwa Bożego 1995 s. 149).

Towarzystwo Strażnica zaakceptowało też pogląd jednego ze skrajnych protestantów, że kto do swej nazwy bierze coś więcej ponad słowo „chrześcijanie”, ten pochodzi z „piekła [ang. Hell] i Babilonu” (ang. Strażnica luty 1884 s. 585 [reprint]).

W roku 1904 Russell powtórzył to, co mówił już w 1883 roku:

„(...) że raczej wolimy nie nosić żadnej nazwy, któraby oznaczała sektę, lecz wolimy pozostać przy nazwie »Chrześcianie« w jej szerszem i pełnem znaczeniu, przez które ma się rozumieć, że nie posiadamy innej Głowy, jak Pana naszego Jezusa Chrystusa, i że nie uznajemy innej organizacyi, jak tylko tę, którą On założył, to jest Kościół Boga Żywego, Ecclesia, czyli Ciało Chrystusowe, których imiona zapisane są w Niebie” (Nowe Stworzenie 1919 s. 94-95 [ang. 1904 s. 84]).

Przypomnijmy, że jednak od dawna używał określenia „badacze Pisma Świętego” w ogólnym znaczeniu jak na przykład w artykule pt. Propozycje dla studentów Biblii (ang. Strażnica styczeń 1885 s. 715 [reprint] – SUGGESTIONS TO BIBLE STUDENTS).

Pisał też w Strażnicach o badaczach Pisma Świętego z rozmaitych wyznań.

Tak więc określenie „badacze Pisma Świętego”, jako nazwa współwyznawców Russella, mogło pojawić się dopiero około roku 1895, gdy powstały wspomniane „Kółka brzasku do studiowania Biblii”.

Dodajmy, że jeszcze w roku 1895 Russell był przeciwny tworzeniu „organizacji”, która musiałaby nosić jakąś nazwę:

„Strzeż się »organizacji«. Jest zupełnie niepotrzebna. Nie potrzebujesz żadnych reguł oprócz reguł biblijnych. Nie usiłuj wiązać cudzych sumień, i nie pozwól, by inni wiązali twoje. Tak wierz, i tak bądź posłuszny, jak obecnie rozumiesz Słowo Boże...” (ang. Strażnica 15.09 1895 s. 1866 [reprint]).

„Brat Russell podkreślał jednak, żeby nie próbowali zakładać »ziemskiej organizacji« (...) Nie próbowali zakładać »ziemskiej organizacji«” (Świadkowie Jehowy – głosiciele Królestwa Bożego 1995 s. 205).

W roku 1909 Russell pisał, że niektórzy z jego współpracowników mówili, iż „zachodzi niebezpieczeństwo kultu Towarzystwa” i by wyrzucić jego „publikacje”:

„Wrogowie zaczęli gwałtownie się sprzeciwiać temu poglądowi i w związku z tym w Strażnicy z 1 października 1909 roku [s. 4482, reprint] można było przeczytać: (...) »(...) Tacy nielojalni ‛współsłudzy’ sugerują ponadto, iż zachodzi niebezpieczeństwo kultu Towarzystwa i że chcąc temu zapobiec, trzeba koniecznie odwrócić się doń tyłem lub mówiąc dosadniej, dać mu kopniaka. Powiadają: Możemy studiować Biblię, lecz wyrzućmy publikacje Towarzystwa!«” (Strażnica Rok CIII [1982] Nr 6 s. 11).

Po śmierci Russella sytuacja pod tym względem niewiele się zmieniła. Do roku 1926 nadal studiowano jego Wykłady Pisma Świętego (w Polsce do 1928), jednak w tym okresie zaczęto coraz częściej posługiwać się terminem „organizacja”, szczególnie od roku 1922.

W roku 1925 i 1930 tak oto uzasadniano nazwę Badacz Pisma Świętego, czy Międzynarodowy Biblijny Student:

„Dzisiaj Badacz Pisma Świętego (która to nazwa jest zupełnie właściwa; albowiem od powrotu Pana, a szczególnie od zapoczątkowania ustanowienia jego królestwa w roku 1914, prawda przybierała z każdym rokiem większe obszary), znajduje wtem badaniu szczególnie dla siebie korzyść, gdy widzi, że podobny stan jest teraz” (Strażnica 15.12 1925 s. 381 [ang. 15.11 1925 s. 351]).

„Oni jedynie nazywają się Badaczami Pisma Św., albo Międzynarodowymi Biblijnymi Studentami, ponieważ ich szeregi składają się z ludzi z każdego narodu i języka. Oni nie posiadają żadnej członkowskiej listy, ani nie liczą członków, ani się nie chełpią ich ilością. (...) Badacze Pisma Św. nigdy nie skłaniali nikogo do wstępowania lub zapisywania się do jakiegoś związku lub wyznaniowego odłamu...” (Strażnica 01.07 1930 s. 206 [ang. 01.04 1930 s. 109]).

W roku 1931 odrzucono nazywanie głosicieli Towarzystwa Strażnica Badaczami Pisma Świętego i wprowadzono określenie Świadkowie Jehowy. W tym okresie dochodziło nawet – pod wpływem emocji – do usuwania z witryn i plakatów umieszczanych na samochodach obowiązującej nazwy prawnej korporacji (!):

„(...) jesteśmy studentami Biblji, lecz jako środek utożsamienia naszego właściwego stanowiska przed Panem i jako ciało chrześcijan, tworzących stowarzyszenie, nie życzymy sobie być zwani pod imieniem »Studenci Biblijni« lub podobnym temu; nie życzymy sobie nosić lub też być zwani imieniem żadnego człowieka” (Strażnica 15.10 1931 s. 312).

