Artykuły z cyklu „Trójca Święta mit czy rzeczywistość?” A. Wiśniewskiego

 

   (1) 1.1. Wiedza Boga, Chrystusa i Ducha Świętego a „Trójca Święta mit czy rzeczywistość?”

   (2) 1.2. ‘Bóg Pana’ a „Trójca Święta mit czy rzeczywistość?”

   (3) 1.3. ‘Głową Chrystusa - Bóg’ a „Trójca Święta mit czy rzeczywistość?”

   (4) 1.4. Jezus ‘Adon Jah’ a „Trójca Święta mit czy rzeczywistość?” (cz. I - Ewangelia Łukasza)

   (5) 1.5. Jezus ‘Adon Jah’ a „Trójca Święta mit czy rzeczywistość?” (cz. II - Ewangelia Marka)

   (6) 1.6. Jezus ‘Adon Jah’ a „Trójca Święta mit czy rzeczywistość?” (cz. III - Ewangelia Mateusza)

   (7) 1.7. 1Kor 15:24-28 a „Trójca Święta mit czy rzeczywistość?”

   (8) 1.8. Inne artykuły polemizujące z A. Wiśniewskim i książką pt. „Trójca Święta mit czy rzeczywistość?”

 

 

1.1. Wiedza Boga, Chrystusa i Ducha Świętego a „Trójca Święta mit czy rzeczywistość?”

 

   W 2004 roku wydawnictwo Kościoła Chrześcijan Dnia Sobotniego opublikowało w formie książki zbiór kilkunastu artykułów polemizujących z nauką o Trójcy Świętej. Autorem ich jest epifanista (były katolik i były Świadek Jehowy) Arkadiusz Wiśniewski. Artykuły te kiedyś były do wglądu na jego stronach internetowych (arekwis i thaleia). Dziś (X 2007 r.) jedynym ich śladem są polemiki z autorem zachowane na forach dyskusyjnych, artykuły adwersarzy A. Wiśniewskiego (J. Zabiełło, J. Lewandowski, G. Żebrowski), oraz właśnie wspomniana książka pt. „Trójca Święta mit czy rzeczywistość?” (A. Wiśniewski, Bielsko-Biała 2004; stron 219). Czyżby usunięcie artykułów z internetu przez A. Wiśniewskiego oznaczało ‘jakąś’ zmianę jego poglądów? Wszak nawet będąc w obozie antytrynitarzy zmienił częściowo stanowisko odchodząc od Świadków Jehowy, którzy według niego nie modlą się do Jezusa, nie uważają Go za osobistego Zbawiciela i wzdrygują się przed nazywaniem Chrystusa Bogiem (s. 22).

   Opracowanie stwarza wrażenie solidnego dzieła, choć ma przynajmniej kilka braków. Przykładowo autor nie omawia tytułów Boskich Chrystusa takich jak „Alfa i Omega”, „Pierwszy i Ostatni”, „Początek i Koniec” (jedynie o nich wspomina, odnosząc je do Boga, ale omawiając zupełnie inną kwestię; patrz s. 69-70). Swoją polemikę z osobowością Ducha Świętego zawarł on tylko na czterech stronach, choć zamieścił też dodatek pt. „Osobowość i Boskość Ducha Świętego” (s. 191-213) autorstwa Ryszarda Dobrowolskiego (też epifanista), byłego pastora adwentystów dnia siódmego (s. 191). Na dodatek autor tego rozdziału, poprzez swój tytuł, sugeruje jakby zwalczał w nim „Boskość” Ducha, a nie Jego osobowe Bóstwo. A przecież czy R. Dobrowolski chce, czy nie, Duch Święty zawsze będzie Duchem Bożym i znaczy to, że jest Boski. Mankamentem książki jest też brak przynajmniej indeksu omówionych, czy przytaczanych wersetów biblijnych.

   Dzieło A. Wiśniewskiego chce być jakby ‘ekumenicznym’ i stawia on swe poglądy jakby pośrodku między zwolennikami Trójcy Świętej, a skrajnymi unitarianami, zaprzeczającymi preegzystencji Jezusa i Świadkami Jehowy, którzy się nie modlą do Niego i starają się nie nazywać Bogiem. Takim objawem jego ekumenizmu będą zapewne też jego słowa o 1J 5:20 (s. 141), które zacytowaliśmy poniżej.

   Ponieważ moje nazwisko zostało wymienione we ‘Wstępie’ książki A. Wiśniewskiego, postanowiłem napisać kilka refleksji na temat jego opracowania. Oto te charakterystyczne zdanie:

   „Jako materiały trynitarne służące mi do polemiki przyjąłem apologetyczne opracowania, które ukazały się w internecie (Zabiełło, Bednarski)” (s. 9).

   Choć nie zauważyłem, by moja książka czy artykuły były cytowane w dziele A. Wiśniewskiego, to jednak zapewne, jako były Świadek Jehowy, konfrontował swe poglądy z moim opracowaniem, które napisałem z myślą o głosicielach Towarzystwa Strażnica. Zauważyłem też w książce A. Wiśniewskiego kilka śladów moich myśli i stwierdzeń.

   Niestety brak czasu, powodowany pisaniem innych artykułów (cykl o słowniku Świadków Jehowy pt. „Wnikliwe poznawanie Pism”), nie pozwala mi przeprowadzać polemiki z całą książką naszego antytrynitarza-epifanisty, ale przynajmniej niektóre jego twierdzenia spotkają się tu z krytyką.

   Przyznaję, że nie mam doświadczenia w dyskutowaniu z osobami, których nauki stanowią zbiór poglądów wyznawców różnych denominacji, czy są pewnym wolnomyślicielstwem, ale zachęcony przez niektórych moich przyjaciół podjąłem się odpowiedzieć na kilka zarzutów kierowanych jakby do mnie.

   Wydaje się, że w książce A. Wiśniewskiego są zdania ukazujące jego:

   triumfalizm (np. „I takie są fakty drodzy przyjaciele trynitarze” s. 32, „Czy potrafisz wskazać choćby jeden werset z Pisma, który wskazywałby, że ojciec jakiejś osoby nie zaistniał w czasie wcześniej niż jego syn?” s. 50);

   ostry krytycyzm (np. „To jest absurdalne” s. 41, „Do takich oto absurdów prowadzi trynitaryzm” s. 49);

   brak wiedzy (np. „Orygenesa (...) nie zalecającego modlenia się do Syna, tylko do Ojca” s. 18; „Niech ktoś spróbuje udowodnić z ich Pism [pisarzy wczesnochrześcijańskich], że ktokolwiek - przypuśćmy do roku 250 n.e. - uznawał Jezusa za równego Ojcu!” s. 106);

   wprowadzanie celowo w błąd czytelników (np. „Posiadał więc [Jezus] dwie natury, choć nikt naprawdę nie wie, co to znaczy” s. 24, „Jak więc widać, wśród egzegetów katolickich panuje zamieszanie co do adresata słów autora Przypowieści [dot. Prz 8:22]” s. 55).

   Takich fragmentów można w dziele A. Wiśniewskiego znaleźć więcej, choć z drugiej strony przyznaje on, że jest amatorem („Jestem amatorem. którego pasją stała się Biblia i przedstawiam takie argumenty, na jakie stać mój niedoskonały umysł” s. 10) i dlatego myślę trzeba te jego nieścisłości korygować. Chociaż tematem naszym będzie tu głównie wiedza Chrystusa, to jednak przykładowo w zamieszczonym na końcu artykułu dodatku sprostujemy powyższe dezinformacje A. Wiśniewskiego na temat modlitwy do Jezusa i Jego równości z Ojcem (‘Dodatek o modlitwie i równości Syna z Ojcem’).

   I jeszcze jedna sprawa. W sprawie autorytetów autor pisze:

   „Oczywiście odrzucam wszelkiego rodzaju pozabiblijne i ‘ponadbiblijne’ autorytety w rodzaju papieży, ciał kierowniczych, proroków, itp... Nie tyle w znaczeniu ich lekceważenia, co raczej ich prawomocności stawiania się w pozycji nieomylnych interpretatorów Słowa” s. 9.

   Z drugiej zaś strony, kogo nam przedstawia autor jako autorytety:

   „daje się ostatnio zauważyć tendencja do wydawania nieoficjalnych pozycji antytrynitarnych przez niektórych Świadków Jehowy, i są to naprawdę rzetelne i dobre ujęcia tematu, szczerze mówiąc, najlepsze z jakimi się zetknąłem po stronie nietrynitarnej” s. 7.

   Gdzie indziej, autor konfrontuje, tych których obdarzył zaufaniem, z ich kierownictwem:

   „Nie ukrywając swej sympatii do wspomnianych wyżej nieoficjalnych bardziej lub mniej niezależnych Świadków Jehowy, muszę się jednak zgodzić z twierdzeniem, że w oficjalnych publikacjach ‘Strażnicy’ przedstawiany jest Jezus, który wydaje mi się inny od Jezusa biblijnego” s. 8.

   „Jest to w tej chwili najbardziej głośne ugrupowanie [Świadkowie Jehowy] negujące naukę o Trójcy i, niestety, zdarza się czasami spotkać nierzetelność w ich oficjalnych publikacjach...” s. 7.

   Ciekawe z tego wszystkiego jest to, dlaczego, jeśli przytaczani ‘niezależni’ Świadkowie Jehowy są tak wiarygodni i rzetelni, nie są cytowani przez oficjalną literaturę Towarzystwa Strażnica. Dlaczego ich fachowość nie została doceniona? Czyżby nie wszystkie poglądy ich dawały uzgodnić się z nauką ogółu Świadków Jehowy? Ciekawi mnie też jakim zaufaniem A. Wiśniewski darzy inne nauki, które propagują ci ‘niezależni’ badacze od Świadków Jehowy. Czy tylko kwestia ataku na Trójcę Świętą, jest według autora, u nich dobrze umotywowana?

 

   I jeszcze jedno zastrzeżenie. Otóż ponieważ A. Wiśniewski niejednokrotnie przytacza na potwierdzenie swym myśli pisarzy wczesnochrześcijańskich i teksty ksiąg deuterokanonicznych, których zapewne nie uznaje jako antytrynitarz i epifanista, my też będziemy odwoływać się do powyższych, tym bardziej, że akceptujemy to co oni napisali (choć nie są to myśli natchnione), a księgi deuterokanoniczne uważamy za natchnione.

 

   Oto z jakich rozdziałów i podrozdziałów składa się nasz artykuł:

   1. Wiedza Ojca i Chrystusa.

   Wiedza Słowa przed wcieleniem.

   Wiedza Jezusa na ziemi.

   Wiedza Chrystusa zmartwychwstałego.

   2. Wiedza Ducha Świętego.

   3. Dodatek o znajomości „dnia i godziny” według epifanistów i Świadków Jehowy.

   4. Dodatek o modlitwie i równości Syna z Ojcem.

 

1. Wiedza Ojca i Chrystusa

 

   Aż 10 stron poświęcił A. Wiśniewski temu, by wykazać, że na podstawie słów Mt 24:36 i Mk 13:32 Jezus nie znał daty swej paruzji i przez to nie jest wszechwiedzący.

   Ale nawet gdyby słowom tym poświęcił nie 10, a 110 stron, to nie wykaże, że teksty te należy odnieść do czasu przed wcieleniem Słowa i do okresu po zmartwychwstaniu Chrystusa, oraz że przedwieczny Logos i Chrystus uwielbiony nie posiadał wszechwiedzy.

 

   Zacytujmy tu na wstępie oba wersety, które będziemy omawiać:

   „Lecz o dniu owym i godzinie nikt nie wie, nawet aniołowie niebiescy, tylko sam Ojciec” Mt 24:36 BT wyd. II i III, podobnie ks. Kow., ks. Dąbr. [słowa „ani Syn” zawierają: BP, ks. Rom., kom. KUL do Mt, „Grecko-polski Nowy Testament wydanie interlinearne z kodami gramatycznymi”]

   „Lecz o dniu owym lub godzinie nikt nie wie, ani aniołowie w niebie, ani Syn, tylko Ojciec” Mk 13:32 [wszystkie rękopisy i Biblie są tu zgodne].

 

   Aż co najmniej osiem razy A. Wiśniewski powtórzył nam, że datę powtórnego przyjścia Chrystusa zna „tylko” czy „sam” Ojciec (s. 38-44) i zapewne tylko przez nieuwagę nie wspomniał o tym, że Chrystus nazwany jest „Ojcem Odwiecznym” (Iz 9:5), podobnie jak Stary Testament określa Boga („będziesz Mnie nazywał ‘Mój Ojcze!’” Jr 3:19; por. „Nazwano Go imieniem: (...) Odwieczny Ojciec” Iz 9:5). Zresztą zwraca się On do nas jako prawdziwy Ojciec mówiąc: „dzieci” (J 13:33, 21:5; por. Hbr 2:13).

   Mało tego, A. Wiśniewski wytoczył przeciw nam pogrubione słowa 1Tm 6:20 o „czczej gadaninie” (s. 40) i naszą interpretację Mk 13:32 nazwał „jawnym przekręcaniem Słowa Bożego” (s. 42).

   Z tego wszystkiego nasz antytrynitarz zapomniał ukazać nam na podstawie Biblii wszechwiedzę Boga, choć podrozdział swój zatytułował ‘Wiedza Boga i Jezusa’ (s. 38). Czyżby wszechwiedza Ojca polegała tylko na znajomości „dnia i godziny”?

   Ale uzupełnimy tu tę lukę autora i wymienimy choć kilka tekstów, które o niej mówią. Tym bardziej, że kto wie, czy wszechwiedzę Boga uznają ‘niezależni’ Świadkowie Jehowy, do których często odwołuje się A. Wiśniewski. Przecież wiemy, że ich Towarzystwo Strażnica o takiej wiedzy Boga nie uczy, twierdząc że ma On tak zwaną „wiedzę selektywną”. Przykładowo mówi ono, że Bóg nie wiedział, że Adam zgrzeszy (np. Strażnica Nr 8, 1998 s. 7 i art. ‘Selektywne posługiwanie się zdolnością przewidywania” Strażnica Rok XCIII [1972] Nr 10 s. 15-16 por. s. 17-22).

   Oto niektóre fragmenty o wiedzy Boga: 1Sm 2:3 „Pan jest Bogiem wszechwiedzącym”, Ba 3:32 („Wszechwiedzący”), Est 8:12d („wszystkowiedzący Bóg”), 2Mch 6:30, 7:35, 9:5, Hi 12:13, Za 4:10, Ps 139:1-6 i 16, 147:4-5, Dn 13:42, Syr 1:1-3, 42:18, Rz 11:33, 1J 3:20 por. 2Krn 16:9, Ps 7:10, 17:3, 26:2, 94:11, Prz 15:3, Jr 11:20, 12:3, 17:10, Łk 16:15, Dz 1:24, Rz 8:27, 2Kor 5:11, Hbr 4:13.

   Zauważmy też, że do niektórych z powyższych wersetów Nowy Testament czyni aluzje, odnosząc je do Chrystusa (np. Ap 5:6 por. Za 4:10; Ap 2:23 por. Ps 7:10; J 2:25, Mt 9:4, Mk 2:8 por. Ps 94:11, Pwt 31:21).

   O wszechwiedzy Boga powiedziano, że polega ona między innymi na znajomości ludzkich czynów i osądzeniu ich:

   „Pan jest Bogiem wszechwiedzącym: On waży uczynki” (1Sm 2:3; por. „mniemają, że ujdą karzącej sprawiedliwości wszystkowiedzącego Boga ” Est 8:12d).

   Natomiast o Jezusie także Biblia mówi, że osądzi ludzi na podstawie wiedzy o ich uczynkach:

   „A wszystkie Kościoły poznają, że Ja jestem Ten, co przenika nerki i serca i dam każdemu z was według waszych czynów” Ap 2:23 (patrz też Mt 25:31-46, 1Kor 4:5 por. Ap 2:2, 3:1, 8, 15).

   O wszechwiedzy Boga również napisano, że polega ona na znajomości „drogi mądrości” („Lecz zna ją Wszechwiedzący” Ba 3:32), natomiast z Nowego Testamentu wiemy, że Jezus jest samą „mądrością Bożą” (1Kor 1:24) i także zna więc jej ścieżki.

   Pamiętajmy też, że całą wiedzę Boga posiada też Chrystus, chociażby z tego powodu, że jest ‘Panem i Bogiem’ J 20:28.

