Czy data święta Narodzin Niezwyciężonego Słońca wpłynęła na termin obchodzenia Bożego Narodzenia?

Autor: Włodzimierz Bednarski

poprzednia część Niedziela "Dniem Pańskim" chrześcijan. Polemika z nauką adwentystów i innych sabatarian nastepna część

22) Aby wykazać, że niedziela została przejęta od pogan, Bacchiocchi posłużył się analogią. Uważa, że tak jak przejęło chrześcijaństwo „dzień Narodzin Niezwyciężonego Słońca” (dies natalis Solis Invicti) na dzień Bożego Narodzenia, tak samo wcześniej stało się z Dniem Słońca, który nazwano Dniem Pańskim („Od soboty do niedzieli” W-wa 1985, s. 281-285).

Tymczasem sprawa nie jest tak prosta, jak się wydaje wielu sabatarianom. Bacchiocchi sam pisze:

„Czy źródła chrześcijańskie otwarcie przyznają, że zapożyczono od pogan datę pogańskiego święta? Oczywiście, nie!” (s. 282).

Dodajmy, że chodzi mu o dawne pisma chrześcijańskie.

Tymczasem chrześcijanie wcale nie musieli przejmować daty 25 XII od pogan na swe święto, tak samo jak w żadnym dziele wczesnochrześcijańskim nie pisze, że przejęli oni „od pogan” ich pogański dzień Słońca. Dlaczego tak sądzimy w kwestii daty Bożego Narodzenia?

Otóż dlatego, że data ta znana im była z ich własnych pism. Bacchiocchi sam pisze o tym:

„Niektórzy Ojcowie wyrażali pogląd, że zarówno poczęcie, jak i męka Chrystusa nastąpiły w czasie wiosennego zrównania dnia z nocą, czyli dnia 25 marca. Gdy policzy się od tej daty dziewięć miesięcy ciąży Marii, wówczas data narodzin Chrystusa wypadałaby w dniu 25 grudnia” (s. 282-3).

I choć, jak zauważa on, takie wyliczenia należały do rzadkości, to jednak były takowe!

Tę wypowiedź uzupełnia też „Encyklopedia Katolicka” (Tom 2, Lublin 1985, hasło ‘Boże Narodzenie’ s. 866):

„Inna hipoteza (L. Duchesne, H. Engberding, L. Fendt, A. Strobel) wybór daty B[ożego] N[arodzenia] uzasadnia opartym na apokryfach NT przekonaniem chrześcijan, którzy uważali, że poczęcie Chrystusa dokonało się 25 III, stąd jego narodzenie powinno przypadać 25 XII”.

 

Bacchiocchiemu i sabatarianom można zarzucić też brak rzetelności ponieważ na ogół unikają cytowania fragmentu Hipolita (ur. przed 170), który pisał:

„Pierwsze przyjście Pana naszego wcielonego, w którym narodził się w Betlejem miało miejsce ósmego dnia przed kalendami styczniowymi [25 XII]” (In Danielem 4,23,3).

Jeśli dodamy, że Hipolit zmarł ok. 235 roku, a „dzień Narodzin Niezwyciężonego Słońca” wprowadził cesarz Aurelian (270-75) w 274 roku, to wszystko staje się jasne (por. Bacchiocchi s. 282; patrz też s. 209, gdzie Bacchiocchi przyznaje, że cytowane pismo Hipolita powstało w latach 202-234). Widać jasno, że chrześcijanie nie musieli korzystać z „pogańskiej daty”, bo znali ją dużo wcześniej.

Dopiero później pojawia się znane sabatarianom Depositio Martyrum z 336 roku z tekstem: „ósmego dnia przed kalendami styczniowymi narodził się Chrystus w Betlejem [25 XII]”, które na ogół oni i Bacchiocchi przytaczają (s. 284). A tak na marginesie, to Bacchiocchi tylko wspomniał w przypisie o istnieniu tekstu Hipolita (s. 283). Czyżby był on niewygodny dla tak wytrawnego analityka, że wolał go nie przytoczyć i nie omawiać?