„(...) badamy Pismo Św., (...) jednak jako korporacja chrześcijan, stanowiących zjednoczenie, odrzucamy przyjęcie nazwy »badaczy Pisma Św.« lub podobne nazwy dla określenia naszego właściwego stanowiska względem Pana; (...) wobec czego z radością przyjmujemy imię, jakie wyszło z ust Pańskich, mając życzenie, byśmy byli znani i nazwani po następującem imieniu: Świadkowie Jehowy. – Izajasza 43:10-12; 62:2; Objawienie 2:17” (Królestwo nadzieja świata 1931 s. 31, 34).

„W całym mieście Columbus zdjęto z witryn napisy ‘Serdecznie witamy Badaczy Pisma Świętego’, a zamiast nich napisano: ‘Serdecznie witamy Świadków Jehowy’.” (Dzieje Świadków Jehowy w czasach nowożytnych. Stany Zjednoczone Ameryki. Na podstawie Rocznika Świadków Jehowy na rok 1975 s. 67).

„Nietylko, że imię »świadkowie Jehowy« zostało radośnie przyjęte przez znajdujących się na konwencji, lecz zaraz po przyjęciu uchwały pomazańcy Pańscy poczęli zdejmować, ze swych samochodów litery (I. B. S. A.) i na to miejsce ustawiać (J. W.), co oznacza świadkowie Jehowy. Gdy wyczerpali się z farby, wtedy naznaczali je prochem ziemi” (Strażnica 15.10 1931 s. 313 [ang. 15.09 1931 s. 280]).

„I. B. S. A., co treściwie oznacza »International Bible Students Association«, a na polskie wykłada się Międzynarodowe Stowarzyszenie Studentów Biblijnych, jest imieniem korporacji, do której Towarzystwo ma prawo i z wyjątkiem Towarzystwa żaden nie ma prawa do tego imienia. Ta nazwa korporacyjna będzie nadal używaną dla tych samych celów, co ta korporacja została założona. Co się tyczy pomazańców Pańskich, będą odtąd znani i opisywani we wszystkich ogłoszeniach konwencyjnych i innej pracy jako »świadkowie Jehowy«” (Strażnica 15.10 1931 s. 313).

Zagadnienia związane z nazwą Świadkowie Jehowy omawiamy szerzej w następujących artykułach:

Wielka Piramida i pochodzenie od niej nazwy „Świadkowie Jehowy”

Świadkowie Jehowy - powody zmiany nazwy i manipulacje tekstem rezolucji

Czy badacze Pisma Świętego stali się w roku 1931 Świadkami Jehowy?

Czy usta Jehowy w roku 1931 wypowiedziały nazwę Świadkowie Jehowy? Czy J. F. Rutherford w tamtym roku wymyślił to określenie?

Międzynarodowe Stowarzyszenie Badaczy Pisma Świętego iStowarzyszeni Badacze Pisma Świętego – jako nazwy nieprawne

W nazewnictwie stosowanym przez uczniów Russella na początku XX wieku panowała wyraźna niejednolitość. Towarzystwo Strażnica wymienia różne określenia dawnych Badaczy Pisma Świętego:

bez podania roku – Badacze Pisma Świętego (ang. Bible Students);

1910 r. – zebrania Stowarzyszenia Międzynarodowych Badaczy Pisma Świętego (ang. International Bible Students’ Association);

1914 r. – Stowarzyszeni Badacze Pisma Świętego (ang. Associated Bible Students);

1914 r. – Międzynarodowe Stowarzyszenie Badaczy Pisma Świętego (ang. International Bible Students Association).

„Co prawda nasi bracia często określali siebie mianem Badaczy Pisma Świętego [ang. Bible Students], a od roku 1910, mówiąc o swych zebraniach, posługiwali się nazwą Stowarzyszenie Międzynarodowych Badaczy Pisma Świętego [ang. International Bible Students’ Association]. W roku 1914 zaczęli używać w odniesieniu do poszczególnych grup nazwy Stowarzyszeni Badacze Pisma Świętego [ang. Associated Bible Students] – dla odróżnienia od nowo utworzonej, zarejestrowanej korporacji Międzynarodowe Stowarzyszenie Badaczy Pisma Świętego [ang. International Bible Students Association]” (Świadkowie Jehowy – głosiciele Królestwa Bożego 1995 s. 151).

W tym rozdziale naszego artykułu interesuje nas przede wszystkim wspomniany rok 1910 i pojawiająca się zmieniona wtedy nazwa grup badaczy Pisma Świętego.