 

   Nawiązując jeszcze do wiedzy Boga, by być całkiem obiektywnym, przedstawiamy niektóre fragmenty opisujące w sposób charakterystyczny dla Biblii pewną „niewiedzę” Jahwe, choć jest On wszechwiedzący. Oto one:

   „[Adamie] Gdzie jesteś?” Rdz 3:9;

   „Po czym Pan rzekł: ‘Skarga na Sodomę i Gomorę głośno się rozlega, bo występki ich [mieszkańców] są bardzo ciężkie. Chcę więc iść i zobaczyć, czy postępują tak, jak głosi oskarżenie, które do Mnie doszło, czy nie; dowiem się’.” Rdz 18:20-21;

   „[Anioł] powiedział mu: (...) Teraz poznałem, że boisz się Boga” Rdz 22:12 (Anioł ten był wysłany przez Boga - Rdz 22:1, 15-17);

   „czy jest jaki Bóg oprócz Mnie? albo inna Skała? - Ja nie znam takiego!” Iz 44:8 (por. „Ja o żadnej nie wiem” BG);

   „i wyznam imię jego przed moim Ojcem” Ap 3:5 (czyżby Bóg nie znał tego imienia?).

   Czy w związku z powyższym, nasz antytrynitarz nie uważa za stosowne, by wiedzę Boską i ludzką Jezusa pozostawić przynajmniej na poziomie dyskusji, a nie stwierdzać, że „To jest absurdalne” (s. 41). Ale do tego zagadnienia powrócimy poniżej (podrozdział ‘Wiedza Jezusa na ziemi’).

 

   A. Wiśniewski, można właściwie powiedzieć, bardzo wybiórczo potraktował wiedzę Jezusa. Dlaczego?

   Otóż dlatego, że na 10 stron tekstu, aż ponad dziewięć poświęcił Chrystusowi na ziemi (s. 38-46), zero stron wiedzy Logosu przed wcieleniem (jedno dyskusyjne zdanie) i tylko jedno zdanie i jeden dyskusyjny werset Jezusowi zmartwychwstałemu (s. 47). Zaznaczmy, że najkrótszemu okresowi, ledwie 3-letniemu, nasz antytrynitarz nadał najważniejszą rangę. Ale ponieważ on tak zrobił, my też skupimy się najbardziej na tym 3-letnim czasie, by odpowiedzieć na jego zarzuty.

   My dla odmiany rozbijemy działalność Jezusa na trzy etapy:

   1) Wiedza Słowa przed wcieleniem.

   2) Wiedza Jezusa na ziemi.

   3) Wiedza Chrystusa zmartwychwstałego.

   W osobnym punkcie powiemy też o „Wiedzy Ducha Świętego”, bo i ją ‘zaatakował’ A. Wiśniewski.

 

   Wiedza Słowa przed wcieleniem

 

   Nie mamy żadnej informacji o „niewiedzy” Słowa przed wcieleniem, więc choćby sugerowanie, że tekst Mk 13:32 można podczepić pod ten okres czasu jest nadużyciem. Ale A. Wiśniewski tego nie czyni, choć jego wiodącym tekstem w całym rozdziale pt. ‘Wiedza Boga i Jezusa’ jest właśnie wspomniany werset.

   Wiemy, że Bóg uczynił swego Syna „dziedzicem wszystkich rzeczy, przez Niego też stworzył wszechświat” (Hbr 1:3), więc zapewne Słowo musiało posiadać wszechwiedzę, która zapewniała ogarnięcie wszystkiego.

   Wprawdzie nasz antytrynitarz próbuje zdaje się słowa „jak mnie mój Ojciec nauczył. A ten który mnie posłał” (J 8:28-29) odnieść do okresu „przed inkarnacją” (s. 46), ale nie wydaje się to odpowiednie narzucenie toku myślenia. Mało tego, to że Syn nauczył się czegoś od Ojca jeszcze nie świadczy o Jego niewiedzy, raczej mając takiego Nauczyciela mógł posiąść tylko wszechwiedzę, tym bardziej (lub „nawet”) jeśli słowa z J 8:28-29 byśmy odnieśli do czasu przed wcieleniem. Przecież chyba A. Wiśniewski przyzna, że nauczenie się Syna od Ojca nie jest czymś co przynosi ujmę Chrystusowi. My jednak słowa z J 8:28 odnosimy do czasu po wcieleniu, a werset J 8:29 stanowi już nową myśl.

 

   Do osoby Mesjasza, jako mądrości Bożej (por. „[jest] Chrystusem, mocą Bożą i mądrością Bożą” 1Kor 1:24) nawiązuje też Stary Testament (z tym zgadza się A. Wiśniewski, patrz np. s. 57-65). Tuż przed narodzeniem Chrystusa, judaizm tego czasu, wierzył że „mądrość Boża” posiada przymiot wszechwiedzy. I choć zapewne A. Wiśniewski i przywoływani przez niego czasem ‘niezależni’ Świadkowie Jehowy nie uznają cytowanej poniżej księgi (deuterokanoniczna), to jednak jest ona świadectwem wiary Izraela u progu pojawienia się Chrystusa.

   Uczeni, uważają, że powstała ona w II lub I wieku przed Chr., choć niektórzy stwierdzają nawet, że „Data powstania Mdr zamyka się więc w latach 88-30, a dalsze rozważania nad autorstwem księgi pozwolą uściślić czas jej powstania” („Księga Mądrości. Wstęp - Przekład z Oryginału - Komentarz” Tom VIII część 3, opracował ks. doc. K. Romaniuk, Poznań-Warszawa 1969, s. 21). Oto słowa z tej księgi:

   „[Mądrość] obcuje z Bogiem i miłuje ją Władca wszechrzeczy, bo jest wtajemniczona w wiedzę Boga i w Jego dziełach dokonuje wyboru” Mdr 8:3-4.

   „Ona bowiem wie i rozumie wszystko” Mdr 9:11.

   „Jest w niej [w Mądrości] duch rozumny, święty (...) wszechmogący i wszystkowidzący, przenikający wszelkie duchy rozumne, czyste i najsubtelniejsze” Mdr 7:22-23 BT.

   Biblia Poznańska powyższe słowa oddała jeszcze bardziej dosadnie:

   „wszechpotężny, wszystkowiedzący...” Mdr 7:23 BP

(por. „mający wszelką moc, wszystko przewidujący...” ks. Wuj.; „wszechpotężny, nad wszystkim czuwający” ks. Rom. i kom. KUL, lub „wszechpotężny, mający pieczę nad wszystkim” kom. KUL, przypis).

   Dodajmy tu tylko, że gdy mu to potrzebne, A. Wiśniewski odwołuje się też do ksiąg deuterokanonicznych w swym opracowaniu. Mało tego, przytacza kilka fragmentów z ksiąg Mądrości i Mądrości Syracha, mówiących właśnie o mądrości Bożej (Mdr 6:22, 7:21, 25-26, 9:9-10, Syr 1:4, 9, 24:1, 8-9, 25:3-12), ale powyższe pomija, czy przemilcza (s. 61-62)!

 

   Ale i księga protokanoniczna wskazuje na wszechwiedzę Słowa przed wcieleniem. Otóż Biblia mówi, że Bóg posiada „siedmioro oczu”, które w jej języku oznaczają wszelką wiedzę:

   „Siedem owych [lamp] to oczy Pana, które przypatrują się całej ziemi” Za 4:10.

   Natomiast Nowy Testament także wspomina, że Jezus posiada takowe „siedmioro oczu” (Ap 5:6). Wprawdzie mowa jest o nich po zmartwychwstaniu Chrystusa, ale pamiętajmy, że On mówił, że Bóg przywróci Mu wszystko to, co miał zanim świat zaistniał:

   „A teraz Ty, Ojcze, otocz Mnie u siebie tą chwałą, którą miałem u Ciebie pierwej, zanim świat powstał” J 17:5;

   „aby widzieli chwałę moją, którą Mi dałeś, bo umiłowałeś Mnie przed założeniem świata” J 17:24.

   Widać więc, że wszystko co Jezus miał po zmartwychwstaniu, to również posiadał przed wcieleniem. W związku z tym dalsza nasza argumentacja znajduje się poniżej w rozdziale ‘Wiedza Chrystusa zmartwychwstałego’.

 

   Jeśli człowiek Balaam, który przepowiedział wschodzącą „Gwiazdę z Jakuba” (Lb 24:17) twierdził, że „słyszy słowa Boże, (...) ogląda widzenie Wszechmocnego, a w wiedzy Najwyższego ma udział” (Lb 24:16), to cóż dopiero możemy powiedzieć o wiedzy Logosa Bożego?

 

   I jeszcze o jednym tytule Jezusa, który choć nadany został w Starym Testamencie, to można go odnieść także do Chrystusa zmartwychwstałego. Otóż jeżeli jest On według Iz 9:5 „Ojcem wieczności” (BP, BG), czy „Odwiecznym Ojcem” (BT, NP), to trudno przypuszczać, by Ten który obdarzony jest takim tytułem nie posiadał pełnej wiedzy.

 

   Na koniec narzuca się takie oto pytanie. Czy w związku z tym, że A. Wiśniewski na podstawie Mk 13:32 neguje wiedzę „drugiego przyjścia” Chrystusa, to czy również uważa, że On nie miał wiedzy co do daty swego „pierwszego przyjścia”? Czy jako Logos wiedział kiedy stanie się człowiekiem? Nam wydaje się, że jako Mądrość Boża posiadał taką wiedzę.

 

   Wiedza Jezusa na ziemi

 

   Z satysfakcją trzeba stwierdzić, że A. Wiśniewski uznaje, że my nauczamy tak samo jak on, że Jezus jako człowiek nie wiedział o dniu i godzinie swej przyszłej paruzji. Jeśli chodzi o Jego boską świadomość, to trudno tu o porozumienie z naszym antytrynitarzem, bo przecież autor omawianej książki nie uznaje „prawdziwego Bóstwa” Chrystusa, choć z pewnymi zastrzeżeniami zgadza się, że tak można Go nazwać. Napisał bowiem:

   „Nie ukrywam, że 1 Jana 5,20 nie jest tekstem łatwym, i według uczonych - przynajmniej z gramatycznego punktu widzenia - istnieją przesłanki do stosowania go do Jezusa. Starałem się przedstawić argumenty tych, którzy odnoszą ten werset do Boga Ojca. Wnioski, jak zawsze, należą do czytelnika” s. 141.

 

   A. Wiśniewski na początku swego rozdziału kwestionuje tylko wiedzę Jezusa o „dniu i godzinie”, ale pod koniec już właściwie stwierdza, że Chrystus jakby niczego nie wiedział, bo wszystkiego musiał się „nauczyć”, „wzrastać w mądrości” itd. (s. 46-47). Mało tego, to wszystko ma dodatkowo świadczyć, że nie jest On Bogiem, pomimo że tak nazywa Go Biblia. Pisze on pogrubiając tekst: „czy Bóg potrzebuje być przez kogokolwiek ‘nauczany’” s. 46 (aż dziwne jak te słowa autor godzi z innymi ze s. 141 podanymi powyżej).

   Otóż zgadza się, Jezus jako człowiek wszystkiego nauczył się od Ojca, bo przecież, jak pisaliśmy powyżej, wszystko jest w Jego rękach, a więc i cała wiedza. Chrystus tak samo jak z Ojcowskiej „wszechmocy” (Mt 28:18), korzysta z Jego „wszechwiedzy”, bo powiedział nam: „Wszystko, co ma Ojciec, jest moje” (J 16:15), „Wszystko bowiem moje jest Twoje, a Twoje jest moje” J 17:10.

 

   Całą dyskusję (s. 44-46) wywołał A. Wiśniewski nad brakiem słów „ani Syn” w Mt 24:36 w niektórych Bibliach, tak jakby one były naszym koronnym argumentem do uznawania wiedzy Jezusa o „dniu i godzinie”. Tymczasem, jak sam zauważył, słowa te są zawarte w Mk 13:32 i nikt ich nie odrzuca.

   Przy wymienianiu rękopisów, które nie zawierają w Mt 24:36 słów „ani Syn”, zapomniał (!) nasz antytrynitarz wspomnieć o łacińskiej Wulgacie, choć napisał o syryjskiej Peszicie. Prócz tego nie zawierają ich „niektóre przekłady starołacińskie (...) koptyjskie i gruzińskie oraz lekcjonarze bizantyjskie” („Ewangelia według św. Mateusza. Wstęp - Przekład z oryginału - Komentarz” ks. J. Homerski Poznań-Warszawa 1979, s. 316).

   Tym kierują się niektórzy wydawcy Biblii (przynajmniej katoliccy), a nie rzekomą chęcią potwierdzania wszechwiedzy Jezusa (patrz powyżej informacja o najważniejszych katolickich przekładach, które mają lub pomijają słowa „ani Syn”).

   O innowiercach, cytowany powyżej komentarz podaje:

   „Rozwiązania niekatolickie tego logionu idą albo w kierunku źle zachowanego tekstu, co potwierdzają różnice zachodzące w zachowanych rękopisach, albo stwierdzenia, że chodzi tu o wypowiedź wyjątkowo trudną do zrozumienia z punktu widzenia chrześcijańskiego, do przyjęcia zaś ze strony słuchaczów żydowskich. W rozumieniu katolickim wypowiedź ta nie uwłacza Jego Boskiej godności” (j/w. s. 316).

 

   A. Wiśniewski tak zapędził się w egzegezie Mk 13:32 i Mt 24:36, że zapomniał dodać, że te wersety kierowane są przeciw „fałszywym prorokom”, którzy mają rościć sobie pretensje do znajomości „dnia i godziny”, a nie przeciwko Synowi i Duchowi Świętemu, którego też nasz antytrynitarz wciąga w tę niewiedzę (s. 38, 41).

   Należy tu stwierdzić, że wśród Apostołów była powszechna wiara w to, że Jezus „wszystko wie”. Tym bardziej, że wypowiadał On do nich takie słowa jak:

   „Wszystko, co ma Ojciec, jest moje” J 16:15;

   „Wszystko bowiem moje jest Twoje, a Twoje jest moje” J 17:10 (por. „wiedząc, że Ojciec dał Mu wszystko w ręce” J 13:3).

   Jeśli więc do uczniów Chrystus powiedział „Wszystko przekazał Mi Ojciec mój (...), ani Ojca nikt nie zna, tylko Syn i ten, komu Syn zechce objawić” (Mt 11:27), to owo „wszystko” obejmowało też wszechwiedzę.

   Oto przykłady tej wiary apostolskiej:

   „Teraz wiemy, że wszystko wiesz...” J 16:30;

   „Panie, Ty wszystko wiesz, Ty wiesz, że Cię kocham” J 21:17.

   Te ostatnie słowa zostały wypowiedziane po zmartwychwstaniu, ale potwierdzają, że zawsze wierzono w wszechwiedzę Syna. Ale i te, i wcześniejsze, przypominają inne stwierdzenie, mówiące o Bogu, który „wie wszystko” 1J 3:20.

 

   Zwróćmy też uwagę na to, że gdy Chrystus wybiega myślą i słowami w czas po swoim zmartwychwstaniu i uwielbieniu, a przed swoją paruzją, to sugeruje jakby znał „dzień i godzinę”. Mówił On:

   „Wy też bądźcie gotowi, gdyż o godzinie, której się nie domyślacie, Syn Człowieczy przyjdzie” Łk 12:40, por. Mt 24:44 (BT ma w tym wersecie słowo „chwili”, ale jest tam w j. greckim identyczne słowo jak w Łk 12:40).

   Widać więc, że Jezus tu mówi, że „my” nie domyślimy się czasu paruzji, ale swojej wiedzy o owej „godzinie” On tu nie kwestionuje i nie ogranicza.

 

   Wierzymy też, że Jezus, gdy jako człowiek nie wiedział o owym „dniu i godzinie”, gdyby chciał i potrzebował, mógł dowiedzieć się o tym w każdej chwili od swego Ojca. On zaś, który Go umiłował bez reszty, zapewne nie odmówiłby Mu spełnienia Jego prośby („bo umiłowałeś mnie przed założeniem świata” J 17:24).

   Chrystus przy innej okazji tak to wyraził: „Ja wiedziałem, że Mnie zawsze wysłuchujesz” J 11:42. Mało tego, inne słowa wskazują na taką ewentualność. Jezus mówi, że gdyby chciał, mógłby Ojca poprosić o rzeczy, których by ewentualnie potrzebował: „Czy myślisz, że nie mógłbym poprosić Ojca mojego, a zaraz wystawiłby Mi więcej niż dwanaście zastępów aniołów?” Mt 26:53. I choć te fragmenty nie dotyczą wprost wiedzy Jezusa, ale za to całości relacji między Synem a Ojcem.

   I choć A. Wiśniewski mówi, że Jezus „zaprzeczył faktowi” (s. 39) posiadania wszechwiedzy, to jednak nie zaprzeczył, jak widzimy, że mógłby tę wiedzę jako człowiek posiąść od Ojca.

 

   Na potwierdzenie tego, że Jezus przed wcieleniem posiadał wszelką wiedzę, a potem ją samoograniczył najczęściej przytaczane są następujące słowa:

   „On istniejąc w postaci Bożej nie skorzystał ze sposobności, aby na równi być z Bogiem, lecz ogołocił samego siebie przyjąwszy postać sługi, stawszy się podobnym do ludzi (...) uniżył samego siebie, stawszy się posłusznym aż do śmierci...” Flp 2:6-8.