W świetle powyższego zastanówmy się jak patrzeć na podsumowanie Bacchiocchiego:

„przyjęcie daty 25 grudnia jako święta narodzin Chrystusa stanowi dodatkowy przykład nie tylko wpływu kultu słońca, ale świadczy także o prymacie uzyskanym przez Rzym w zakresie wprowadzania innowacji liturgicznych” (s. 285).

Nawiasem mówiąc wyraźmy choć zadowolenie z tego, jakim autorytetem obdarza Kościół Rzymski człowiek obozu adwentystycznego.

 

Na koniec zaś sprawa, która chociaż niewiele ma wspólnego z samą datą Bożego Narodzenia, ale raczej ma związek z czasem wprowadzenia tego święta.

Otóż chociaż najstarszym zachowanym dowodem dotyczącym obchodzenia świąt Narodzenia Pańskiego jest Depositio Martyrum z 336 r. to jednak „Encyklopedia Katolicka” (Tom 2, Lublin 1985, hasło ‘Boże Narodzenie’ s. 866) podaje:

„Nie wiadomo ile lat [wcześniej] przed 336 r. obchodzono Boże Narodzenie”.

Dogmatyk ks. W. Granat w książce pt. „Chrystus Bóg-Człowiek” o początkach naszego święta pisze:

„Nie ma żadnej wzmianki historycznej pewnej o samym ustanowieniu święta, natomiast tradycja, której ślady znajdujemy w Liber Pontificalis uważa, że istniało ono w Rzymie już w pierwszej połowie II wieku...” (s. 310).

„Święto Epifanii albo Objawienia istnieje na Wschodzie chrześcijańskim w II wieku i oznacza w ogóle objawienie się Słowa Wcielonego w ludzkim ciele” (s. 311).

Jedno jest pewne, Kościół już w I wieku przyjął od Izraelitów zwyczaj czytania na nabożeństwach eucharystycznych fragmentów Biblii (Łk 4:17, Dz 13:15, 1Tes 5:27, Kol 4:16). Potwierdza to Justyn Męczennik (ur. 100) który pisze:

„W dniu zaś zwanym Dniem Słońca, odbywa się zebranie w jednym miejscu (...) Tedy czyta się Pamiętniki apostolskie, albo Pisma prorockie...” („Apologia” I:67,3).

Wiadomo też, że tak Izraelici jak i chrześcijanie posiadali kalendarz czytań liturgicznych. Wyznawcy Chrystusa odczytywali zapewne przynajmniej jednego dnia w roku fragmenty Ewangelii o narodzeniu Pana, a następnie komentowali je. Widać więc, że już wtedy chrześcijanie upamiętniali i rozważali narodzenie Pańskie. Później, pewnie po 313 r., kiedy mogli oficjalnie krzewić swą wiarę, zaczęli jawne, uroczyste obchodzenie Bożego Narodzenia. Jak zaś wierzyli pierwsi chrześcijanie pisze Orygenes (ur. 185):

„Jego narodziny, wychowanie, moc, męka i zmartwychwstanie nie tylko dokonały się ówcześnie, ale i teraz w nas się dokonują” („Homilie o Ewangelii św. Łukasza” 7:7).

 

Na zakończenie wspomnijmy, że hipotezę, iż dzień 25 grudnia został wybrany na święto Bożego Narodzenia, aby „schrystianizować” wprowadzone przez cesarza Aureliana święto „narodzin niezwyciężonego słońca”, sformułował dopiero uczony niemiecki Franz Dölger, żyjący w latach 1879-1940 („Poszukiwania w wierze” rozdz. ‘Czy Kościołowi wolno było ustanowić święta Bożego Narodzenia?’ J. Salij OP, Poznań 1991, s. 234-241).

poprzednia część Niedziela "Dniem Pańskim" chrześcijan. Polemika z nauką adwentystów i innych sabatarian nastepna część

Powrót do strony głównej
Opracował: Piotr Andryszczak
© 2007-2021