Oto uzasadnienie Russella dla nowej nazwy tych jego zgromadzeń badaczy:

„Międzynarodowe Stowarzyszenie Badaczy Pisma Świętego

Od wielu lat nasi drodzy przyjaciele, spotykający się regularnie we wszystkich częściach świata na rozważanie Słowa Bożego przy wykorzystaniu pomocniczych publikacji »Watch Tower«, mają kłopot z tym, jak podpisywać się w ogłoszeniach. Ustawicznie ostrzegaliśmy przed wszystkim, co mogłoby podsycać sekciarstwo i kościelnictwo. Nie wiedzieliśmy jednak, co można by podpowiedzieć przyjaciołom w tej sprawie. Prawdą jest, że gdziekolwiek spotykają się dwaj lub trzej w imieniu Pana, mają oni prawo, gdyby chcieli, do nazywania się kościołem. Gdy jednak użyjemy nazwy ‘kościół’, nasi przyjaciele i sąsiedzi pytają, jaki to kościół, jakie wyznanie. I trudno jest w krótkiej wypowiedzi wyjaśnić im, że nie chodzi nam o sektę czy też frakcję oddzielną od innych chrześcijan. Rzeczywiście powstaje nawet niebezpieczeństwo utracenia z oczu faktu, że nie jesteśmy ruchem sekciarskim, że uznajemy za braci oraz za członków naszego kościoła, Kościoła Chrystusowego, Kościoła Bożego, wszystkich, którzy dają dowody całkowitego poświęcenia się na ofiarę zgodnie z przykładem naszego Odkupiciela. U niektórych występuje podświadoma skłonność do utrzymywania społeczności jedynie z takimi chrześcijanami, którzy znajdują się poza obrębem wszelkich grup wyznaniowych. W rzeczywistości jednak naszym stanowiskiem jest uznawanie wszystkich okazujących lojalność względem naszego Odkupiciela, niezależnie od tego, czy są niemowlętami, czy też w pełni dorosłymi, czy znajdują się w Babilonie, czy poza nim, czy chodzą z nami, czy też pośrednio źle się o nas wyrażają. Obecnie, za sprawą Pańskiej opatrzności, znaleźliśmy nazwę, która, jak wierzymy, będzie odpowiednia dla ludu Pańskiego w dowolnym miejscu i którą będzie można, jak sądzimy, bez żadnych zastrzeżeń umieścić w każdym zapisie. Jest to nazwa, którą umieściliśmy w tytule niniejszego artykułu. Dobrze wyraża ona nasze uczucia i usiłowania. Jesteśmy badaczami Biblii. Chętnie witamy w naszym gronie wszystkich członków ludu Bożego, którzy chcieliby dołączyć do naszych studiów biblijnych. Wierzymy, że rezultat takich badań będzie błogosławiony i jednoczący. Zalecamy zatem, by zarówno małe, jak i wielkie zgromadzenia, gdziekolwiek się znajdują, przyjęły ów niezobowiązujący sposób określania samych siebie i by używały tej nazwy w rubrykach ogłoszeniowych swoich gazet. W ten sposób przyjaciele odwiedzający obce miasta będą wiedzieć, jak ich rozpoznać. Zgodnie z prawem stanu Nowy Jork, Stowarzyszenie będzie działać pod kierownictwem i zarządem Stowarzyszenia Kazalnicy Ludowej [Peoples Pulpit Association] reprezentującego z kolei Towarzystwo Biblijne i Traktatowe »Watch Tower«. Używamy określenia brat zamiast pielgrzym, gdyż nie wymaga ono tak wielu wyjaśnień przed publicznością. Zamiast słowa kazanie mówimy wykład, gdyż wywołuje to mniej uprzedzeń. Naszym pragnieniem winno być to, aby miłując Prawdę, starać się przedstawiać ją w jak najodpowiedniejszy sposób, nie dając nikomu przyczyny do żadnego zgorszenia – ani żydom, ani poganom, ani chrześcijanom – starając się we wszystkim uwielbiać Boga i wspierać Jego lud, by został wyrwany z ciemności do Jego cudownej światłości. W celu uniknięcia wszystkiego, co mogłoby zostać odebrane jako »przyjęcie«, członkostwo jest ograniczone do osób tworzących Stowarzyszenie Kazalnicy Ludowej. Poczyniliśmy kroki, by wszystkie zgromadzenia badaczy Pisma Świętego korzystające z pomocniczej literatury publikowanej przez Towarzystwo Biblijne i Traktatowe »Watch Tower« mogły identyfikować się ze Stowarzyszeniem oraz być upoważnione do używania nazwy »Międzynarodowe Stowarzyszenie Badaczy Pisma Świętego« w odniesieniu do swych zebrań” (ang. Strażnica 01.04 1910 s. 4593 [reprint]).

Uzasadnienie Russella z roku 1910 nie wszystkim było znane i nie każdego przekonywało. Z tego powodu nadal pytano go o nazwę jego wyznania, szczególnie jako „międzynarodowego”:

„Pytanie (1913). – Dlaczego wasze Stowarzyszenie Badaczy Pisma Świętego zwie się Międzynarodowym?

Odpowiedź. – Wprost dlatego, że jest międzynarodowym. Nasze Stowarzyszenie ma swoją kwaterę według jego praw w Londynie w Anglii, chociaż działa tutaj. Jest filią Watch Tower Bible and Tract Soc., z którego powstały inne filie, ustanowione dla załatwiania różnego rodzaju pracy, jak Metodyści mają Epworth League, Pomocnicze Stowarzyszenie Niewiast i wiele innych stowarzyszeń, a wszystkie należą do Metodystów. Nasze Stowarzyszenie jest międzynarodowym, ponieważ sprawuje swoje dzieło we wszystkich częściach świata” (Co kaznodzieja Russell odpowiadał na zadawane jemu liczne pytania 1947 [ang. 1917] s. 19).

Po zarejestrowaniu w Londynie nowej korporacji w 1914 roku Russell zalecił używanie lokalnie innej nazwy (nieprawnej):

„Stowarzyszeni Badacze Pisma Świętego

Sugerujemy, aby powyższa nazwa była używana przez wszystkie klasy lokalnie w reklamach prasowych i w inny sposób zamiast tytułu Międzynarodowe Stowarzyszenie Badaczy Pisma Świętego, która to nazwa właściwie należy tylko do użytku krajowego i międzynarodowego.