   Znaczy to, że mając wcześniej równość z Ojcem (a więc i wszechwiedzę), dopiero w momencie wcielenia staje się On sługą Jego, zwracającym się do Niego „Boże”. Jako człowiek wyzbywa się nawet wiedzy o „owym dniu i godzinie” Mk 13:32. Przyjęcie „postaci sługi” i „uniżenie samego siebie” powoduje właśnie samoograniczenie wiedzy, tak samo jak odczuwanie głodu, pragnienia, zmęczenia oraz podejmowania cierpienia i płaczu (Mt 4:2, J 4:6n., 11:35, Dz 3:18, Mk 1:13). W ten sposób Jezus realizuje swe samouniżenie.

 

   A. Wiśniewski zdaje się przeczyć temu, że Chrystus mógł korzystać czasem z ludzkiej wiedzy, jak i z Boskiej. Mówi, że musiałby „‘przełączać się’ i raz mówić jako człowiek, a raz jako Bóg” (s. 41). Ale nasz antytrynitarz już przemilcza to, że w innych kwestiach Jezus „przełącza się” (np. w kwestii swej mocy).

   Przykładowo potrafił jako Bóg (bez żadnego wysiłku) uciszyć „gwałtowny wicher” (Mk 4:37), aż pytano „Kim właściwie On jest, że nawet wicher i jezioro są Mu posłuszne?” Mk 4:41. Równocześnie jednak, tuż przedtem, zmęczony „spał” (Mk 4:38; por. „zmęczony” J 4:6), by też później stać się bezsilnym (choć dobrowolnie) wobec nieusprawiedliwionego policzkowania (J 18:23) czy biczowania.

   Mało tego, mamy też przykład „przełączania” swej wiedzy przez Jezusa. Otóż w J 11:33 pyta (‘nie wiedząc’) On o Łazarza „Gdzieście go położyli”, a za chwilę z pełną Boską wiedzą stwierdza (‘wiedząc’), że wskrzesi Go i że to się stanie: „Czyż nie powiedziałem ci, że jeśli uwierzysz, ujrzysz chwałę Bożą?” (J 11:40), „Łazarzu wyjdź na zewnątrz” J 11:43. Patrz też np. Mk 15:34 i por. z Łk 23:46.

 

   Jezus jako człowiek nie znał „dnia i godziny” swej paruzji, ale jako Bóg, zna ten dzień i godzinę (bo one są „w Nim”), ale nie korzysta z tej wiedzy na zewnątrz, o czym upewniają nas fragmenty biblijne zamieszczone poniżej w tabeli. Nawiasem mówiąc A. Wiśniewski nie poświęca im wcale uwagi, a są to wersety przytaczane już w początkach dyskusji trynitarnych np. przez znanego mu Atanazego (295-373).

   Przedstawiamy tu pięć przykładowych pytań, które zadaje Jezus jako człowiek innym ludziom i Bogu, oraz stwierdzenia wskazujące na Jego Boską wiedzę. Uzupełnieniem poniższej tabeli są wersety, które A. Wiśniewski przytacza (s. 46), według których Chrystus „czynił postępy w mądrości” (Łk 2:25), stwierdzał, że „Moja nauka nie jest moją, lecz Tego, który Mnie posłał” (J 7:16) i mówił, że Ojciec „ukazuje Mu wszystko (...) i jeszcze większe dzieła ukaże” J 5:20.

 

Wiedza Jezusa jako człowieka

Wiedza Jezusa jako Boga

 „‘Ile macie chlebów? Idźcie zobaczcie!’ Gdy się upewnili, rzekli: ‘Pięć i dwie ryby’” Mk 6:38;

 „Wszystko bowiem moje jest Twoje, a Twoje jest moje” J 17:10;

 „Gdzieście go położyli?” J 11:33;

 „wiedząc, że Ojciec dał Mu wszystko w ręce” J 13:3;

 „Czy to mówisz od siebie, czy też inni powiedzieli ci o Mnie?” J 18:34;

 „nie potrzebował niczyjego świadectwa o człowieku. Sam bowiem wiedział, co w człowieku się kryje” J 2:25 por. J 18:4;

 „Boże mój, Boże mój, czemuś mnie opuścił?” Mk 15:34;

 „Wszystko przekazał Mi Ojciec mój. Nikt też nie zna Syna, tylko Ojciec, ani Ojca nikt nie zna, tylko Syn i ten, komu Syn zechce objawić” Mt 11:27;

 „Przyjacielu, po coś przyszedł?” Mt 26:50.

 „Wszystko, co ma Ojciec, jest moje. Dlatego powiedziałem, że [Duch] z mojego weźmie i wam objawi” J 16:15.

 

   Zaznaczmy też, że określenie „ani Syn”, nie dość, że wypowiedziane jest przez Jezusa stojącego „na ziemi” (jako człowieka), to na dodatek jest On w tym fragmencie jakby przeciwstawiony „aniołom w niebie” Mk 13:32.

   Chrystus jako człowiek, wyzbywając się w samouniżeniu wszechwiedzy, postąpił ‘podobnie’ jak Apostoł Paweł, który powiedział: „Postanowiłem bowiem, będąc wśród was, nie znać niczego więcej jak tylko Jezusa Chrystusa, i to ukrzyżowanego” 1Kor 2:2 por. 2Kor 5:16.

 

   Jeśli A. Wiśniewski na podstawie tekstu Mk 13:32 neguje Boską wiedzę Chrystusa, to podobnie powinien zakwestionować wiedzę Boga Ojca np. przez słowa: „Podobnie i tego, co Boskie, nie zna nikt, tylko Duch Boży” 1Kor 2:11.

   Dalej Ap 19:12 mówi, że Jezus „ma wypisane imię, którego nikt nie zna prócz Niego”, a Ap 2:17 dodaje, że Jezus nada zwycięzcom „imię nowe, którego nikt nie zna oprócz tego, kto [je] otrzymuje”. Czy nasz antytrynitarz będzie konsekwentny i zaneguje poprzez te wersety wiedzę Boga?

 

   Na koniec przedstawiamy słowa Atanazego, którego też nasz antytrynitarz przywołał w swej książce, przynajmniej jeden raz (s. 57):

   „Jeszcze inne prawidłowo sformułowane zdanie nieprawidłowo rozumieją arianie. Chodzi mi o tekst następujący: ‘O dniu owym albo o owej godzinie nikt nie wie, ani aniołowie, ani Syn’ [Mk 13:32]. Sens tego zdania jest prawidłowy. Oni zaś uważają, że zwrot: ‘ani Syn’, wskazuje na Jego niewiedzę, i wyciągają stąd wniosek, że Syn jest stworzeniem. Tymczasem to nie jest prawdą, uchowaj Boże! (...) Jeśli bowiem, jak jest napisane, stał się człowiekiem, a ludzką cechą jest niewiedza, podobnie jak odczuwanie głodu i tak dalej, - ludzie wszak wiedzą tylko to, co usłyszeli i czego się nauczyli - to dlatego właśnie ujawnia też swoją ludzką niewiedzę, skoro stał się człowiekiem. Przede wszystkim chciał w ten sposób wskazać, że naprawdę ma ludzkie ciało, po wtóre zaś nosząc w swym ciele ludzką niewiedzę chciał ukazać Ojcu doskonałe i święte człowieczeństwo, całkowicie obmyte i oczyszczone. (...) Kiedy zaś mówi: ‘Ja i Ojciec jedno jesteśmy’ [J 10:30], ‘Kto Mnie zobaczył, zobaczył również Ojca’ [J 14:9], oraz: ‘Ja jestem w Ojcu, a Ojciec we Mnie’ [J 14:10], wskazuje, że jest wieczny i współistotny Ojcu. Podobnie, kiedy mówi: ‘Nikt nie wie, nawet Syn’, przemawia jako człowiek: niewiedza jest przecież ludzką cechą. Kiedy zaś stwierdza: ‘Nikt nie zna Ojca, tylko Syn, ani Syna nikt nie zna, tylko Ojciec’ [Mt 11:27], ma większą wiedzę, aniżeli byty stworzone. W Ewangelii Jana uczniowie tak mówią do Pana: ‘Teraz wiemy, że wiesz wszystko’ [J 16:30]. Wynika stąd jasno, że będąc Słowem, przez które wszystko się stało [por. J 1:3], Chrystus wie wszystko. A ponieważ ów dzień jest częścią wszystkiego, oczywiście i on nadejdzie ‘przez Niego’, choćby arianie tysiąc razy pękli na skutek swej niewiedzy” („List do Serapiona” 2:9).

 

   Ale nie tylko Atanazy uczył za Biblią o wszechwiedzy Chrystusa, ale i wcześniejsi pisarze starochrześcijańscy. O tym jednak wspomnimy w następnym rozdziale (‘Wiedza Chrystusa zmartwychwstałego’).

 

   Wiedza Chrystusa zmartwychwstałego

 

   Wydaje się, że A. Wiśniewski nie wierzy aby Jezus zmartwychwstały znał datę swej przyszłej paruzji. Jeśli tak jest, to ciekawe jakie podstawy biblijne uprawniają go do takiego wniosku?

   Pismo Święte nic nie uczy o jakiejkolwiek niewiedzy Chrystusa po zmartwychwstaniu. Wręcz przeciwnie Apostoł Piotr mówił:

   „Panie, Ty wszystko wiesz, Ty wiesz, że Cię kocham” (J 21:17).

 

   Powinniśmy zadać sobie też pytanie, czy Ten który po zmartwychwstaniu powiedział: „Dana Mi jest wszelka władza w niebie i na ziemi” (Mt 28:18), mógłby o czymś nie wiedzieć? Czy jakakolwiek niewiedza nie zmniejszałaby tej nieograniczonej władzy i działania?

 

   Przykładem który wskazuje na znajomość „dnia i godziny” przez Chrystusa po zmartwychwstaniu są jego własne słowa. Przestrzega On w nich, że inni nie będą owej godziny znali, natomiast On sam nie zaprzecza, że jej nie zna, a raczej sugeruje jej znajomość:

   „Jeśli więc czuwać nie będziesz, przyjdę jak złodziej, i nie poznasz, o której godzinie przyjdę do ciebie” Ap 3:3.

 

   Wcześniej wspomnieliśmy już, że jeszcze podczas życia na ziemi, gdy Jezus wybiegał myślami i słowami w czas po swoim zmartwychwstaniu, to wskazywał jakby znał „dzień i godzinę” swej paruzji. Mówił On:

   „Wy też bądźcie gotowi, gdyż o godzinie, której się nie domyślacie, Syn Człowieczy przyjdzie” Łk 12:40.

 

   Również następujące słowa sugerują, że Jezus zmartwychwstały zna czas, o który Go pytają Apostołowie, bo odpowiada następująco:

   „Nie wasza to rzecz znać czasy i chwile, które Ojciec ustalił swoją władzą” Dz 1:7.

   Tu już nie mówi Chrystus, że nie zna tego czasu, jak za życia ziemskiego według Mk 13:32. Prócz tego, uczniowie pytali tu ponownie, choć znali tamtą Jego odpowiedź. Ale ta obecna była inna: „nie wasza rzecz”, a nie jak kiedyś: „nikt nie wie (...) ani Syn”. Mało tego, ‘ktoś’, kto sam nie zna tego czasu, nie odpowiada, „nie wasza rzecz”, ale nie „nasza rzecz”. Widać z tej wypowiedzi, że Jezus dystansuje się tu od wiedzy Apostołów („nie wasza rzecz”), a w Mk 13:32 jakby się z nimi utożsamiał i stawiał w jednym szeregu niewiedzących.

 

   Nieograniczoną wiedzę Chrystusa określa też biblijny termin „siedmioro oczu” (Ap 5:6), które posiada On według opisu Apokalipsy. Aby było widać, że oznacza to wszechwiedzę zdajmy sobie sprawę z tego, że również Bóg w Starym Testamencie tak jest opisany:

   „Siedem owych [lamp] to oczy Pana, które przypatrują się całej ziemi” Za 4:10.

   Podobnie też jak Bóg, Jezus „zna” ludzkie „serca i nerki”:

   „A wszystkie Kościoły poznają, że Ja jestem Ten, co przenika nerki i serca i dam każdemu z was według waszych czynów” Ap 2:23.

   I gdyby nie był też Bóg tak określony, może byśmy mogli kwestionować to, że chodzi tu o wszechwiedzę:

   „Boże sprawiedliwy, Ty, co przenikasz serca i nerki” Ps 7:10.

 

   Kolejny fragment, który wskazuje na pełnię wiedzy zmartwychwstałego Jezusa to słowa Apostoła Pawła:

   „W Nim wszystkie skarby mądrości i wiedzy są ukryte” Kol 2:3.

   Również te słowa są aluzją do określeń nadanych Bogu w Iz 45:3 („Przekażę ci skarby schowane i bogactwa głęboko ukryte, ażebyś wiedział, że Ja jestem Pan”).

   Zresztą „miłość Chrystusa [jest] przewyższającą wszelką wiedzę” (Ef 3:19) i „W Nim bowiem mieszka cała Pełnia: Bóstwo, na sposób ciała” Kol 2:9; por. Kol 1:19, Ef 1:23.

 

   Nawet słowa, które określają Jezusa „mądrością Bożą”, sugerują jego nieograniczoną wiedzę:

   „Dla tych zaś, którzy są powołani (...) jest Chrystusem, mocą Bożą i mądrością Bożą” 1Kor 1:24.

   Bo czyż Boga mądrość może być z jakimkolwiek brakiem wiedzy?

 

   Jezus jest w posiadaniu wszechwiedzy, bowiem ma pełnię Ducha („Ten, co ma Siedem Duchów Boga” Ap 3:1, 5:6), jak Ojciec (Ap 4:5). A ona zawiera w sobie też „ducha mądrości” i „ducha wiedzy” Iz 11:2. Więcej o mądrości Bożej napisaliśmy powyżej w rozdziale ‘Wiedza Słowa przed wcieleniem’.

 

   Chrystus zmartwychwstały jest „godzien wziąć (...) mądrość (...) i chwałę” (Ap 5:12), a więc zapewne całą wiedzę. Taką samą mądrość i wiedzę ma Bóg: „chwała i mądrość (...) Bogu naszemu” Ap 7:12. Te porównanie nie jest przypadkowe. Ale aby było widać, że nie tylko mądrość posiada Syn, taką jak ma Ojciec, popatrzmy na pozostałe wspólne im cechy:

 

Baranek według Ap 5:12

Bóg według Ap 7:12

„Baranek zabity jest godzien wziąć potęgę i bogactwo, i mądrość, i moc, i cześć, i chwałę, i błogosławieństwo”;

Baranek prócz 6 wspólnych z Ojcem określeń ma dodatkowo „bogactwo”, które Bóg posiada też np. według Flp 4:19.

Patrz też wspólnie (Ojciec i Syn) dodatkowo kratos (Ap 5:13) - siła, moc, potęga. Ten termin grecki nie występuje w Ap 5:12 i 7:12.

„Błogosławieństwo i chwała, i mądrość, i dziękczynienie, i cześć, i moc, i potęga Bogu naszemu na wieki wieków!”;

Bóg prócz 6 wspólnych z Synem określeń ma dodatkowo „dziękczynienie”, które Jezus otrzymuje też np. według Łk 17:16.

Patrz też wspólnie (Ojciec i Syn) dodatkowo kratos (Ap 5:13) - siła, moc, potęga. Ten termin grecki nie występuje w Ap 5:12 i 7:12.

 

   Zmartwychwstały Jezus nazwany jest ‘Panem i Bogiem’ (J 20:28), a więc jak Bóg posiada wszelką wiedzę (patrz powyżej o wiedzy Boga).

 

   Niektórzy apologeci, broniąc wszechwiedzy Jezusa, przywołują też następujące słowa Biblii:

   „On jest przed wszystkim i wszystko w Nim ma istnienie” Kol 1:17.

   Twierdzą oni, że „wszystko”, to i wszelka wiedza.

 

   A. Wiśniewski próbuje wszechwiedzę Jezusa po zmartwychwstaniu zanegować cytując słowa Biblii. Raczej zaś nie neguje on tu wszelkiej wiedzy Chrystusa, lecz skupia się na tym, że Syn ją otrzymał, a to już jest jakby uwłaczające Jemu (s. 47). Oto te cytowane słowa:

   „Objawienie Jezusa Chrystusa, które dał Mu Bóg...” Ap 1:1.

   Cóż powiemy o tych sugestiach naszego antytrynitarza?

