Prometeusz i Lukian

Autor: Piotr Andryszczak

Tekst pierwotny Lukiana:

"Bo boską cześć jeszcze teraz oddają owemu wielkiemu człowiekowi, który w Palestynie został ukrzyżowany" ("O zgonie Peregrinosa" 11) (patrz np. "Pierwsi świadkowie" A. Świderkówna, Kraków 1988, s. 405).

Świadkowie Jehowy cytując teksty Lukiana z Samosaty (120-180) jakby poprawiało autora, dodając słowa (crux simplex), których nie ma w tekście oryginalnym:

Świadkowie Jehowy nie podali też źródła, które by uprawniało do wstawienia słów crux simplex. W tekście łacińskim nie pada termin crux simplex, lecz słowa illum cruci in Palaestine. Oto tekst:

"Nampe magnum illum ad huc venerantur hominem, illum cruci in Palestine, ab introducta vitam nova haec mysteria, affixum" (De morte Peregrini 11; cytat wg Luciani Samosatensis Opera ex recensione Guilielmi Dindorfii Graece et Latine cum indicibus Parisiis, Editore Ambrosio Firmin Didot, Instituti Regii Franciae Typographo, MDCCCXL, s. 691)."

Lukian z Samostaty opisał w swoim dziele Prometheus ukrzyżowanie boga Prometeusza. Pisze on, że Prometeusz został przybity do dwóch szczytów w Kaukazie, nad wąwozem:

"będziemy musieli przygwoździć (...) skazaniec zawisł na miejscu ze wszystkich stron widocznym (...) Nie można go ukrzyżować [anastaurostho] nisko, tuż nad ziemią (...) ukrzyżujmy go pośrodku, gdzieś tutaj, na skraju przepaści, z rękami rozciągniętymi od tej skały do przeciwległej (...) niezwłocznie ukrzyżowano [anaskolopistheuai] (...)" (Prometheus 1,2; Hengel, s. 11) (źródło cyt.)

W tekście greckim Lukiana słowo "ukrzyżowany" to anaskolopisthenta. Lukian definiuje też ukrzyżowanie: "Litera T wysługuje karę śmierci swym własnym kształtem, który jest krzyżem i który mu dał początek" (Judicium Vocalium 12; cyt. za "Znak krzyża świętego w życiu starożytnych chrześcijan" ks. S. Longosz [Tarnowskie Studia Teologiczne VIII/1981]).

Towarzystwo Strażnica również inny fragment Lukiana przedstawiała w fałszywym świetle. Oto tekst z:

w specjalnym dodatku o "palu męki":

czytamy:

Czasownik stauroo znaczył: ogrodzić słupami, otoczyć ostrokołem, palisadą, i to jest ten czasownik użyty wtedy, gdy tłum krzyczał by Jezusa zawiesić na palu. Był to taki słup lub pal, na którym osoba była przymocowana celem ukarania, tak samo jak to zostało przedstawione z popularnym greckim Prometeuszem, który został przywiązany do skał. Natomiast greckie słowo, które dramaturg Ajschylos użył by to opisać, po prostu oznacza skrępować [związać] lub przymocować, zaś grecki autor Lukian (Prometeusz 1) użył anastauroo jako synonim dla tego słowa.
W Chrześcijańskich Pismach Greckich anastauroo występuje, ale tylko jeden raz w Hbr 6:6. Temat czasownika w stauroo występuje ponad 40 razy i tłumaczyliśmy go jako: 'zawiesić na palu' z przypisem 'lub przymocować do słupa (pala)'. Natchnieni pisarze Chrześcijańskich Pism Greckich posługiwali się pospolitą odmianą greki...

Ciekawostką jest fakt, że w kolejnych wydaniach w publikacjach Towarzystwa Strażnica brak już tego angielskiego fragmentu! Pozostało tylko to, co podkreśliłem. Oto przykład w języku polskim, gdzie czytamy:

Dlaczego Świadkowie Jehowy wycofali się z powoływania się na Prometeusza, którego opisuje Lukian? Widocznie zorientowali się, że Prometeusz jednak był "rozkrzyżowany", ponieważ tekst mówi o "rozpięciu", czy "rozciągnięciu rąk" jego na dwóch różnych skałach:

"Bo ani zbyt nisko nie lza go powiesić, by mu twory jego, ludzie, z pomocą nie przyszli, ni też na szczycie, gdyż nie można by go z dołu dojrzeć. Jeżeli się zgodzisz, to ukrzyżuje się go tu, gdzieś w środku, nad tą przepaścią, z ramionami rozpiętymi od tego urwiska do owego z tamtej strony" ("Prometeusz albo Kaukaz" 1; cytat wg "Dialogi. Lukian" przekł. K. Bogucki, Wrocław 1960, t. I, s. 214).

Inny przekład "Prometeusza" oddaje podobnie:

"Nie można go przecież ukrzyżować nisko (...) ukrzyżujemy go pośrodku, gdzieś tutaj, na skraju przepaści, z rękami rozciągniętymi od tej skały do przeciwległej" ("Prometeusz, albo Kaukaz" 1; cytat wg "Pisma wybrane. Lukian" przekł. W. Madyda, Warszawa 1957 s. 103).

Porównajmy dwa takie same cytaty w dwóch różnych publikacjach Towarzystwa Strażnica:

by zmienić potem na:

Jak widzimy Świadkowie Jehowy najpierw uważali, że Prometeusz był przywiązany do "słupa", później że do "skał".

Następnie usunęli cały ten fragment z nowszych Biblii. Porównajmy dwa wydania:

W drugim wydaniu The Kingdom Interlinear Translation of the Greek Scriptures z 1985 roku nie ma ani słowa o Prometeuszu.

Dlaczego Świadkowie Jehowy piszą o "przywiązaniu do skał" (Prometheus was represented as tied to rocks), skoro tekst Lukiana o Prometeuszu mówi o "przybiciu" go do skał? Oto dwa przekłady Lukiana o tym:

"Nie ociągaj się Prometeuszu! Wyjdź na górę i daj się do skały przybić (...) Albo sądzisz, że na Kaukazie nie ma miejsca do przykucia dwóch jeszcze innych? Dawaj prawą rękę! A ty, Hefajstosie, przytwierdź ją, przykuj, a nie żałuj młota! Daj i drugą! Przymocować dobrze i tę!" ("Prometeusz albo Kaukaz" 1-2; cytat wg "Dialogi. Lukian" przekł. K. Bogucki, Wrocław 1960, t. I, s. 214);

oraz:

"Nie ociągaj się więc Prometeju, ale pnij się pod górę i pozwól się do niej przybić (...) Czy może Kaukaz wydaje ci się za mały by pomieścić jeszcze dwóch przygwożdżonych skazańców? - No, dawaj prawicę, a ty Hefajstosie, zamknij ją w dyby i przybijaj gwoździami, a tęgo wal młotem! Dawaj też drugą rękę, bo i ją trzeba dokładnie spętać" ("Prometeusz, albo Kaukaz" 1-2; cytat wg "Pisma wybrane. Lukian" przekł. W. Madyda, Warszawa 1957 s. 103-104).