Gdy reklamy pojawiają się na religijnej stronie gazet sklasyfikowanych denominacyjnie, ta nazwa, Stowarzyszeni Badacze Pisma Świętego, może być używana zamiast nazwy sekciarskiej” (ang. Strażnica 01.11 1914 s. 5573 [reprint] – ASSOCIATED BIBLE STUDENTS We suggest that the above name be used by all classes locally in newspaper advertising and otherwise instead of the title, International Bible Students Association, which name properly belongs only to national and international use. When advertisements appear on the religious page of newspapers classified denominationally, this title, ASSOCIATED BIBLE STUDENTS, can be used instead of a sectarian name).

Widać z powyższego, że Russell zmieniał nazwy swych współwyznawców. Być może miał w tym jakiś interes.

Międzynarodowe Stowarzyszenie Badaczy Pisma Świętego – jako zarejestrowana korporacja

W roku 1913 lub 1914 (podawane są obie daty) badacze zarejestrowali w Londynie korporację International Bible Students Association. Od tego czasu jest to ich oficjalna nazwa prawna. Poniżej podajemy cytaty dotyczące rejestracji tego Stowarzyszenia:

„International Bible Students Association inkorporowane w Londynie w 1913 roku” (Strażnica grudzień 1916 s. 3 [ang. 01.12 1916 s. 5998, reprint]).

Ta sama data pojawia się w kolejnych publikacjach:

The Plan of the Ages [na okładce: The Divine Plan of the Ages] 1923, 1925, 1927 s. 5 – and the INTERNATIONAL BIBLE STUDENTS ASSOCIATION, incorporated in London, in 1913.

Patrz też broszura pt. The Messenger of Laodicea 1919 (rozdz. HIS LIFE AND WORKS).

Współcześnie Świadkowie Jehowy datują to wydarzenie na rok 1914:

„Międzynarodowe Stowarzyszenie Badaczy Pisma Świętego. Zarejestrowane w Londynie 30 czerwca 1914 roku” (Świadkowie Jehowy – głosiciele Królestwa Bożego 1995 s. 229).

Patrz też np. ang. Strażnica 15.07 1950 s. 216.

Dziwne jest to, że dziś wskazuje się rok 1914, choć już w roku 1913, mówiąc o rejestracji w Londynie, Russell traktował ją jako fakt dokonany:

„Pytanie (1913). – Dlaczego wasze Stowarzyszenie Badaczy Pisma Świętego zwie się Międzynarodowym?

Odpowiedź. – (...) Nasze Stowarzyszenie ma swoją kwaterę według jego praw w Londynie w Anglii, chociaż działa tutaj. Jest filią Watch Tower Bible and Tract Soc.” (Co kaznodzieja Russell odpowiadał na zadawane jemu liczne pytania 1947 [ang. 1917] s. 19).

Patrz też Souvenir Notes—Bible Students’ Conventions 1913, rozdz. Question Meeting – Conducted by Pastor Russell, Question 44 (opisane konwencje odbywały się w czerwcu i lipcu 1913 r.).

Polskie określenia Międzynarodowe Stowarzyszenie Badaczy Pisma Świętego i Międzynarodowe Stowarzyszenie Studentów Biblijnych

W różnych polskich publikacjach pojawiały się określenia Międzynarodowe Stowarzyszenie Studentów Biblijnych lub Międzynarodowe Stowarzyszenie Badaczy Pisma Świętego, co w języku angielskim oddano jako International Bible Students Association (IBSA).

Poniżej zamieszczamy tytuły niektórych publikacji, w których pojawiały się oba określenia:

Badacze:

Międzynarodowe Stow. Badaczy Pisma Świętego (Nadszedł Czas 1919, 1923);

Międzynarodowe Stowarzyszenie Badaczów Pisma Świętego (Wyzwolenie 1929).

Patrz też inne tomy Wykładów Pisma Świętego z lat 1910-1925 (w niektórych zamieszczano tylko nazwę angielską).

Studenci:

Międzynarodowe Stowarzyszenie Studentów Biblijnych – Gdzie są umarli? (1927 s. 28, 44, 51); Rząd (1928); Życie (1929); Zbrodnie i nieszczęścia (1930).

W Przedmowie Autora z roku 1916 do pierwszego tomu Wykładów Russella wydanego w roku 1923 i 1925 (dodruki) zamieszczono słowa:

„Niewielu wie, że rzeczywiste badanie Biblii, jakie było praktykowane w pierwotnym Kościele za dni Apostolskich, tylko co obecnie zostało przywrócone dla Studentów Biblijnych” (Boski Plan Wieków, 1923, 1925 s. III).

Po śmierci Russella nadal przez kilkanaście lat głosicieli prezesa J. F. Rutherforda (1869-1942) zwano „studentami”:

„Ponieważ jest to wolą Bożą i, że nadszedł właściwy czas ku temu, mała garstka naśladowców Chrystusa, zwana studentami Biblji, używa obecnie radja, aby zwiastować ludziom imię i zamiar Boga Jehowy” (Rząd 1928 s. 249).