   Otóż po pierwsze, jak już wspomnieliśmy wcześniej, Bóg uczynił Syna „dziedzicem wszystkich rzeczy” (Hbr 1:3), a więc i całego „objawienia” przed wiekami, bo „przez Niego też stworzył wszechświat” Hbr 1:3. Mało tego, w Ap 1:1 nie pisze kiedy Bóg dał te objawienie (nie stwierdza się też że nastąpiło to po zmartwychwstaniu).

   Po drugie, Apostoł Paweł mówi, że rzeczywiście te „objawienie” miało miejsce poza czasem, a jedynie nam zostało ‘teraz’ przekazane:

   „Temu [Bogu], który ma moc utwierdzić was zgodnie z Ewangelią i moim głoszeniem Jezusa Chrystusa, zgodnie z objawioną tajemnicą, dla dawnych wieków ukrytą, teraz jednak ujawnioną, a przez pisma prorockie na rozkaz odwiecznego Boga wszystkim narodom obwieszczoną” Rz 16:25-26.

   Po trzecie, nie jest żadnym poniżeniem dla Jezusa to, że On otrzymał ‘jakieś’ objawienie od Ojca. Obojętnie nawet kiedy je otrzymał. Naturą Boga jest je przekazywać, bo sam to obiecał:

   „Bo Pan Bóg nie uczyni niczego, jeśli nie objawi swego zamiaru sługom, swym prorokom” Am 3:7.

   Jeśli Bóg już w czasach Starego Testamentu objawił prorokom wiele szczegółów odnośnie końca świata, to o ileż wcześniej musiał to przekazać swemu umiłowanemu Synowi? Czyż nie w przedwieczności, zamiast po zmartwychwstaniu, jak niektórym ludziom się wydaje?

   Mało tego, Królestwo Ojca było przygotowane dla nas „od założenia świata” (Mt 25:34). Czyżby więc Bóg tak długo zwlekał, aż do zmartwychwstania Syna, z poinformowaniem Go o tym i o czym objawia w Apokalipsie?

   Po czwarte, oto opinia z artykułu G. Żebrowskiego („Wiedza Jezusa i Ducha Świętego”) pod którą ‘podpisujemy się’:

   „Co więcej, w Dz 2,36 jest powiedziane, że Bóg po zmartwychwstaniu uczynił Jezusa Panem i Mesjaszem, co nie znaczy przecież, że wcześniej Jezus Panem i Mesjaszem nie był (por. J 13,13; Mat 16,16n). Jak widać, gdy Pismo mówi, że Bóg przydaje Jezusowi jakąś cechę, to wcale nie musi oznaczać, że Jezus wcześniej jej nie miał. Tak samo jest z Ap 1,1 - skoro Bóg dał Jezusowi Objawienie, to wcale jeszcze nie znaczy, że Jezus wcześniej go ‘nie miał’.” (opublikowane na www.apologetyka.info).

 

   A teraz zobaczmy jak pojmował wiedzę Chrystusa po zmartwychwstaniu Orygenes (ur. 185), ‘ulubiony’ przez A. Wiśniewskiego pisarz wczesnochrześcijański, którego on cytuje co najmniej 6 razy, a przytacza jeszcze pewnie kilkakrotnie:

    „Może słowa, iż nie zna dnia i godziny, wyrzekł przed swoją ekonomią, że nikt nie zna ani aniołowie, ani Syn tylko sam Ojciec; po wypełnieniu zaś ekonomii żadną miarą tego nie wyrzekł, gdy ‘Bóg Go nad wszystko wywyższył i darował Mu imię ponad wszelkie imię’ [Flp 2:9]. Albowiem później również Syn poznał, otrzymując od Ojca wiedzę także o ‘dniu i godzinie’ końca, tak że już nie tylko Ojciec wiedział o niej ale i Syn” („Komentarz do Ewangelii według Mateusza” 55 - Mt 24:36).

 

   Przed Orygenesem o wiedzy Jezusa po wniebowstąpieniu wspominali też inni pisarze wczesnochrześcijańscy:

   Ignacy Antiocheński (†107) - „Godni byli również kapłani, ale większy od nich jest Arcykapłan, któremu powierzono Święte Świętych, Jedyny, któremu powierzono tajemnice Boże” („Do Kościoła w Filadelfii” 9:1).

   Klemens Aleksandryjski (ur. 150) - „A że nie mówił do ludów pogańskich więc dodaje: ‘A czy Syn Człowieczy, gdy przyjdzie, znajdzie wiarę na ziemi’ (...) Oczywiście i to powiedziane jest alegorycznie. Dlatego nie określił także dokładnie tych czasów, ‘które wyznaczył Ojciec w swej własnej, niczym nie ograniczonej woli’ [Dz 1:7]...” („Kobierce” III:49,5-6).

   Patrz też mój artykuł „Ireneusz i Trójjedyny Bóg” (www.apologetyka.info lub www.piotrandryszczak.pl ).

 

   Na koniec wspomnijmy, że istnieją też dwa fragmenty według których Chrystus zmartwychwstały zadaje pytania (czyżby nie wiedział?), których jednak nie przytacza się jako świadczących o Jego niewiedzy:

   „Cóż to za rozmowy prowadzicie z sobą w drodze?” (Łk 24:17), „Cóż takiego?” Łk 24:19.

 

2. Wiedza Ducha Świętego

 

   Ponieważ temat wiedzy Ducha Świętego w rozdziale ‘Wiedza Boga i Jezusa’ w książce A. Wiśniewskiego jest tylko incydentalny, więc my też tylko w ogólnym zarysie o niej powiemy.

   Na początku zdajmy sobie sprawę z tego, że wśród ludzi istnieje prawie powszechna opinia o posiadaniu wszechwiedzy przez Ducha Świętego. Bo czyż nie znamy popularnego powiedzenia: „A co ja jestem Ducha Święty, że mam wszystko (czy to czy owo) wiedzieć?”

 

   Wydaje się, że A. Wiśniewski tak zaangażował się w kwestionowanie wszechwiedzy Ducha Świętego, że nie zauważył, że nieświadomie przyznał Mu osobowość, którą przecież jak antytrynitarz neguje. Pisze on:

   „Nie zna jej [daty] nikt prócz Ojca (‘tylko sam Ojciec’), co wyłącza z grona wiedzących również Ducha Świętego” s. 38.

   „Wiedza Ojca jest większa od wszystkich innych osób (...) we wszechświecie, włączając w to Syna i Ducha Świętego (przy założeniu, że jest osobą)” s. 38.

   „Te stwierdzenia wyłączają z grona wiedzących wszystkich innych, oprócz Ojca! Łącznie z Synem i Duchem Świętym” s. 41.

 

   Rozpoczniemy od takiej oto uwagi. Jeśli A. Wiśniewski na podstawie Mk 13:32 neguje wiedzę Ducha Świętego, choć nie jest On tam wymieniony, to podobnie powinien zakwestionować wiedzę Boga Ojca z powodu następujących słów: „Podobnie i tego, co Boskie, nie zna nikt, tylko Duch Boży” (1Kor 2:11).

   Tu też padają słowa „tylko Duch” (dosł. ‘z wyjątkiem Ducha’), jak tam „tylko Ojciec” (dosł. ‘jeśli nie Ojciec’ Mk 13:32; ‘jeśli nie Ojciec jedyny’ Mt 24:36), oraz również Ojciec nie jest wymieniony, jak w Mk 13:32 Duch (patrz „Grecko-polski Nowy Testament wydanie interlinearne z kodami gramatycznymi” tłum. ks. prof. dr hab. R. Popowski SDB, dr M. Wojciechowski, Warszawa 1993).

   W związku z tym pewnym ‘nadużyciem’ jest ciągłe powtarzanie (i podkreślanie) przez A. Wiśniewskiego określenia „tylko sam Ojciec”, gdy analizuje ten tekst. Uzupełniając dodajmy, że według krytycznego opracowania Nowego Testamentu (Novum Testamentum Graece Nestle-Aland, Stuttgart 1979) niektóre rękopisy (np. „W” z V w.) mają w Mt 24:36 dodatkowo słówko „mój”, co dałoby się odczytać jako „jeśli nie Ojciec mój jedyny”.

   Jeśli więc odczytamy słowa Mt 24:36 jako „jeśli nie Ojciec [mój] jedyny”, to tym bardziej brak tu zaprzeczenia dotyczącego wiedzy Ducha Świętego o „dniu i godzinie”. Ciekawe też, że tak wydawałoby się skrupulatny analityk-antytrynitarz jak A. Wiśniewski, a zapomniał o tym wspomnieć? A może celowo przemilczał to? Trzeba koniecznie zaś dodać, że A. Wiśniewski zna ten interlinearny przekład Biblii, bo z niego czasem sam cytuje, czy się do niego odwołuje (np. s. 187-188, 190). Dodajmy też, że jeżeli język grecki pozwala na tłumaczenie „Ojciec [mój] jedyny” lub „Ojciec [mój] jedynie” (Mt 24:36), to nie można ferować zdecydowanych wyroków co do wiedzy Ducha Świętego na podstawie tych słów (patrz „Wielki Słownik Grecko-Polski Nowego Testamentu” ks. R. Popowski SDB, Warszawa 1995). Chyba, że A. Wiśniewski chce zestawić Ducha Świętego z ludźmi z początku tego wersetu („nikt nie wie”). Ale tak pewnie nie jest, bo zapewne wie on, że Mt 24:36 odróżnia kategorie ludzkie od anielskich i Bożych (por. słowa „nikt nie wie, nawet [ani] aniołowie...”).

 

   Nie wiadomo dlaczego A. Wiśniewski uważa, że Mk 13:32 obejmuje Ducha Świętego, skoro twierdzi, że Biblia nie uczy o Jego osobowości (s. 187-190).

   Tekst ten nie wymienia Parakleta, więc nie może on negować Jego wiedzy na temat czasu paruzji Chrystusa. Fragment ten mówi o aniołach, ludziach, Synu i Ojcu. Chrystus w tej mowie prawdopodobnie celowo nie wymienia Ducha Bożego, bo nie została wcześniej objawiona Apostołom Jego osobowość, o której dopiero później Jezus mówił (J 14:15-16:15, por. J 7:39).

 

   Duch Święty posiada wszechwiedzę, bo 1Kor 2:11 uczy: „Duch przenika wszystko, nawet głębokości Boga samego (...) Podobnie i tego, co Boskie, nie zna nikt, tylko Duch Boży”. W Mk 13:32 określenie „nikt nie wie” nie dotyczy Ducha Świętego, tak samo jak w 1Kor 2:11 słowa: „tego, co Boskie nie zna nikt tylko Duch Boży” nie obejmują Jezusa (Kol 2:3, 1Kor 1:24, Mt 11:27).

   Fragmenty biblijne o „niewiedzy” Boga patrz powyżej rozdział ‘Wiedza Ojca i Chrystusa’ (Rdz 3:9, 18:20-21, 22:12, Iz 44:8, Ap 3:5).

 

   Dziwne, że A. Wiśniewski kwestionuje wiedzę Ducha Świętego o czasie paruzji, bowiem według nauki którą reprezentuje, On wchodzi „w skład Boga” (znajduje się ‘w Bogu’; stanowi jakby Jego część), jako Jego „moc”, „wpływ” i „usposobienie” (s. 23). Widać więc, że ta wiedza zawarta w Bogu, jest też w Duchu. Chyba A. Wiśniewski wie, że „Duch przenika wszystko, nawet głębokości Boga samego” 1Kor 2:10.

 

   Z Duchem Świętym, już w Starym Testamencie, zawsze była związana mądrość, wiedza i rozum. Oto dwa znane teksty mówiące o tym:

   „I napełniłem go duchem Bożym, mądrością i rozumem i umiejętnością...” Wj 31:3;

   „I spocznie na niej Duch Pański, duch mądrości i rozumu, duch rady i męstwa, duch wiedzy i bojaźni Pańskiej” Iz 11:2.

   Tę pełnię Ducha posiada też Ojciec („siedem Duchów Boga” Ap 4:5) i Syn („Ten, co ma Siedem Duchów Boga” Ap 3:1, 5:6). Sam Duch również opisany jest jako „Siedem Duchów” (Ap 1:4) i w pozdrowieniach w Apokalipsie odróżniony jest od Ojca i Syna (Ap 1:4-5).

 

   Księga Syracha, która została napisana po hebrajsku mniej więcej w latach 170-200 przed Chr., a przetłumaczona na język grecki ok. 130 roku przed Chr. (Syr prolog:20) mówi, że Duchowi znane są „rzeczy ostateczne”, które objawia innym:

   „Wielkim duchem [‘Potężnym duchem’ BP] ujrzał rzeczy ostateczne (...) Objawił to, co miało przyjść, aż do końca wieków, i rzeczy zakryte wprzód, nim się stały” Syr 48:24-25.

   Przypomnijmy, że A. Wiśniewski również do Księgi Syracha odwołuje się (choć to księga deuterokanoniczna), gdy pisze o Mądrości Bożej, ale tego fragmentu nie przytacza, ani w rozdziale o Mądrości, ani gdy omawia wiedzę Ducha Świętego (s. 61-62).

 

   Właściwie wszystko co odnieśliśmy powyżej z Księgi Mądrości do Mądrości Bożej, jako zapowiedzi Mesjasza, dotyczy też Ducha Bożego, bo na to wskazuje tekst biblijny. Tym razem zacytujemy interesujące nas słowa z Biblii Poznańskiej:

   „Jest w niej [w Mądrości] duch rozumny i święty, niezwykły, różnorodny, subtelny, nieśmiertelny, przenikliwy, nieskalany, jasny, nienaruszalny, miłujący dobro, bystry, nieskrępowany, dobroczynny, życzliwy dla ludzi, pewny, bezpieczny, beztroski, wszechpotężny, wszystkowiedzący i przenikający wszystkie duchy rozumne, czyste i najsubtelniejsze” Mdr 7:22-23.

   Jeszcze tylko przypomnijmy, jak już powyżej pisaliśmy, że uczeni uważają, że cytowana księga powstała w II lub I wieku przed Chr., choć niektórzy stwierdzają nawet: „Data powstania Mdr zamyka się więc w latach 88-30...” („Księga Mądrości. Wstęp - Przekład z Oryginału - Komentarz” Tom VIII część 3, opracował ks. doc. K. Romaniuk, Poznań-Warszawa 1969, s. 21).

   Dodajmy też, że A. Wiśniewski pisząc o Mądrości, też ją cytuje (choć to księga deuterokanoniczna), ale ten fragment pomija, choć zamieszcza np. tekst Mdr 7:21 i 25-26 (s. 61-62).

   Uzupełnijmy to ciekawostką, że w całym fragmencie Mdr 7:22-25 (nawet do 8:4) niektórzy uczeni widzą ślad objawianej stopniowo nauki o Trójcy Świętej, czy pewną jej zapowiedź, przed pełnym ukazaniem jej przez Nowy Testament. Ciekawe też, że Duch nazwany jest tu, „jedynym, wielorakim” (Mdr 7:22).

 

   Na wszechwiedzę Ducha Świętego może nas też naprowadzić następujący fragment biblijny:

   „Dlatego się modliłem i dano mi zrozumienie, przyzywałem, i przyszedł do mnie Duch Mądrości” Mdr 7:7.

   Jeśli dodamy do tego, że Duch Pański jest zarazem „duchem mądrości i rozumu” oraz „duchem wiedzy” (Iz 11:2), to chyba nie mamy wątpliwości, że posiada On cała wiedzę Bożą.

 

   Po tym wszystkim poświęćmy kilka słów R. Dobrowolskiemu, który napisał dodatek do książki A. Wiśniewskiego pt. „Osobowość i Boskość Ducha Świętego” (s. 191-213). Otóż w punkcie VII.A.2. podaje on:

   „Wszechwiedza (1 Kor 2,10). Znaczenie tego tekstu i jego wartość jako argumentu zostało wcześniej przedstawione (w punkcie VI.B. a. 5. niniejszej pracy)” s. 201.

   Wszystko byłoby dobrze, gdyby choć jedno zdanie autor poświęcił wiedzy Ducha w tym odesłanym punkcie, a on tylko zanegował w nim osobowość Jego, kończąc następująco:

   „I tak jak duch świata nie jest osobą, również Duch Boży to nie osoba!” s. 195.

   Zresztą trudno wymagać, by R. Dobrowolski pisał o wiedzy Ducha Świętego, skoro neguje Jego osobowość. Nawet byśmy dziwili się, gdyby podjął taki temat, jak to zrobił wcześniej A. Wiśniewski, który negował, nie osobowość, a wiedzę Ducha.

   Wydaje się więc, że jest jakaś sprzeczność między obu antytrynitarzami. Prawdopodobnie nie uzgodnili wspólnego stanowiska, albo sądzą, że się wzajemnie uzupełniają (?). Ale trzeba przyznać, że to przynajmniej ‘trochę dziwne’, gdy jeden przedstawia Ducha prawie jako osobę i tylko neguje Jego wiedzę, a drugi nie dopuszcza wcale do dyskusji nad Jego wiedzą, negując od początku osobowość Parakleta.