Czasem używano obu nazw wymiennie:

Chociaż na kongresie w 1931 roku wprowadzono nieprawną nazwę Świadkowie Jehowy, jeszcze do roku 1939 posługiwano się określeniem „studenci”:

„Później podobną korporację założono według praw Anglji pod korporacyjnem imieniem Międzynarodowe Stowarzyszenie Studentów Biblijnych. Również i ta korporacja jest jedynie sługą czyli narzędziem »Towarzystwa« (...) Tworzący »Towarzystwo« czyli poświęceni Bogu pragnęli trzymać się zdała od wyznaniowych organizacyj kościelnych, stronnictw religijnych i zwyczajów pogańskich, przeto przyjęli wyróżniające imię, nazywając się Międzynarodowem Stowarzyszeniem Studentów Biblijnych. Nazwa ta była i jest stosowną, ponieważ jako tacy byli Studentami Biblji i sługami Bożymi i są nimi do obecnego czasu. Inni nazywali ich »Ludźmi Tysiącletniego Brzasku – Russellistami – Ludem Strażnicy« i innemi imionami” (Strażnica 01.02 1932 s. 41).

Patrz też Strażnica 01.12 1931 s. 355-361, art. Nowe Imię (kilka razy użyto określenia Międzynarodowe Stowarzyszenie Studentów Biblijnych).

„Wszystkie pocztowe lub ekspresowe przekazy należy wypełniać na adres Watch Tower Bible & Tract Society i przysyłać je z przypiętym wyszczególnieniem, ile przeznaczone jest na Strażnicę, Nowy Dzień (Pociecha) lub na inne wydawnictwa. Nigdy nie adresować International Bible Students Association (Stowarzyszenie Międzynarodowych Studentów Biblijnych)” (Strażnica 01.08 1939 s. 226).

W późniejszych publikacjach pisano już o „badaczach”, a nie „studentach”.

Powody zmiany nazwy Badacze Pisma Świętego na Świadkowie Jehowy

Obecnie, już od wielu lat, Towarzystwo Strażnica twierdzi, że powodem zmiany nazwy „Badacze Pisma Świętego” na „Świadkowie Jehowy” była chęć odróżnienia się od szeroko pojętego chrześcijaństwa, określanego „nominalnym”:

„W roku 1931 dla odróżnienia się od nominalnego chrześcijaństwa przybrano nazwę Świadkowie Jehowy, opartą na Księdze Izajasza 43:10-12” (Świadkowie Jehowy. Kim są? W co wierzą? 2001 s. 7).

Patrz też Świadkowie Jehowy w dwudziestym wieku 1979 s. 8; 1989 s. 8.

To nieprawda, co piszą dzisiaj Świadkowie Jehowy. Głównym powodem zmiany nazwy w roku 1931 była chęć odróżnienia się od licznych odłamów badaczy Pisma Świętego, które wyodrębniły się z Towarzystwa Strażnica w latach 1917-1931.

Rutherford był świadom „zamieszania i nieporozumień” wywoływanych przez różne grupy badaczy i wspomniał o tym w rezolucji ogłoszonej na kongresie w roku 1931:

„»NOWE IMIĘ« [rezolucja]

(...) ponieważ wkrótce po śmierci Ch. T. Russell’a wśród tych, którzy z nim byli połączeni we wspomnianej pracy, nastał rozłam, przyczem część odłączyła się od »Strażnicy« Towarzystwa Biblijnego i Broszur, wzbraniając się odtąd współpracować z rzeczonym Towarzystwem i uznać prawdę, ogłaszaną przez to Towarzystwo w »Strażnicy« i w innych wydawanych niedawno publikacjach, a raczej zwalczała pracę wspomnianego Towarzystwa, polegającą na głoszeniu teraźniejszego poselstwa o Królestwie Bożem we wszystkich częściach organizacji szatańskiej; a wspomniani przeciwnicy połączyli się w różne i liczne grupy, przyjmując nazwy »badaczy Pisma Św.«, »zjednoczonych badaczy Pisma Św.«, »Russellitów, głoszących komentowaną przez pastora Russella prawdę«, »wytrwałych« i inn., wywołujące zamieszanie i nieporozumienia:

przeto, chcą dać wyraz naszemu prawdziwemu stanowisku i w przekonaniu, że się to dzieje zgodnie z wolą Bożą, wyrażoną w jego Słowie, uchwalamy podać do ogólnej wiadomości:

że żywimy dla Ch. T. Russell’a z powodu jego dzieła wielką miłość i że z radością przyznajemy, że Pan się nim posługiwał i niezmiernie błogosławił jego pracy; jednakże stosownie do Słowa Bożego nie możemy przystać na to, żeby nas nazywano »Russellitami«; że Towarzystwo Biblijne i Broszur »Strażnica«, Międzynarodowe Stowarzyszenie Badaczy Pisma Św. i Zjednoczenie Kazalnicy Ludowej li tylko są nazwy korporacyi, przyjęte i używane przez nas dla wykonywania naszej pracy w posłuszeństwie względem przykazania Bożego; że jednak żadna z tych nazw nie może nam być słusznie nadana jako korporacji chrześcijan, postępujących śladami naszego Pana i Mistrza, Chrystusa Jezusa; że badamy Pismo Św., że jednak jako korporacja chrześcijan, stanowiących zjednoczenie, odrzucamy przyjęcie nazwy »badaczy Pisma Św.« lub podobne nazwy dla określenia naszego właściwego stanowiska względem Pana; że odrzucamy przyjęcie imienia jakiegoś człowieka lub być nazwani takiem imieniem;

(...) wobec czego z radością przyjmujemy imię, jakie wyszło z ust Pańskich, mając życzenie, byśmy byli znani i nazwani po następującem imieniu: Świadkowie Jehowy. – Izajasza 43:10-12; 62:2; Objawienie 2:17” (Królestwo nadzieja świata 1931 s. 29-34).