 

   Zaznaczmy też, że nic istotnego w kwestii wiedzy Jezusa i Ducha Świętego nie wnoszą artykuły z cyklu „Badanie dogmatu Trójcy” z czasopisma epifanistów pt. „Teraźniejsza Prawda i Zwiastun Chrystusowej Epifanii” Nr 363/18, kwiecień 1986 i Nr 365/19, czerwiec 1986 (później opublikowane w formie broszury). Piszemy to dlatego, gdyż, jak wspomnieliśmy powyżej, i A. Wiśniewski i R. Dobrowolski są epifanistami.

 

3. Dodatek o znajomości „dnia i godziny” według epifanistów i Świadków Jehowy

 

   Można zapytać dlaczego A. Wiśniewski słowa Mt 24:36 i Mk 13:32 stosuje do powtórnego przyjścia Jezusa w przyszłości, skoro zarówno on, jako epifanista, i zapewne przytaczani czasem ‘niezależni’ Świadkowie Jehowy nauczają, że Chrystus powrócił już niewidzialnie: epifaniści w 1874 r., Świadkowie Jehowy w 1914 r.

[„Nasz Pan, postanowiony Król, jest już obecnym od Października R. P. 1874, według świadectwa proroków, dla tych, co mają uszy ku słuchaniu” („Walka Armagieddonu” 1919 s. 767).

   „Słusznie więc współwyznawcy mogą się modlić, by tacy bracia na nowo rozbudzili w sobie lub utwierdzili wiarę w biblijne dowody, że obecność Chrystusa zaczęła się w roku 1914...” Strażnica Nr 2, 1999 s. 11]

 

   Wiemy też, że Świadkowie Jehowy teksty te (Mk 13:32, Mt 24:36) stosują do czasu nastania Armagedonu, a nie powtórnego przyjścia Jezusa. Czyżby ci ‘niezależni’ Świadkowie Jehowy, do których niejednokrotnie odwołuje się nasz antytrynitarz-epifanista, nauczali inaczej?

[„stoimy w obliczu nadciągającej zagłady - i to nie jednego narodu, ale całego systemu rzeczy (Objawienie 11:18; 16:14, 16). Oczywiście nie znamy dokładnie dnia ani godziny podjęcia przez Jehowę tych działań (Mateusza 24:36)” Strażnica Nr 18, 2002 s. 12]

 

   Oto kolejna sprawa. Choć może to nie wiąże się z naszym rozważaniem, to nadmieńmy, że i epifaniści (za C. T. Russellem, zm. 1916) i Świadkowie Jehowy za Towarzystwem Strażnica (być może także ci częściowo ‘niezależni’) wierzą, że dziś Jezus posiada wiedzę której nie miał na ziemi według Mk 13:32.

[„Dla wielu słowa te zdają się znaczyć więcej, aniżeli one wyrażają: sądzą oni, że słowa te zamknęły na klucz wszystkie proroctwa biblijne, jak gdyby Pan nasz powiedział: ‘Nikt o tem nigdy nie dowie się’. - podczas gdy Pan mówił: ‘Nikt nie wie’, odnosząc się tylko do osób, które go słuchały, - dla których nie mogły być jeszcze wyjawione dokładnie czasy i chwile. Któż może wątpić, że ‘aniołowie niebiescy’ i ‘Syn’ nie wiedzą teraz jasno o sprawach, które tak blisko są kompletnego wypełnienia?” („Walka Armagieddonu” 1919 s. 748).

   „Pan nasz jest wszystko widzącym, wszystko wiedzącym” („Dokonana Tajemnica” 1925 s. 20).

   „Czy obecnie Jezus wie, kiedy nadejdzie Armagedon? Dużo przemawia za tym, że istotnie tak jest. Niektórzy mogą się zastanawiać, dlaczego w ogóle zachodzi takie pytanie. Przyczyną jest zapewne wypowiedź Jezusa z Ewangelii według Mateusza 24:36: ‘O dniu owym i godzinie nie wie nikt - ani aniołowie niebios, ani Syn, tylko sam Ojciec’. Zwróćmy uwagę na wyrażenie ‘ani Syn’. (...) Tak więc z wypowiedzi samego Jezusa wynika, że przebywając na ziemi, nie znał dnia przyjścia ‘końca świata’. A czy zna go obecnie? (...) rozsądny wydaje się pogląd, iż dowiedział się też od Ojca, kiedy ‘dopełni swego zwycięstwa’, to znaczy, kiedy nadejdzie koniec” Strażnica Nr 15, 1996 s. 30-31.]

 

   I na koniec jeszcze jedno ‘drobne’ zagadnienie. Ciekawe, czy poniższy pogląd Towarzystwa Strażnica podzielają przywoływani czasem przez A. Wiśniewskiego „bardziej lub mniej niezależni Świadkowie Jehowy” (s. 8). Oto czego uczy podręcznik Świadków Jehowy o Jezusie:

   „Najwyraźniej chodzi o to, że w chwili chrztu wraca mu pamięć o jego przedludzkim istnieniu w niebie. A zatem Jezus dokładnie sobie teraz przypomina wcześniejsze życie (...) oraz to wszystko, co mu wówczas mówił Bóg” („Największy ze wszystkich ludzi” 1991 rozdz. 12) por. „przywrócono mu pamięć o więzi, jaka wcześniej łączyła go w niebie z Ojcem...” (j/w. we wprowadzeniu, paragraf ‘Kim właściwie był?’).

   Jedynym naszym komentarzem do tych stwierdzeń są słowa Biblii, o świadomości Jezusa w wieku 12 lat:

   „Lecz On im odpowiedział: ‘Czemuście Mnie szukali? Czy nie wiedzieliście, że powinienem być w tym, co należy do mojego Ojca?’” Łk 2:49.

 

4. Dodatek o modlitwie i równości Syna z Ojcem

 

   Modlitwa do Jezusa w pismach Orygenesa

 

   O Orygenesie (†254) i modlitwie do Jezusa A. Wiśniewski wspomniał:

   „co w zakresie rozumienia istoty Boga możemy zaobserwować w wiekach III i IV, to po prostu eksplozja różnego rodzaju poglądów. Od Pawła z Samosaty odrzucającego boskość Ducha Świętego, po Orygenesa nazywającego Jezusa ‘drugim Bogiem’, i nawet nie zalecającego modlenia się do Syna, tylko do Ojca” s. 18.

   Cóż powiemy o tej opinii? Otóż autor jej jest zapewne niedoinformowany, bo nie przypuszczam, że chce świadomie wprowadzić zamieszanie u swych czytelników (a może jednak?)! Szczególnie chodzi nam o kwestię modlitwy do Jezusa.

   Owszem, Orygenes nazywa Chrystusa ‘drugim Bogiem’, ale w tym samym piśmie (!) podkreśla wielokrotnie potrzebę modlitwy kierowanej do Niego. I jeśli A. Wiśniewski badał kwestię ‘drugiego Boga’, to powinien i o tym wiedzieć. A może on nie sprawdzał tego tylko przyjął to „na wiarę” od swych rzetelnych i ‘niezależnych’ Świadków Jehowy?

   Jednak, jak zauważymy, nasz antytrynitarz zna te dzieło Orygenesa („Przeciw Celsusowi”), bo do niego aż cztery razy odwołuje się (s. 101, 107). Może więc miał inne cele, przemilczając omawianą tu kwestię, czy raczej zaprzeczając modlitwie do Jezusa.

   Mało tego, na stronie 101 zacytował fragment Orygenesa od słów „Chociaż aniołowie” do „dary Boże” („Przeciw Celsusowi” 5:4), a tak się składa, że jedno zdanie dalej znajdują się takie oto słowa naszego pisarza wczesnochrześcijańskiego:

   „I owszem, będziemy się modlić do tego Słowa, będziemy zanosić do Niego błagania, Jemu będziemy dziękować, do Niego kierować modły, jeżeli tylko będziemy potrafili rozróżnić właściwe znaczenie modlitwy od jej nadużycia” („Przeciw Celsusowi” 5:4).

   Dalsze fragmenty o modlitwie Orygenesa zamieściliśmy poniżej.

 

   Oto słowa Orygenesa o Jezusie ‘drugim Bogu’:

   „I chociaż nazywamy go ‘drugim’ Bogiem, niechaj wiedzą wszyscy, że pod nazwą ‘drugiego’ Boga nie rozumiemy nic innego, tylko Cnotę, która obejmuje wszystkie cnoty, i Rozum, który zawiera wszelki rozum istniejący w rzeczach stworzonych zgodnie z naturą” („Przeciw Celsusowi” 5:39).

   „możemy stwierdzić, że nie męczy się ani Bóg-Słowo (...) Nie godzi się też, żeby pierwszy Bóg wykonywał jakąkolwiek pracę rękami. Jeśli pojąć wyrażenie: ‘pracować rękami’, w ścisłym znaczeniu, to nie pracuje rękami również ‘drugi’ Bóg ani żadna z boskich istot” („Przeciw Celsusowi” 6:61).

 

   Oto zaś pozostałe słowa Orygenesa o modlitwie do Jezusa, do której on zachęca (!) (odwrotnie niż pisze A. Wiśniewski), z tego samego dzieła co słowa o ‘drugim Bogu’:

   „jednak kimkolwiek jesteś módl się do Słowa Bożego, które cię uzdrowić może, a tym bardziej módl się do Jego Ojca, który do dawnych sprawiedliwych ‘zesłał Słowo swoje, aby ich uzdrowić, i wyrwał ich od zagłady’ [Ps 107:20]” („Przeciw Celsusowi” 5:11).

   „Czcimy więc Ojca Prawdy i Syna-Prawdę, którzy substancjalnie są dwiema osobami, ale stanowią jedność w identyczności, zgodzie i tożsamości woli. Ten przeto, kto widział Syna, który jest ‘odblaskiem chwały i odbiciem istoty’ [Hbr 1:3] Boga, w obrazie Bożym oglądał również Boga. Z tego, że na równi z Bogiem czcimy Jego Syna, wynika według Celsusa wniosek, iż czcimy nie tylko Boga, lecz kłaniamy się również Jego sługom” („Przeciw Celsusowi” 8:12-13).

   „Pomińmy tę sprawę i nie słuchajmy rad Celsusa, który twierdzi, że należy modlić się do demonów: przecież modlić się trzeba wyłącznie do najwyższego Boga i do jego jednorodzonego Syna, Pierworodnego wszelkiego stworzenia, Słowa Bożego; Jego powinniśmy błagać, aby docierające doń modlitwy zanosił jako Wielki Kapłan do swego i naszego Boga, do swojego Ojca i Ojca tych, którzy żyją zgodnie z nakazami Słowa Bożego” („Przeciw Celsusowi” 8:26).

   „Czego więc należałoby się spodziewać, gdyby zgoda zapanowała nie tylko wśród małej garstki, jak to się dzieje teraz, ale w całym Imperium Rzymskim? Wówczas wszyscy modliliby się do Słowa Bożego, które powiedziało kiedyś Żydom cierpiącym prześladowanie (...). Zjednoczeni we wspólnej modlitwie mogliby pokonać większe zastępy prześladowców” („Przeciw Celsusowi” 8:69). Patrz też „Przeciw Celsusowi” 1:51, 8:9.

 

   I jeszcze dwa teksty z homilii i komentarza Orygenesa:

   „módlmy się do wszechmogącego Boga, módlmy się też do Dziecięcia Jezus, do którego pragniemy przemawiać i którego pragniemy trzymać w ramionach [Łk 2:28-32]; ‘Jemu jest chwała i władza na wieki, wieków, amen [1P 4:11]” („Homilia o Ewangelii św. Łukasza” 15:5).

   „A jeśli ‘wzywać imienia Pana’ [Ps 99:6] oznacza to samo, co ‘modlić się do Pana’, to Chrystusa należy wzywać tak, jak wzywany jest Bóg; jak modlimy się do Boga, tak samo mamy modlić się do Chrystusa; jak przede wszystkim zanosimy modlitwy do Boga Ojca, tak samo mamy je zanosić do Jezusa Chrystusa; jak zanosimy prośby do Ojca, tak samo zanosimy je i do Syna; i jak składamy dziękczynienie Bogu, tak samo składamy je Zbawicielowi. O tym bowiem, iż tę sama cześć należy oddawać obu, to znaczy Ojcu i Synowi, poucza nas słowo Boże stwierdzając: ‘Aby wszyscy oddawali cześć Synowi, tak jak oddają cześć Ojcu’ [J 5:23]” („Komentarz do Listu do Rzymian” 8:5).

 

   Nawet inne dzieło Orygenesa, które może znał A. Wiśniewski, albo o nim ‘coś’ słyszał, które zdaje się zaprzeczać modlitwie do Jezusa, w rzeczywistości pozwala Go „błagać” i „składać Mu dziękczynienie”. Oto te dwa fragmenty:

   „Rozumiejąc, czym jest modlitwa, nie będziemy jej zanosić do żadnego stworzenia ani do samego Chrystusa, lecz tylko do Boga wszechrzeczy i Ojca, do którego też, jak już mówiliśmy, sam nasz Zbawiciel modlił się, a i nas uczy się modlić” („O modlitwie” 15:1).

   „Jeśli powinniśmy tak postępować względem świętych ludzi, to o ile bardziej winniśmy składać dzięki Chrystusowi, który z woli Ojca wyświadczył nam tyle dobrodziejstw! Winniśmy Go też błagać, jak to uczynił Szczepan: ‘Panie, nie poczytaj im tego grzechu’ [Dz 7:60]. Naśladując zaś ojca lunatyka, mówimy: błagam, ‘Panie, ulituj się’ [Mt 17:15]; albo nad synem, albo nade mną samym, albo nad kim innym” („O modlitwie” 14:6).

   Dodajmy tu, że dziełko „O modlitwie” Orygenes napisał ok. 234 r., zaś „Przeciw Celsusowi” ok. 246-248 r., a więc pod koniec swego życia (†254).

 

   Inne problemy dotyczące Jezusa - Boga u Orygenesa, które porusza A. Wiśniewski (s. 107), omówimy w oddzielnym artykule.

   Zaznaczam też, że więcej w kwestii modlitwy do Jezusa u Orygenesa zainteresowany znajdzie w następujących moich artykułach:

   „Modlitwa do Jezusa i cześć dla Niego według pism wczesnochrześcijańskich”;

   „Orygenes antytrynitarzem??? (część IV)”. Patrz www.apologetyka.info lub www.piotrandryszczak.pl .

 

   Równość Syna z Ojcem

 

   Drugą kwestią, o której chcemy tu nadmienić, jest równość Syna z Ojcem, której jak wspomnieliśmy A. Wiśniewski zaprzecza. Tytułem wstępu kilka słów. Otóż z niektórymi antytrynitarzami rozmowa jest następująca. Najpierw mówią, „pokaż mi, gdzie Jezus nazwany jest Bogiem”. Jak to zrobisz, to zaraz wymyślają, „a gdzie jest nazwany Bogiem prawdziwym?”. Jeśli i to im pokażesz, to znów dodają, „a gdzie jest nazywany równym Ojcu?”. Później idą jeszcze dalej: „gdzie jest nazwany Bogiem Wszechmocnym, gdzie odwiecznym, gdzie jedynym Bogiem, a gdzie Trójcą?”.

 

   Podobną metodę zastosował A. Wiśniewski pisząc:

   „Gdy trynitarze rozmawiają z nami na temat wierzeń pierwszych chrześcijan, chętnie pokazują fragmenty, w których Jezus nazywany jest Bogiem. To jednak niczego nie zmienia. My nie mamy wątpliwości, iż Ojcowie Apostolscy i większość Apologetów nazywa Jezusa Bogiem. Jednak czynią to w zupełnie innym znaczeniu niż dzisiejsi trynitarze! Niech ktoś spróbuje udowodnić z ich Pism, że ktokolwiek - przypuśćmy do roku 250 n.e. - uznawał Jezusa za równego Ojcu!” s. 106.

   Właśnie tutaj spróbujemy ‘udowodnić’, „że ktokolwiek - przypuśćmy do roku 250 n.e. - uznawał Jezusa za równego Ojcu”. Mamy nadzieję, że A. Wiśniewski nie jest tak wymagającym i drobiazgowym aby interesowały go tylko fragmenty, które zawierają słowo „równy”, ale i również takie, które tą równość ukazują, a nie zawierają tego terminu. Oto słowa kilku pisarzy wczesnochrześcijańskich i nawet jednego, dla przykładu, heretyka Theodota (!):

   Ireneusz z Lyonu (130/140-202) - „Panem jest Ojciec i Panem jest Syn, Bogiem jest Ojciec, Bogiem jest Syn, bo zrodzony z Boga jest Bogiem [por. J 1:18]. I tak według substancji, swej mocy i istoty ukazuje się jeden Bóg, zaś wedle porządku naszego zbawienia to Syn i Ojciec. Ojciec wszechrzeczy jest niewidzialny i niedostępny, trzeba aby przez Syna mieli dostęp do Ojca ci, którzy zamierzają się zbliżyć do Ojca” („Wykład Nauki Apostolskiej” 47).