Inne źródło, także z roku 1931, cytujące tę samą rezolucję, tak oto nazwało te grupy badaczy:

„»Studenci Biblijni« – »Stowarzyszeni Studenci Biblijni« – »Russelliści, nauczający prawdy, pojaśnianej przez Pastora Russell« – »Usilnie stojący« i podobne tym, z których wszystkie przyczyniają się do zamieszania i nieporozumienia” (Strażnica 15.10 1931 s. 312 [ang. 15.09 1931 s. 279]).

Wspomniane w broszurze nazwy grup „»badaczy Pisma Św.«, »zjednoczonych badaczy Pisma Św.«, »Russellitów, głoszących komentowaną przez pastora Russella prawdę«, »wytrwałych« i inn.” w publikacjach wydanych w języku angielskim bardziej nawiązują do ich rzeczywistych nazw:

“Bible Students,” “Associated Bible Students,” “Russellites teaching the truth as expounded by Pastor Russell,” “Stand-Fasters,” and like names... (The Kingdom, the Hope of the World 1931 s. 30-31; ang. Strażnica 15.09 1931 s. 279).

Na rok przed nadaniem przez Rutherforda swoim badaczom nazwy Świadkowie Jehowy przyznał on, że liczba oderwanych badaczy od Towarzystwa Strażnica „wzięta razem ... jest bardzo znaczna”. Obawiał się nawet wizyt tych ‘odstępców’ w jego zborach. Dlatego mogło to przyspieszyć zmianę nazwy członków jego zborów:

„Ogólna liczba tych, którzy oderwali się od Towarzystwa i obecnie sprzeciwiają się jego pracy, wzięta razem w porównaniu, jest bardzo znaczna. Ci są obecnie porozdzielani na różne zrzeszenia i wszyscy roszczą sobie prawo do naśladownictwa Chrystusa, oraz utrzymują, że są maluczkiem stadkiem Jehowy Boga, podczas gdy jednocześnie mówią złe rzeczy odnośnie tych, którzy wiernie starają się służyć Bogu. Oni poniżają Towarzystwo i jego dzieło, wyrażając się, że jego czynności pochodzą dzięki zapatrywaniom człowieka, oraz że ci, którzy tworzą Towarzystwo, są cielesnego umysłu, ponieważ zajmują się w zakresie sprzedawania książek a nie służbą Jehowy. Wodzowie w tych różnych zrzeszeniach mówią: »Złączmy się wspólnie i wybierzmy mężów i wyślijmy ich do różnych zgromadzeń, które tworzą Towarzystwo i spowodujmy nieporozumienia między nimi i zniweczmy ich pracę«.” (Strażnica 15.01 1931 s. 22 [ang. 15.11 1930 s. 342]).

Już w roku 1919 zaniepokojony Rutherford napisał, że istnieje „kilkanaście różnych grup badaczy Pisma Świętego”. To zapewne najbardziej mu przeszkadzało:

„Wiemy, że teraz jest prawdopodobnie kilkanaście różnych grup badaczy Pisma Świętego, działających pod rozmaitemi nazwami, a niektórzy z nich nie zawsze odnoszą się przyjaźnie względem tych, którzy postępują po wąskiej ścieżce. Przewódcy tych grup sami są przekonani i starają się wmówić w innych, że Pan odrzucił nasze Towarzystwo i tych, którzy są bezpośrednio złączeni z jego sprawami” (Strażnica 15.07 1919 s. 211 [ang. 01.07 1919 s. 195).

W roku 1930 Rutherford wskazał, że w Towarzystwie Strażnica od roku 1919 prawie nie było już głosicieli z czasów Russella:

„Z okazji zjazdu badaczy Pisma Św. w Niemczech w roku 1925 liczono głosy licznego audytorjum i okazało się, że więcej niż połowa słuchaczy poznała teraźniejszą prawdę od roku 1922, a wszyscy prawie od roku 1919. Podobne liczenie przeprowadzono później przy innych zjazdach, co potwierdziło ten sam fakt” (Światło 1930 t. I, s. 215).

Tak więc decyzja Rutherforda o zmianie nazwy badaczy na „Świadków Jehowy” spowodowana była „zamieszaniem i nieporozumieniami” w całym ruchu badaczy Pisma Świętego. Nie miała z tym nic wspólnego chęć „odróżnienia się od nominalnego chrześcijaństwa”.

Usunięcie w publikacjach na stronach redakcyjnych jednego z wydawców – Międzynarodowe Stowarzyszenie Badaczy Pisma Świętego

Większość publikacji Świadków Jehowy wydawanych przed rokiem 2003 wymienia na stronach redakcyjnych trzy korporacje Towarzystwa Strażnica, a więc pewną triadę, która, jak sami piszą, jest „jednym”:

„Te trzy korporacje są rzeczywiście jednym i wszystkie kierowane są przez tych samych urzędników, oraz posiadają własności Towarzystwa i je dozorują” (Strażnica 01.02 1934 s. 43; ang. 01.01 1934 s. 11 – These three corporations are really one, and they are all directed by the same officers and have possession and control of the property of the Society).

Na przykład książka pt. Prowadzenie rozmów na podstawie Pism z roku 2001 (s. 4), wymienia trzy korporacje, które razem ją wydały:

WatchTower Bible and Tract Society of Pennsylvania.

Watchtower Bible and Tract Society of New York, INC.