[Ks. M. Michalski ten sam fragment oddał następująco: „Tak to Syn jest Panem na równi z Ojcem i Bogiem na równi z Ojcem, gdyż z Boga zrodzony musi być sam także Bogiem. Oczywiście jeśli chodzi o istotę substancji i mocy, jeden jest tylko Bóg; ale gdy chodzi o ekonomię naszego zbawienia, istnieje zarówno Ojciec jak Syn” cytat za „Antologia Literatury Patrystycznej” tłum. M. Michalski, Warszawa 1975]

 

   Klemens Aleksandryjski (150-212) - „On wzgardzony z powodu swego zewnętrznego objawienia, czczony ze względu na swe dzieło, oczyszczający, zbawiający i łaskawy, boski Logos, który bez najmniejszego sprzeciwu stawiany jest na równi z Bogiem i Panem wszechświata, ponieważ był Jego Synem a ‘Słowo było u Boga’.” („Zachęta Greków” X:110,1).

 

   Theodot (II w.) gnostyk chrześcijański, uczeń Walentyna (I/II w.) - „‘Początek’ [J 1:1] - mówią oni - to Jednorodzony, który jest również nazwany Bogiem i zgodnie z tekstem [Ewangelii] równym Ojcu. [Jan] ukazuje go jako Boga: ‘Jednorodzony Bóg, który jest w łonie Ojca, o Nim pouczył’ [J 1:18]” („Wypisy z Theodota” I:6,2 Klemensa Aleksandryjskiego [ur. 150]).

 

   Tertulian (155-220) - „Ale gdy o dwóch będących rodzaju męskiego [Jezus] mówi przy pomocy rodzaju nijakiego, że stanowią ‘jedno’ (co nie dotyczy pojedynczości, lecz jedności, podobieństwa, łączności, miłości Ojca, który miłuje Syna oraz posłuszeństwa Syna, który jest posłuszny woli Ojca), mówiąc Jedno jesteśmy, ja i Ojciec [J 10:30], pokazuje, że to dwie osoby, które traktuje na równi i łączy. (...) I tak przez wzgląd na dzieła rozumiemy, że Ojciec i Syn, to ‘jedno’. I dlatego tak konsekwentnie głosił to wszystko, aby uwierzono w dwóch mających tę samą moc, ponieważ nie da się uwierzyć w Syna, jeśli nie uwierzy się w dwóch” („Przeciw Prakseaszowi” 22:11, 13).

   „lecz mimo to należy strzec tajemnicy ekonomii rozkładającej ową jedność na Trójcę: Ojca, Syna i Ducha; trzech jednak nie co do stanu, ale co do stopnia, nie pod względem substancji, a pod względem formy, nie co do mocy, lecz co do postaci. Są zatem jednej substancji, jednego stanu i jednej mocy” („Przeciw Prakseaszowi” 2:4).

 

   Hipolit (170-235) - „Chrystus nie powiedział: ‘Ja i Ojciec jestem jedno’, lecz: ‘jesteśmy jedno’. Słowo jesteśmy nie odnosi się do jednej osoby; użył tego wyrazu, aby wskazać dwie Osoby i jedną moc”(„Przeciw Noetosowi” 7).

   „Nie możemy inaczej pojąć jednego Boga, jeśli nie uwierzymy prawdziwie w Ojca, Syna i Ducha Świętego. (...) Słowo Ojca, które zna jego plan zbawienia i wolę, które wie, że Ojciec właśnie w taki sposób chce być uwielbiany, po zmartwychwstaniu powiedziało uczniom: Idźcie i nauczajcie wszystkie narody, udzielając im chrztu w imię Ojca i Syna i Ducha Św. Pouczył tutaj, że kto by pominął jednego z nich, ten nie okazuje prawdziwego uwielbienia Bogu. Bóg bowiem otrzymuje uwielbienie w tej Trójcy. Ojciec wyraził wolę, Syn ją wypełnił, a Duch Święty ją objawił. Wszystkie Pisma o tym mówią” („Przeciw Noetosowi” 14).

 

   Orygenes (185-254) - „Czcimy więc Ojca Prawdy i Syna-Prawdę, którzy substancjalnie są dwiema osobami, ale stanowią jedność w identyczności, zgodzie i tożsamości woli. Ten przeto, kto widział Syna, który jest ‘odblaskiem chwały i odbiciem istoty’ [Hbr 1:3] Boga, w obrazie Bożym oglądał również Boga. Z tego, że na równi z Bogiem czcimy Jego Syna, wynika według Celsusa wniosek, iż czcimy nie tylko Boga, lecz kłaniamy się również Jego sługom” („Przeciw Celsusowi” 8:12-13).

   „Może mi ktoś na to powiedzieć: Zbawiciel nakazał: ‘Będziesz miłował Pana Boga twego z całego serca swego (...) a bliźniego swego jak siebie samego’ [Łk 10:27]. Chcę kochać również Chrystusa: poucz mnie zatem, jak mam Go miłować. Jeśli bowiem będę Go miłował ‘z całego serca...’, postąpię wbrew przykazaniu miłując w ten sposób kogoś innego poza Bogiem. Jeśli zaś będę Go miłował mniej niż wszechmogącego Ojca, obawiam się, żebym się nie okazał niegodziwy i bezbożny wobec ‘Pierworodnego wszelkiego stworzenia’. Poucz mnie, wskaż mi, jak powinienem miłować Chrystusa, postępując w sposób pośredni między tymi dwiema możliwościami. Chcesz wiedzieć, jaką miłością należy obdarzyć Chrystusa? Posłuchaj pokrótce. Miłuj Pana Boga twojego w Chrystusie i nie sądź, że można żywić różną miłość względem Ojca i względem Syna. Miłuj równocześnie i Boga, i Chrystusa. Miłuj Ojca w Synu i Syna w Ojcu ‘z całego serca...’[Łk 10:27]” („Homilie o Ewangelii św. Łukasza” 25:7).

   „Chrystus nie miał upodobania w sobie i ogołocił samego siebie nie uznając, że pozbawia się w ten sposób równości z Bogiem, lecz chcąc podobać się ludziom, to znaczy zbawić ludzi, zniósł urągania urągającym...” („Komentarz do Listu do Rzymian” 10:6).

   Na koniec jeszcze tylko jeden cytat z pism Orygenesa, z najbardziej znanego jego dzieła. Choć jego treść na ogół bywa kwestionowana przez antytrynitarzy, ale jednak nie każdy musi podzielać ich poglądy i uprzedzenia:

   „Dla osiągnięcia zbawienia człowiek potrzebuje pomocy Ojca, Syna i Ducha Świętego, i nie dostąpi zbawienia, jeśli nie będzie pełnej Trójcy (...) Nie można mówić o czymś niższym i wyższym w istocie Trójcy” („O zasadach” 1:3,5-7).

 

   Dodajmy też, że wcześniej, przed niektórymi wymienionymi autorami, pisał „o Ich potędze w jedności i Ich odrębności w zakresie funkcji” i „na czym polega ich jedność oraz odrębność istot zjednoczonych” Atenagoras z Aten (II w.), choć nie używał słowa „równy” (patrz „Prośba za chrześcijanami” 10 i 12).

 

   Jak z powyższego widać, więcej racji niż A. Wiśniewski ma Towarzystwo Strażnica i być może przywoływani czasem przez naszego antytrynitarza „bardziej lub mniej niezależni Świadkowie Jehowy” (jeśli podtrzymują pogląd swej organizacji), które przedstawia następujące swe stanowisko:

   „To samo można powiedzieć o innych pisarzach z II i III wieku, takich jak Ireneusz, Hipolit, Orygenes, Cyprian i Nowacjan. Co prawda ten i ów pod pewnymi względami zrównuje Ojca z Synem, ale pod innymi uważa Syna za istotę podporządkowaną Bogu Ojcu” (Strażnica Nr 7, 1992 s. 29).

   Szkoda tylko, że Towarzystwo Strażnica nie potrafiło napisać, co to są dla niego te „inne” i „pewne względy”. Czyżby ‘zapomniało’ dodać uwagi o ludzkiej i Boskiej naturze Chrystusa?

 

 

   Teksty pisarzy wczesnochrześcijańskich cytowane według:

   „Ojcowie Apostolscy” z serii ‘Pisma Starochrześcijańskich Pisarzy’ Tom XLV, tłum. A. Świderkówna, Warszawa 1990;

   „Apologie. Oktawiusz. Minucjusz Feliks. Do Diogneta. Zachęta Greków. Klemens Aleksandryjski” tłum. M. Szarmach, A. Świderkówna, Ks. J. Sołowianiuk, Warszawa 1988;

   „Prośba za chrześcijanami. O zmartwychwstaniu umarłych. Atenagoras z Aten” tłum. S. Kalinkowski, Warszawa 1985;

   „Klemens Aleksandryjski Kobierce” tłum. J. Niemirska-Pliszczyńska, Warszawa 1994;

   „Klemens Aleksandryjski, Wypisy z Theodota” tłum. P. Siejkowski, Kraków 2001;

   „Przeciw Celsusowi, Orygenes” przekł. S. Kalinkowski, Warszawa 1986;

   „Trójca Święta. Tertulian, Przeciw Prakseaszowi. Hipolit, Przeciw Noetosowi” tłum. E. Buszewicz i S. Kalinkowski, Kraków 1997;

   „Homilie o Ewangelii św. Łukasza, Orygenes” przekł. S. Kalinkowski, Warszawa 1986;

   „Komentarz do Listu świętego Pawła do Rzymian, Orygenes” przekł. S. Kalinkowski, Warszawa 1994;

   „Odpowiedź na Słowo. Najstarsi mistrzowie chrześcijańskiej modlitwy, Tertulian, Cyprian, Orygenes” H. Pietras, Kraków 1993;

   „O zasadach, Orygenes” przekł. S. Kalinkowski, Kraków 1996;

   „Komentarz do Ewangelii według Mateusza, Orygenes” (część druga) przekł. K. Augustyniak, Kraków 2002.

 

 

 

1.2. ‘Bóg Pana’ a „Trójca Święta mit czy rzeczywistość?”

 

   Arkadiusz Wiśniewski w swej książce pt. „Trójca Święta mit czy rzeczywistość?” (2004), o której kilkanaście zdań wstępu napisaliśmy w artykule pt. Wiedza Boga, Chrystusa i Ducha Świętego a „Trójca Święta mit czy rzeczywistość?”, bardzo ekscytuje się tym, że Jezus nazywa Ojca ‘swoim Bogiem’. Pisze on np.:

   „Pomimo faktu, że zarówno Syn jak i Ojciec nazwani są Bogami, w Biblii występuje kilka wersetów, w których Ojciec nazwany jest Bogiem dla Syna” s. 30;

   „Fakt pozostaje faktem, iż Syn ma swojego Boga i tym Bogiem jest oczywiście Ojciec” s. 31.

   Prócz tego nasz antytrynitarz-epifanista przedstawia następujące wersety biblijne na poparcie swych dowodzeń:

   Ps 45:7-8 - „twój Bóg”;

   Hbr 1:7-9 - „twój Bóg”;

   Mi 5:1-3 - „w chwale imienia Pana (hebr. - Jahwe), swojego Boga”;

   Iz 49:5-6 - „Bóg mój”;

   J 20:17 - „do Boga mojego”;

   Rz 15:6 - „Boga i Ojca Pana naszego”;

   2Kor 1:3 - „Bóg i Ojciec Pana naszego”;

   Ef 1:3 - „Bóg i Ojciec Pana naszego”;

   Ef 1:17 - „Bóg Pana naszego Jezusa Chrystusa”;

   Ap 3:2 - „moim Bogiem”;

   Ap 3:12 - „Boga mojego (...) Boga mojego (...) Boga mojego (...) Boga mojego”.

   A. Wiśniewski zacytował całe te wersety, a słowa które my za nim przytoczyliśmy, pogrubił! Wydaje się, że zapomniał przytoczyć też następujące fragmenty:

   „Bóg i Ojciec Pana naszego Jezusa Chrystusa” 2P 1:3;

   „Bóg i Ojciec Pana naszego” 2Kor 11:31;

   „Boga i Ojca swojego” Ap 1:6.

   Nie wspomniał też o najbardziej znanym zwrocie:

   „Boże mój, Boże mój, czemuś Mnie opuścił?” Mt 27:46, Mk 15:34.

   Aż dziwne, że tak skrupulatny analityk, a pominął to.

   Trzeba tu koniecznie też dodać, że swój podrozdział w książce A. Wiśniewski zatytułował „Poddaństwo Jezusa - Ojciec jest Bogiem dla Syna” (s. 30), a zestawienia terminów „Ojciec [jest] Bogiem [dla] Jezusa” nie znajdziemy w Biblii w tej formie (patrz powyżej). Nasz tytuł zaś (‘Bóg Pana’) nawiązuje do tekstu Ef 1:17.

 

   Cóż sądzić o tych stwierdzeniach A. Wiśniewskiego? Otóż nie postarał się on przedstawić tego, jak przez wieki interpretowano te zagadnienia, pomimo że często odwołuje się do znajomości zachodnich stron antytrynitarnych, które zachwala, gdzie zapewne o tym wspominano. Pisze też w swej książce o fachowcach antytrynitarzach „bardziej lub mniej niezależnych Świadkach Jehowy” (s. 8). Czyżby i oni bojkotowali argumenty innych? Wydaje się, że takiemu pasjonatowi antytrynitarnemu, jak A. Wiśniewski, powinny być też znane dyskusje z ludźmi z obozu trynitarnego. Mało tego, nie przytoczył też nic na ten temat z pism wczesnochrześcijańskich, a przecież je zna, bo niejednokrotnie, kiedy mu to potrzebne, cytuje je (np. s. 102, 107-108).

   Nasz antytrynitarz nie zamieścił też żadnych argumentów obrońców równości Syna z Ojcem. Może było mu to nie na rękę, a może nie chciał aby jego czytelnicy mieli możność wyboru między jego wnioskami, a tradycyjną wykładnią? Może nie chciał wprowadzać w zakłopotanie innych początkujących antytrynitarzy, by czytając argumenty innych nie zwątpili w słuszność tez A. Wiśniewskiego?

   Dla naszego epifanisty nie ma pewnie znaczenia to, że Chrystus pomimo, że jest Bogiem (J 20:28) nadal po swoim zmartwychwstaniu pozostał człowiekiem (1Tm 2:5, Dz 7:56, Mk 13:26). Właśnie dla tego człowieka Jezusa, który jest też Bogiem, Ojciec jest Bogiem, bo jest Stwórcą Jego ludzkiej natury. On zaś woła do Niego: „Ty jesteś moim Bogiem od łona mojej matki” Ps 22:11. To jest główny powód tego, dlaczego Jezus ma „swojego Boga”, jak chce A. Wiśniewski.

 

   Ale to nie wszystko! Nasz antytrynitarz nie wie zapewne, bo jak sam pisze jest „amatorem” („Jestem amatorem, którego pasją stała się Biblia i przedstawiam takie argumenty, na jakie stać mój niedoskonały umysł” s. 10), że termin „Bóg” jest wymienny w Biblii z określeniem „Ojciec”. Jeśli zaś to się uwzględni, to wiele tez A. Wiśniewskiego ‘pryśnie’ jak przysłowiowa mydlana bańka.

   Jezus stosuje oba słowa (Bóg i Ojciec) identycznie ważnie i nie jest wobec żadnego z nich bardziej uniżony, jako ten który przyszedł służyć (Mk 10:45). Bo czy mówi „Ojciec mój”, czy „Bóg mój”, zawsze chodzi o tę samą umiłowaną przez Niego osobę. Ciekawe jest też to, że w modlitwie Jezusa „Ojcze nasz” nie pada ani razu słowo „Bóg”, a tylko „Ojciec” i trzy razy termin „Twoje” w nawiązaniu do Ojca (Mt 6:8-13 por. 6:14-15)!

   Mało tego, Syn Boży ani razu w swych modlitwach nie zwraca się do Ojca „Boże” (prócz cytatu ze ST w Mt 27:46, Mk 15:34), ale zawsze „Ojcze”: „Abba, Ojcze” (Mk 14:36), „Ojcze” (J 11:41, 17:1), „Ojcze, Panie nieba i ziemi” (Mt 11:25), „Ojcze Święty” (J 17:11), „Ty, Ojcze” (J 17:5), „Ojcze sprawiedliwy” (J 17:25). To też o czymś świadczy.