International Bible Students Association Brooklyn, New York, U.S.A.

[W wydaniu z roku 2010 usunięto trzecią korporację]

Identyczne sformułowania znajdziemy w wydanych w roku 2002 książkach o tytułach: Zbliż się do Jehowy, Oddawaj cześć jedynemu prawdziwemu Bogu, Rocznik Świadków Jehowy 2002 oraz w dziesiątkach opublikowanych wcześniej broszurach i książkach (np. Świadkowie Jehowy – kim są? W co wierzą? 2001; Świadkowie Jehowy – głosiciele Królestwa Bożego 1995).

Mało tego, okazuje się, że i Pismo Święte w Przekładzie Nowego Świata z roku 1997 wydały razem te trzy korporacje.

Ale od roku 2003 można zauważyć, że już nie pojawia się w polskich i angielskich publikacjach nazwa International Bible Students Association Brooklyn, New York, U.S.A. Być może Towarzystwo Strażnica chce się w ten sposób odciąć od miana „Międzynarodowych Badaczy”. Nie chce, by ktokolwiek nazywał jego głosicieli „badaczami”.

Nie wiadomo dlaczego tak postąpiono, bo przecież w Londynie Świadkowie Jehowy nadal są zarejestrowani pod tą nazwą, i to jako organizacja charytatywna:

„W drodze powrotnej zabierają w tamten rejon różne towary – wśród nich stałą pozycję stanowią czasopisma, które ze względu na przyznany Towarzystwu status organizacji dobroczynnej są transportowane za darmo [w ang. the Society’s charitable status]” (Rocznik Świadków Jehowy 2000 s. 120).

Przyspieszanie nadawania określenia Świadkowie Jehowy

Obecnie trwa proces umiejscawiania Świadków Jehowy jak najwcześniej w historii organizacji.

Jest to o tyle paradoksalne, że Towarzystwo Strażnica niejednokrotnie odcina się od Russella, jako założyciela organizacji Świadków Jehowy:

„Pastor Russell nie był założycielem świadków Jehowy” (ang. Strażnica 15.12 1940 s. 343 – Pastor Russell was not the founder of Jehovah’s witnesses).

„Pastor Russell był głównym organizatorem wyżej wymienionych korporacji, ale w żadnym sensie nie był założycielem ani organizatorem Świadków Jehowy” (Theocracy 1941 s. 18 – Pastor Russell was the general organizer of the corporations above named, but he was not in any sense the founder or organizer of Jehovah's witnesses).

„Pastor Russell był głównym organizatorem tych trzech wyżej wymienionych korporacji, lecz w żadnym sensie nie był założycielem ani organizatorem świadków Jehowy. Pastor Russell był chrześcijaninem. Twierdzenie, że założycielem lub organizatorem świadków Jehowy jest jakikolwiek człowiek, jest bluźnierstwem z oczywistego powodu, że wybieranie i organizowanie własnych świadków jest wyłączną prerogatywą Jehowy Boga i że żaden człowiek nie ma żadnej władzy, aby ich wybierać lub organizować” (ang. Rocznik Świadków Jehowy 1941 s. 16 – Pastor Russell was the general organizer of the three corporations above named, but he was not in any sense the founder or organizer of Jehovah's witnesses. Pastor Russell was a Christian. The claim that any man is the founder or organizer of Jehovah's witnesses is blasphemy, for the obvious reason that it is the prerogative solely of Jehovah God to select and organize his own witnesses and that no man has any authority whatsoever to select or organize them.).

„W biografii Russella, opublikowanej wkrótce po jego śmierci, wyjaśniono: »Nie był założycielem nowej religii i nigdy nie rościł sobie do tego pretensji...« (Strażnica z 1 grudnia 1916 roku, s. 356)” (Świadkowie Jehowy – głosiciele Królestwa Bożego 1995 s. 707).

Od wielu lat w stałej stopce Strażnicy do rozpowszechniania podaje się, że Świadkowie Jehowy wydają to czasopismo od roku 1879, a przecież w tamtym czasie nie było jeszcze Świadków Jehowy lecz Badacze Pisma Świętego:

„Świadkowie Jehowy wydają »Strażnicę« od roku 1879. Pismo to jest całkowicie apolityczne i uznaje wyłącznie autorytet Biblii” (Strażnica Nr 13, 1988 s. 2).

„Świadkowie Jehowy wydają to czasopismo od roku 1879. Jest ono całkowicie apolityczne i uznaje wyłącznie autorytet Biblii” (Strażnica Nr 1, 2023 s. 2).

W roku 2024 po wielu latach zmieniono ten tekst i usunięto Świadków Jehowy z tej stopki redakcyjnej:

„To czasopismo jest wydawane nieprzerwanie od roku 1879. Jest całkowicie apolityczne i uznaje wyłącznie autorytet Biblii” (Strażnica Nr 1, 2024 s. 2).

Istnieją też publikacje, które datują początek istnienia Świadków Jehowy o dwa lata wcześniej:

„Już przez trzydzieści dwa lata, począwszy od r. 1877, gorliwi, dobrowolni współpracownicy Towarzystwa składali publicznie jako świadkowie Jehowy dowód chronologiczny i zwracali uwagę na powszechnie znane wydarzenia wskazujące na to, że »czasy narodów« miały upłynąć jesienią roku 1914” (Nowożytna historia świadków Jehowy 1955 cz. I, s. 40-41; por. ta sama treść ang. Strażnica 01.03 1955 s. 140).