 

   Zauważmy, że A. Wiśniewskiego nie ekscytuje to, że Chrystus mówi „Ojciec mój” (wiele razy; np. J 5:17, 6:32, 8:54), a tylko to, że kilka razy nawiązuje do „Boga swojego” (Ap 3:12). Nie interesuje go też to, że dla ludzi Pan jest raz Ojcem, a innym razem Bogiem.

 

   Czy wymienność terminów „Ojciec” i „Bóg” ma rzeczywiście miejsce w Piśmie Świętym? Odpowiedzią na to pytanie będzie przytoczenie kilku przykładów.

   Jeszcze tylko wspomnijmy, że wymienności terminów „Bóg” i „Pan” w Biblii nasz antytrynitarz zapewne nie kwestionuje, ale co do „Boga” i „Ojca” to pewnie ma inne zdanie.

   Podajmy jednak choć jeden przykład w związku z „Bogiem” i „Panem”.

   Oto porównanie tekstów dwóch Ewangelistów:

   „Wracaj do domu, do swoich, i opowiadaj im wszystko, co Pan ci uczynił...” Mk 5:19;

   „Wracaj do domu i opowiadaj wszystko, co Bóg uczynił z tobą” Łk 8:39.

[Na marginesie wspomnijmy, że Świadkowie Jehowy w swej Biblii w pierwszym wersecie wstawili imię Jehowa za „Pan”, a w drugim tego nie dokonali!]

   Z powyższego przykładu widzimy, że w pierwszym wieku słowa „Pan” i „Bóg” były synonimami.

   Dodajmy też, że co do Jezusa mało kto kwestionuje wymienność określeń „Syn Boży” i „Bóg”, oraz „Syn Człowieczy” i „Człowiek”. Bo czyż Chrystus nie jest nazywany „Jednorodzonym Synem Bożym” (J 3:18), ale i też „Jednorodzonym Bogiem” (J 1:18). Por. „Syn Boży” (J 20:31) i „Bóg” (J 20:28.)

   Podobnie jest z terminami „Człowiek” i „Syn Człowieczy” (1Tm 2:5, J 5:27).

   Jeśli więc wymiennie „Syn Boży” to „Bóg”, to może i analogicznie „Ojciec” też jest synonimem słowa „Bóg”?

 

   Wyniki naszych dociekań przedstawiamy w tabeli, ale tytułem wstępu do niej niech będą słowa Chrystusa, który jednym tchem zestawia razem, jakby wymiennie, terminy „Bóg” i „Ojciec:

   „Wstępuję do Ojca mego i Ojca waszego oraz do Boga mego i Boga waszego” J 20:17.

 

Ojciec

Bóg

 

„nie sieją nie żną i nie zbierają do spichlerzy, a Ojciec wasz niebieski żywi je” Mt 6:26;

 

„nie sieją ani żną; nie mają piwnic ani spichlerzy, a Bóg je żywi” Łk 12:24;

„Ojciec wasz wie (...) starajcie się o Jego królestwo” Łk 12:30-31;

 

„starajcie się naprzód o królestwo Boga” Mt 6:33;

„A przecież żaden z nich bez woli Ojca waszego nie spadnie na ziemię” Mt 10:29;

 

„A przecież żaden z nich nie jest zapomniany w oczach Bożych” Łk 12:6;

„Bo kto pełni wolę Ojca mojego, który jest w niebie, ten Mi jest bratem, siostrą i matką” Mt 12:50;

 

„Bo kto pełni wolę Bożą, ten Mi jest bratem, siostrą i matką” Mk 3:35;

„kiedy pić go będę z wami nowy, w królestwie Ojca mojego” Mt 26:29.

„kiedy pić go będę nowy, w królestwie Bożym” Mk 14:25.

 

   Zauważmy też w tabeli, że ta wymienność słów dotyczy Ewangelistów ‘na przemian’, a nie, że ciągle robi to tylko jeden z nich.

 

   Innym przykładem wymienności terminów „Bóg” i „Ojciec”, w ustach Jezusa, są znane wszystkim Jego zawołania z krzyża:

   „Boże mój, Boże mój, czemuś Mnie opuścił?” Mt 27:46 por. Mk 15:34;

   „Ojcze, w Twoje ręce powierzam ducha mojego” Łk 23:46 por. Łk 23:34.

 

   Kolejnymi przykładami synonimów są tytuły osoby Bożej, używane przez Chrystusa i Apostołów:

   „Bóg mój” Mk 15:34;

   „Ojciec mój” J 8:54;

 

   „Bóg chwały” Dz 7:2;

   „Ojciec chwały” Ef 1:17;

 

   ‘Święty Bóg’ Ap 4:8;

   „Ojciec Święty” J 17:11;

 

   „I na nim imię Boga mojego napiszę” Ap 3:12;

   „i imię Jego Ojca wypisane na czołach” Ap 14:1.

 

   Również dotyczy to Ducha Świętego i Jezusa:

   „Duch Boga” 1Kor 6:11;

   „Duch Ojca” Mt 10:20;

 

   „Syn Boga” Mt 16:18;

   „Syn Ojca” 2J 3.

 

   Ciekawym przykładem są też słowa J 6:27, które dosłownie wyglądają następująco:

   „Tego bowiem Ojciec opieczętował, Bóg” („Grecko-polski Nowy Testament wydanie interlinearne z kodami gramatycznymi” tłum. ks. prof. dr hab. R. Popowski SDB, dr M. Wojciechowski, Warszawa 1993).

   Interesujące jest także bardzo częste używanie, jako równorzędnych, określeń „Bóg i Ojciec” (np. Flp 4:20, Jk 3:9, 1P 1:3, Flm 3) i „Bóg Ojciec” (np. 1P 1:2, 2P 1:17, 2J 3, Jud 1).

 

Ps 45:8, Iz 49:5, Mi 5:3, Mt 27:46, Mk 15:34, Ef 1:17, Hbr 1:9, Ap 3:2, 3:12

 

   Po powyższych przykładach, w których widzimy, że mamy do czynienia z synonimami (Bóg i Ojciec), gdy wstawimy wymiennie słowa „Ojciec mój” zamiast „Bóg mój”, w którymkolwiek z przytoczonych wersetów przez A. Wiśniewskiego, w których pada samo słowo „Bóg” (bez Ojciec), to zobaczymy jak spada ranga argumentów naszego antytrynitarza. To pokazujemy poniżej w tabeli. W drugiej kolumnie pod ‘zmienionymi’ wersetami, zamieszczamy też podobne fragmenty biblijne, które zawierają słowo „Ojciec”. Biblia więc sama stosuje wymiennie omawiane terminy.

   Oto nasze zestawienie:

 

Teksty Biblii ze słowem „Bóg”

Teksty po ‘zamianie’ słowa „Bóg” na „Ojciec”

 

„dlatego Bóg [‘Jahwe’ BP], twój Bóg namaścił ciebie” Ps 45:8;

„dlatego Bóg [‘Jahwe’ BP], twój Ojciec namaścił ciebie”;

por. „którego Ojciec poświęcił i posłał na świat” J 10:36 (też Iz 63:16, 64:7);

 

„dlatego namaścił Cię Boże, Bóg Twój” Hbr 1:9;

„dlatego namaścił Cię Boże, Ojciec Twój”;

por. „będę Mu Ojcem” Hbr 1:5;

 

„paść będzie mocą Jahwe, przez majestat [‘chwałę’ NP] imienia Boga swego, Jahwe” Mi 5:3;

 

„paść będzie mocą Jahwe, przez majestat [‘chwałę’ NP] imienia Ojca swego, Jahwe”;

por. „w chwale Ojca swego” Mt 16:27; ‘Boga Ojca (...) Majestat’ 2P 1:17;

 

„Wsławiłem się w oczach Jahwe, Bóg mój stał się moją siłą” Iz 49:5;

„Wsławiłem się w oczach Jahwe, Ojciec mój stał się moją siłą”;

por. „Ja żyję przez Ojca” J 6:57;

 

„Bóg Pana naszego Jezusa Chrystusa, Ojciec chwały” Ef 1:17;

„Ojciec Pana naszego Jezusa Chrystusa, Ojciec chwały”;

por. „Ojciec Pana naszego Jezusa Chrystusa, Ojciec miłosierdzia” 2Kor 1:3, gdzie też dwa razy pada słowo Ojciec;

 

„bo nie znalazłem twych czynów doskonałymi wobec mego Boga” Ap 3:2;

„bo nie znalazłem twych czynów doskonałymi wobec mego Ojca”;

por. „bądźcie (...) doskonali, jak doskonały jest Ojciec” Mt 5:48 (też Ap 2:28);

 

„Zwycięzcę uczynię filarem świątyni Boga mojego (...) i na nim imię Boga mojego napiszę i imię miasta Boga mojego, Nowego Jeruzalem, co z nieba zstępuje od mego Boga” Ap 3:12;

„Zwycięzcę uczynię filarem świątyni Ojca mojego (...) i na nim imię Ojca mojego napiszę i imię miasta Ojca mojego, Nowego Jeruzalem, co z nieba zstępuje od mego Ojca”;

por. „Zwycięzcy dam zasiąść (...) na tronie (...) i zasiadłem z mym Ojcem” Ap 3:21; „wyznam imię jego przed moim Ojcem” Ap 3:5; „i imię Jego Ojca wypisane na czołach” Ap 14:1;

 

„Boże mój, Boże mój, czemuś Mnie opuścił?” Mt 27:46, Mk 15:34.

„Ojcze mój, Ojcze mój, czemuś Mnie opuścił?”;

por. „I mówił: ‘Abba, Ojcze, dla Ciebie wszystko jest możliwe, zabierz ten kielich ode Mnie!’” Mk 14:36 (też Mt 26:39, Łk 22:42).

 

   Widzimy z powyższego, że jeśli zastosujemy wymiennie termin „Ojciec” zamiast „Bóg”, to siła argumentów antytrynitarzy spada bardzo mocno. Oczywiście, że zasada przedstawiona w tabeli może być stosowana i odwrotnie (‘zamiana’ Ojciec na Bóg).

   Nadmieńmy, że w pobożności indywidualnej czy wspólnotowej, częstokroć stosuje się ‘zamianę’ niektórych słów w Biblii. Przykładowo w Prologu Janowym (J 1:1-2, 14) zamiast terminu „Słowo” wstawia się imię „Jezus”, czy w 1Kor 13 („Hymn o miłości”) w miejsce słowa „miłość” także to święte Imię Chrystusa.

   Przypomnijmy też, że A. Wiśniewski w swoim spisie wersetów pomocnych mu, nie zamieszcza Mt 27:46 i Mk 15:34.

 

   Określenie „Bóg mój” nie zawsze musi zawierać w sobie jakąś szczególną nadrzędność Boga (choć jej nie wyklucza), wobec osoby która tak mówi. Może ono określać to, że ten Pan jest moim osobistym, umiłowanym Bogiem. W tym znaczeniu, jak się wydaje, wypowiada się Apostoł Paweł, gdy mówi do innych wiernych „Bóg mój” 2Kor 12:21. Może mieć on na myśli też Boga, o którym uczy, stąd takie specyficzne określenie.

   Przez dodane słowo „mój” nie zyskuje się nic dla nadrzędności Boga, a raczej nawet zmniejsza się ją, na rzecz osobistej więzi z Nim.

   Niepotrzebnie więc ekscytuje się A. Wiśniewski tą terminologią biblijną (s. 32), akcentując tylko sprawę wyższości, czy niższości w relacjach między Bogiem a ludźmi. Nasz antytrynitarz odsyła nas nawet do konkordancji biblijnej byśmy utwierdzili się w tym, że zawsze gdy ktoś mówi „mój Bóg”, to występuje on jako jednostka niższa wobec nadrzędnej. A. Wiśniewski kończy ten wątek słowami: „I takie są fakty drodzy przyjaciele trynitarze” s. 32.

 

J 20:17, Rz 15:6, 2Kor 1:3, 2Kor 11:31, Ef 1:3, 1P 1:3, Ap 1:6

 

   Teraz poświęcimy uwagę pozostałym wersetom biblijnym, które przytacza A. Wiśniewski. Są to fragmenty w których występują razem słowa „Bóg” i „Ojciec”.

 

   J 20:17

   „udaj się do moich braci i powiedz im: ‘Wstępuję do Ojca mego i Ojca waszego oraz do Boga mego i Boga waszego”;

   W tym fragmencie widzimy, że Jezus (choć zmartwychwstały) mówi jako „człowiek”, bo nazywa Apostołów swoimi „braćmi”. Nie występuje On tu jako ich Pan i Bóg (J 13:13, 20:28), ale jako brat. Ma więc prawo jako człowiek nazywać Ojca swoim Bogiem. To, że Chrystus czasem mówi, wie i czyni jako człowiek, a innym razem jako Bóg, wykazaliśmy w poprzednim artykule (Wiedza Boga, Chrystusa i Ducha Świętego a „Trójca Święta mit czy rzeczywistość?” podrozdział ‘Wiedza Jezusa na ziemi’).

   Jeden z największych obrońców Trójcy Świętej, przed atakami arian, Hilary z Poitiers (315-367), tak między innymi wypowiedział się o J 20:17 w swym dziele „O Trójcy Świętej”:

   „Gdy chodzi o chwałę Bóstwa Chrystusa, to Bóg jest jego Ojcem, gdy zaś chodzi o Jezusa Chrystusa, jako Jezusa, to Ojciec jest jego Bogiem” (11:17; tekst za „Św. Hilary z Poitiers. O Trójcy Świętej” przekł. ks. E. Stanula CSSR, Warszawa 2005).

   Mogą też te słowa („Ojca mego (...) Boga mego”) oznaczać, że wstępuje On do Boga, o którym uczył i w tym znaczeniu Ojciec jest „Jego Bogiem”, a nie Bogiem faryzeuszy („jednego mamy Ojca - Boga” J 8:41).

   Ale prócz tego należy zauważyć, że Jezus według J 20:17 dystansuje się od Apostołów. Nie mówi On wstępuję do „Ojca naszego (...) Boga naszego”, ale do „Ojca mego i Ojca waszego oraz do Boga mego i Boga waszego”. Wskazuje to na zupełnie inną relację między Nim a Ojcem i pomiędzy pozostałymi ludźmi a Bogiem.

 

   Rz 15:6

   „i zgodnie jednymi ustami wielbili Boga i Ojca Pana naszego Jezusa Chrystusa”;

   2Kor 1:3

   „Błogosławiony Bóg i Ojciec Pana naszego Jezusa Chrystusa, Ojciec miłosierdzia i Bóg wszelkiej pociechy”;

   2Kor 11:31

   „Bóg i Ojciec Pana naszego Jezusa Chrystusa, Ten, który jest błogosławiony na wieki, wie, że nie kłamię”;

   Ef 1:3

   „Niech będzie błogosławiony Bóg i Ojciec Pana naszego Jezusa Chrystusa”;

   1P 1:3

   „Niech będzie błogosławiony Bóg i Ojciec Pana naszego Jezusa Chrystusa”.

   Na początek zauważmy, że ani razu nie występuje w tych zdaniach konstrukcja typu „Ojciec i Bóg Pana naszego”, ale bardziej niekorzystna dla antytrynitarzy tzn. „Bóg i Ojciec Pana naszego” (por. „Boga i Ojca swojego” Ap 1:6). Czy nie jest to znamienne?

   Jeden, jedyny raz pożądane przez nich zdanie występuje w Ef 1:17 („Bóg Pana naszego Jezusa Chrystusa”), ale w nim, jak wskazaliśmy w tabeli, słowo „Bóg” może być synonimem terminu „Ojciec”. Również określenie to („Bóg Pana”) może oznaczać Boga, którego Jezus nam głosił, o którym nauczał inaczej niż inni (np. faryzeusze), tzn. o Bogu jako swoim Ojcu.

   Pamiętajmy też, jak zaznaczyliśmy powyżej, że i po zmartwychwstaniu Jezus pomimo, że jest „Bogiem” (J 20:28), nadal pozostał na zawsze „Człowiekiem” (1Tm 2:5, Dz 7:56, Mk 13:26) i dla Niego w ludzkiej naturze Ojciec jest właśnie Bogiem.

 

   Komentarz KUL omawiając przykładowo tekst 1P 1:3 podaje:

   „Ogólnie używanej formule św. Piotr nadaje chrześcijańską treść przez wzmiankę, że ten Bóg, którego czczono w Starym Testamencie dla bardzo wielu łask od Niego otrzymanych, jest Ojcem Pana naszego Jezusa Chrystusa (zob. Jak 1, 1). Słowa ‘Bóg i Ojciec’ mają tylko jeden rodzajnik, gdyż odnoszą się do jednej Osoby” („Listy Katolickie. Wstęp - Przekład z Oryginału - Komentarz” ks. dr F. Gryglewicz, Poznań 1959, s. 177).