„Świadkowie Jehowy już od roku 1877 wskazywali na podstawie chronologii biblijnej, że rok 1914 będzie miał kluczowe znaczenie w dziejach” (Strażnica Rok XCIII [1972] Nr 15 s. 9).

Nawet Russella, który był Badaczem Pisma Świętego, Towarzystwo Strażnica nazwało Świadkiem Jehowy:

„Już przed upływem czasów pogan w roku 1914 Chrystus Jezus posługiwał się świadkami Jehowy, aby zapowiedzieć tym narodom, że okres użyczenia im nieprzerwanej przez Boga władzy upłynie w roku 1914 po Chr.” (Strażnica Nr 18, 1949 s. 5, art. „Czy jesteś po prawicy czy po lewicy” [ang. 15.05 1949 s. 150]).

„Sądząc po owocach, które wydał pracując dużo jako sługa ewangelii, brat Russell bezsprzecznie okazał się wiernym świadkiem Jehowy” (Wykwalifikowani do służby kaznodziejskiej 1957 cz. IV, s. 62).

„To prawda, że od dziewiętnastego wieku tacy ludzie, jak C. T. Russell i J. F. Rutherford będąc świadkami Jehowy brali udział w tej ogólnoświatowej działalności...” („Niech Bóg będzie prawdziwy” 1954 [ang. 1952] rozdz. 19, akapit 7).

„W czasach nowożytnych świadkowie Jehowy rozpoczęli działalność na początku lat siedemdziesiątych ubiegłego stulecia. W roku 1870 Charles Taze Russell, wychowany w bogobojnej rodzinie prezbiteriańskiej, doszedł do przekonania, że sekciarskie wyjaśnienia Biblii, jakich mu udzielano, nie są zadowalające, i dlatego z kilkoma przyjaciółmi rozpoczął grupowe studiowanie Biblii” (Strażnica Rok XCII [1971] Nr 1 s. 20).

Rutherford także przesuwał wstecz początek istnienia Świadków Jehowy, ale wymieniał rok 1918, a nie 1879 czy 1877:

„Podaje to myśl, że »nowe imię«, jako zapłata, aktualnie dane było klasie sługi w roku 1918, chociaż fakt ten poznany był przez ostatek aż dopiero za dwanaście lat. Taki to bowiem jest sposób Jehowy obchodzenia się z jego ludźmi, używając ich najpierw, a następnie dając im poznać tę rzecz...” (Strażnica 15.02 1934 s. 55 [ang. 01.12 1933 s. 359]).

„Do niedawnego czasu członków ostatka rozpoznawano pod różnemi imionami, lecz nadszedł czas, gdzie to usta Jehowy znamionowały ich nowem imieniem. Nowe otrzymane imię stanowczo i jasno wyszczególnia stanowisko zajmowane przez ostatek. Jehowa mówi do swych wiernych świadków (...) »Wyście świadkowie moi,... żem ja Bóg«. Według znamienności tych słów wszyscy wierni mają zlane imię »świadkowie Jehowy«. Jehowa często używa poświęconych do wykonania pewnych części proroctw, a później objawia im sposób przez niego stosowany. Było to w roku 1918, że Pan Jezus rozpoczął sąd w świątyni Jehowy. W tym czasie rozpoczęło się wprowadzanie wiernych do świątyni i czynienie ich świadkami Jehowy. Od tego to właśnie czasu Jehowa znamionował nowem imieniem wszystkich wiernych pomazańców, którzy byli przyprowadzani do świątyni i pod płaszcz sprawiedliwości, dając im imię »świadkowie Jehowy«. Jednakże aż dopiero w roku 1931 Jehowa Bóg objawił wiernym, że ich znamionował w ten sposób” (Strażnica 01.02 1932 s. 39 [ang. 01.12 1931 s. 359]).

Jak wynika z powyższego, nazwa Badacze Pisma Świętego miała złożoną historię. Choć pojawiła się stosunkowo wcześnie, do dziś funkcjonuje w Wielkiej Brytanii jako nazwa korporacji Świadków Jehowy i pozostaje z nimi kojarzona.

Russell zmieniał określenia dla swych współwyznawców. Najpierw byli to „chrześcijanie”, później „Badacze Pisma Świętego”, następnie „Międzynarodowi Badacze Pisma Świętego”, a na koniec „Stowarzyszeni Badacze Pisma Świętego”. Wprowadzał też nowe nazwy dla swoich korporacji (np. w roku 1896 usunął w nazwie słowo Syjońska).

Rutherford choć nazwy korporacji nie zmienił, to jednak swoich głosicieli nazwał „Świadkami Jehowy”.

Obecnie istnieje na świecie co najmniej kilkanaście grup badaczy Pisma Świętego, które nie są powiązane z Towarzystwem Strażnica, choć się z niego wywodzą (np. Dawn Bible Students, Chicago Bible Students). Jest ich tak wiele, gdyż w każdym kraju posiadają one oddzielne rejestracje i nie mają swej ogólnoświatowej centrali tak jak Świadkowie Jehowy. Jest to szerokie zagadnienie, którego tu nie poruszaliśmy. Nadmieniamy, że polskie grupy badaczy Pisma Świętego omówiliśmy w poniższym artykule:

Jak liczni są dziś w Polsce badacze Pisma Świętego i zwięzła historia ich polonijnych współbraci (cz. 1-2).

Na zakończenie składam podziękowanie J. Romanowskiemu i K. Kozakowi za pomoc w tworzeniu tego tekstu.