   Wielu więc znawców przedmiotu uważa (choć nie wszyscy), że w omawianych wersetach należy ‘oddzielić’ „Boga” od „Ojca”. Bóg jest w tych przypadkach dla ludzi i szczególnie dla autora piszącego dany list, natomiast Ojciec dla „Pana naszego Jezusa Chrystusa”. Fragment taki powinno się zatem rozumieć następująco:

   „Błogosławiony [nasz, mój (pisze to Paweł)] Bóg i Ojciec Pana naszego Jezusa Chrystusa, Ojciec miłosierdzia i Bóg wszelkiej pociechy” 2Kor 1:3.

   Co potwierdza takie rozumienie? Otóż Paweł Apostoł jeden werset wcześniej właśnie mówi o „naszym Bogu”:

   „Łaska wam i pokój od Boga, Ojca naszego...” 2Kor 1:2 por. 1Kor 1:3, Ga 1:3-4, Ef 1:3, Flp 1:2, Kol 1:2, 2Tes 1:1-2, 1Tm 1:1, Flm 3.

 

   Ciekawe, że raczej nie próbuje się wmawiać nam, że Ojciec jest Bogiem dla Jezusa na podstawie poniższych słów:

   „Dzięki czynimy Bogu, Ojcu Pana naszego Jezusa Chrystusa...” Kol 1:3.

   Choć Biblia Świadków Jehowy zrobiła odsyłacz do tego wersetu przy J 20:17, to jednak Towarzystwo Strażnica nie omawia tego tekstu w swych publikacjach. Natomiast w artykułach epifanistów z cyklu „Badanie dogmatu Trójcy” z ich czasopisma pt. „Teraźniejsza Prawda i Zwiastun Chrystusowej Epifanii” Nr 363/18, kwiecień 1986 i Nr 365/19, czerwiec 1986 (opublikowane też w formie broszury) nie wspomina się tekstu Kol 1:3. Podobnie uczynił nasz epifanista.

   Dodajmy tu, że skrajni antytrynitarze nawet słowa „sługa Boga i Pana Jezusa Chrystusa” (Jk 1:1) próbują odczytać jako „Bóg i Pan, Jezusa Chrystusa”. Podobnie czynią z fragmentem „Boga naszego i Zbawiciela, Jezusa Chrystusa” 2P 1:1. Ale na szczęście A. Wiśniewski chyba nie poszedł za ich głosem i nie potrzebujemy tu odpowiadać na taki zarzut, który należy do odosobnionych.

   Na zakończenie przypomnijmy, że A. Wiśniewski w swym spisie fragmentów przydatnych mu, nie zamieszcza tekstów 2Kor 11:31 i 1P 1:3.

 

   Ap 1:6

   „uczynił nas królestwem - kapłanami dla Boga i Ojca swojego”.

   W tym fragmencie niekoniecznie słowo „Bóg” musi być połączone z terminem „swój”. Gdyby była inna konstrukcja tego zdania, tzn. „Boga swojego i Ojca”, to by można odczytać ten werset, tak jak sobie życzą tego antytrynitarze. Ale skoro jest inaczej, nie będziemy podejmować tu specjalnej polemiki, tym bardziej, że A. Wiśniewski nie wymienia tego fragmentu w swym spisie. Odsyłamy też zainteresowanych do poprzednio omawianych wersetów, w których mówimy o ‘oddzieleniu’ terminów „Bóg” i „Ojciec”.

   Prócz tego, fragment ten odnosi się do przeszłości, gdy Chrystus jako Pośrednik, poprzez ofiarę na krzyżu „uczynił nas królestwem - kapłanami”, wołając w swym uniżeniu do Ojca „Boże mój, Boże mój...” Mt 27:46.

 

   Jakie jeszcze zarzuty stawia A. Wiśniewski w omawianym podrozdziale swej książki?

   Otóż przedstawił on taką oto dywagację:

   „Gdyby komuś przyszło do głowy, iż Jezus nazywa Ojca ‘swoim Bogiem’ tylko w stanie nie wywyższonym (wtedy kiedy był na ziemi) to niech zwróci uwagę na fakt, iż słowa z Objawienia św. Jana i z Listu do Hebrajczyków dotyczą Jezusa uwielbionego, przebywającego w niebie u boku Ojca” s. 32.

 

   Cóż powiedzieć na te słowa? Otóż jak widzimy, nasz antytrynitarz ‘pozwala’ by Jezus nazywał Ojca „swym Bogiem” w stanie uniżenia na ziemi, ale „nie pozwala” by mógł to robić później. Czyżby A. Wiśniewski zapomniał, że teologia chrześcijańska naucza na podstawie Biblii, że Jezus przyjął człowieczeństwo na zawsze (1Tm 2:5, Dz 7:56, Mk 13:26), a nie na czas do zmartwychwstania?

   Mało tego, słowa Listu do Hebrajczyków, które przywołuje nasz antytrynitarz, wcale nie odnoszą się tylko do czasu po zmartwychwstaniu. Na ogół wyróżnia się w interesującym nas fragmencie trzy fazy egzystencji Chrystusa:

   Przed stworzeniem świata (Hbr 1:10);

   Wcielenia i związanego z nim „namaszczenia” (Hbr 1:8-9), które dokonało się wtedy (patrz np. Dz 4:27).

   Powrotu w chwale (Hbr 1:6), choć niektórzy uczeni uważają, że Hbr 1:6 mówi o czasie pierwszego przyjścia na świat.

   Tak więc słowa „Bóg Twój” (Hbr 1:9) nie muszą dotyczyć „Jezusa uwielbionego, przebywającego w niebie u boku Ojca” jak chce A. Wiśniewski. Tym bardziej, że „towarzyszy” z tego wersetu identyfikuje się na ogół z „braćmi” z J 20:17.

   Pamiętajmy też o głównym przesłaniu omawianego fragmentu:

   „Ty jesteś moim Synem (...) Ja będę Mu Ojcem, a On będzie Mi Synem” Hbr 1:5.

   W tym duchu należy rozumieć słowa „Bóg Twój” (Hbr 1:9), które równie dobrze mogą oznaczać „Ojciec Twój”, jak to oddano w stosunku do ludzi (Mt 6:4, 6, 18; por J 8:19).

   O wspomnianych przez A. Wiśniewskiego słowach z Objawienia św. Jana mówiliśmy powyżej, gdzie omawialiśmy synonimy i tam odsyłamy zainteresowanych.

   Przypomnijmy też, że Nowy Testament wielokrotnie powraca do Jezusa uniżonego, pomimo że wstąpił już On wcześniej do nieba: „my głosimy Chrystusa ukrzyżowanego...” 1Kor 1:23 por. 1Kor 2:2, Gal 3:1, Ap 5:6, 12. Dlatego wszelkie rozważania dotyczące ‘niższości’ Syna od Ojca powinny to uwzględniać.

 

   Przytoczmy też jedną bardzo dziwną wypowiedź, czy raczej ‘zachciankę’ A. Wiśniewskiego:

   „Trynitarze nie potrafią wskazać ani jednego wersetu Pisma, w którym Ojciec nazywałby Jezusa ‘swoim Bogiem’.” (s. 32).

   Czy rzeczywiście naszemu antytrynitarzowi zależy na takim wersecie?

   Nam wystarczy to, że Ojciec nazywa Jezusa „swoim Synem” („mój Syn” Mt 3:17, 17:5), a ten będąc „Synem Bożym” jest zarazem „Bogiem” (patrz wymienność tych terminów: J 1:18 i 3:16 oraz J 20:28 i 20:31).

   Wobec tego Ojciec mówiąc „mój Syn [Boży] umiłowany” (Mt 3:17, 17:5), stwierdza zarazem ‘mój Bóg umiłowany’ i tak też nazywa Go gdzie indziej „Bogiem” i „Panem”, np. w Hbr 1:8-10 (w innym rozdziale A. Wiśniewski omawiając Hbr 1:9 potrafił stwierdzić: „Jest niewątpliwie prawdą, że Ojciec nazywa Syna Bogiem”, by jednak zaraz dodać „Czyni tak również w stosunku do innych istot (Ps 82)” s. 149; czyżby nasz antytrynitarz zrównywał Syna z ludźmi?).

   Ale porównajmy jeszcze dwa teksty, gdzie Ojciec i Syn nazwani są „Panami”:

   Mówi Syn: „Ojcze, Panie nieba i ziemi” Łk 10:21;

   Mówi Ojciec: „Do Syna (...) Tyś, Panie na początku osadził ziemię, dziełem też rąk Twoich są niebiosa” Hbr 1:8, 10.

   Owszem, nie ma tekście „mój Syn [Boży] umiłowany” (Mt 3:17, 17:5) (inaczej ‘mój Bóg umiłowany’), czy w nazywaniu Syna „Bogiem” i „Panem” żadnej hierarchii, która by wskazywała na Ojca jako niższego, ale czyż główną nauką Pisma jest to, kto jest wyższy, a kto niższy (por. Łk 22:24-27)?

   Dla nas najważniejsze jest, że Biblia uczy o wspomnianym fragmencie (Mt 17:5) i o Ojcu i Synu następująco:

   „Otrzymał bowiem od Boga Ojca cześć i chwałę, gdy taki oto głos Go doszedł od wspaniałego Majestatu: To jest mój Syn umiłowany, w którym mam upodobanie” 2P 1:17.

   Tu zaś A. Wiśniewski chyba nie powie, że Ojciec jest niższy od Syna składając mu „cześć i chwałę”. Woli zapewne tego wersetu nie komentować.

 

   Oto jeden z końcowych wniosków A. Wiśniewskiego:

   „Biblia naucza, iż Jezus ma swego Boga” s. 32.

   My zaś to podsumujmy słowami:

   „Biblia naucza, iż Jezus-Człowiek ma swego Boga”, który jest Ojcem.

   „Biblia naucza, iż Syn Boży ma swego Ojca”, który jest Bogiem.

   „Biblia naucza, iż Bóg ma swego Syna”, który jest Bogiem (J 20:28).

 

   Na koniec z satysfakcją trzeba stwierdzić, że A. Wiśniewski nie mówi w omawianym przez nas podrozdziale swej książki o tym, że Jahwe był „Bogiem Słowa” przed Jego wcieleniem, a to przecież najdłuższy etap ‘bycia’ Jezusa z Nim.

   Myślimy że nasz antytrynitarz, wbrew Pismu, nie użyłby takiego określenia, nawet jeśli tylko ‘zapomniał’ wspomnieć o tym okresie czasu istnienia Słowa przedwiecznego.

   Zapewne zna on najczęściej przytaczane fragmenty Nowego Testamentu:

   „Na początku było Słowo, a Słowo było u Boga, i Bogiem było Słowo. Ono było na początku u Boga” J 1:1-2;

   „On istniejąc w postaci Bożej, nie skorzystał ze sposobności aby na równi być z Bogiem, lecz ogołocił samego siebie, przyjąwszy postać sługi...” Flp 2:6-7.

   Ani słowa tu o tym, że Ojciec jest „Bogiem Logosu”. Wręcz przeciwnie, podkreślona jest nawet „równość” Syna z Ojcem, który dopiero gdy stał się sługą, tylko w ludzkiej swej naturze stał się niższym od Ojca. Wtedy zapewne, jak wspomnieliśmy wcześniej, zaczął do Ojca zwracać się jako do swego Boga: „Ty jesteś moim Bogiem od łona mojej matki” Ps 22:11.

   Czy zatem ostatnie słowa A. Wiśniewskiego, z omawianego przez nas podrozdziału jego książki, są wiarygodne? Oto one:

   „Biblia naucza, iż Jezus ma swego Boga. Nie może być zatem temu Bogu równy” s. 32.

   Zaznaczam, że słowa „głową Chrystusa - Bóg” (1Kor 11:3) omówimy w osobnym artykule, podobnie jak zrobił to A. Wiśniewski w osobnym podrozdziale swej książki.

 

 

 

1.3. ‘Głową Chrystusa - Bóg’ a „Trójca Święta mit czy rzeczywistość?”

 

   Antytrynitarz Arkadiusz Wiśniewski w książce pt. „Trójca Święta mit czy rzeczywistość?” (2004), którą opisaliśmy w artykule pt. Wiedza Boga, Chrystusa i Ducha Świętego a „Trójca Święta mit czy rzeczywistość?”, podjął się interpretacji słów „Chciałbym, żebyście wiedzieli, że głową każdego mężczyzny jest Chrystus, mężczyzna zaś jest głową kobiety, a głową Chrystusa - Bóg” 1Kor 11:3. Wersetowi temu poświęcił on stronę 35-tą swej książki.

   Prawdopodobnie zachwycony tym fragmentem Nowego Testamentu nasz antytrynitarz-epifanista napisał:

   „Jest to jeden z najmocniejszych dowodów przemawiających za subordynacjonizmem” s. 35.

   Później A. Wiśniewski zacytował protestanta Josha McDowella, którego nazwał „znanym trynitarnym ‘ekspertem’ od Trójcy”, a który o 1Kor 11:3 napisał:

   „We fragmencie tym uczyniono trzy porównania: mężczyzny z Chrystusem, mężczyzny z kobietą, i Chrystusa z Bogiem. Tematem dyskusji jest tu trzecie porównanie: Chrystusa z Bogiem. Bóg jest głową Chrystusa. Czyż nie jest tu mowa o wyższości? Należy zauważyć, że porównanie to dotyczy podporządkowania i nie zakłada niższości lub wyższości. Znaczy ono, że Jezus, gdy był na Ziemi, aby utożsamić się z rodzajem ludzkim z własnej woli podporządkował się zwierzchnictwu Ojca” s. 35 (cytat z „Jezus - biblijna obrona boskości Jezusa” Josh McDowell, Bart Larson, Warszawa 1998 s. 89).

 

   Na początek małe spostrzeżenie. Otóż dziwne, że A. Wiśniewski uważający się za pasjonata antytrynitaryzmu, poświęca uwagę osobie którą nazywa, zapewne z lekka ironicznie, „‘ekspertem’ od Trójcy”. Taki specjalista z obozu antytrynitarzy, a nie mógł na zachwalanych przez siebie stronach anglojęzycznych znaleźć godnego polemiki trynitarysty? Bo zapewne zachodnie witryny internetowe antytrynitarzy uczciwie przedstawiają argumenty znanych obrońców Trójcy Świętej. Ale może się mylimy? Jak zauważymy, w swej książce A. Wiśniewski przedstawia ‘najlepszych’ antytrynitarzy, a z obozu trynitarnego nie przywołuje światowej klasy ekspertów, a tylko krajowych oraz Josha McDowella, który nie jest uważany za zajmującego się szczegółowo problematyką Trójcy Świętej. Publikuje on książki i artykuły na najróżniejsze tematy religijne, a przy okazji i o Chrystusie Bogu i Trójcy Świętej.

   Jeszcze wracając do ekspertów z obozu antytrynitarzy, to największym szacunkiem darzy A. Wiśniewski ludzi związanych w jakiś sposób z Towarzystwem Strażnica. Pisze on o nich następująco:

   „Nie ukrywając swej sympatii do wspomnianych wyżej nieoficjalnych bardziej lub mniej niezależnych Świadków Jehowy, muszę się jednak zgodzić z twierdzeniem, że w oficjalnych publikacjach ‘Strażnicy’ przedstawiany jest Jezus, który wydaje mi się inny od Jezusa biblijnego” s. 8.

   Na końcu tego artykułu, w ‘Dodatku’, odniesiemy się też do opinii Towarzystwa Strażnica komentującego tekst 1Kor 11:3, które w jakiś zapewne sposób popierają ci, których A. Wiśniewski nazywa „bardziej lub mniej niezależnymi Świadkami Jehowy”.

 

   Oto jak kwituje fragment McDowella nasz antytrynitarz:

   „Jest to, niestety, typowa dla niektórych trynitarzy sofistyka” s. 35.

   Ciekawe dlaczego takiego ‘sofistę’ wziął do polemiki A. Wiśniewski? Czemu nie poszukał rzetelnego apologety, wszak pisze sam, że ta ‘sofistyka’ jest „typowa dla niektórych trynitarzy”. Jeśli dla ‘niektórych’, to i zapewne zna innych trynitarystów, którzy sofistyki nie uprawiają.

 

   W kolejnym fragmencie nasz epifanista przedstawia swoją argumentację przeciwko cytowanemu protestantowi:

   „Po pierwsze - powyższe porównanie nie dotyczy sytuacji gdy Jezus był na ziemi. Paweł pisał w czasie teraźniejszym, i pisał to po zmartwychwstaniu Chrystusa. Paweł nie napisał: ‘głową Chrystusa był Bóg’”.

 

   Otóż Paweł wszystko co napisał, to uczynił po zmartwychwstaniu Pana, więc nic szczególnego nam tu nasz antytrynitarz nie odkrywa. On i o uniżeniu, i o ukrzyżowaniu i innych faktach pisał, gdy Pan był już w chwale.

   Apostoł zaledwie dwa wersety wcześniej pisze, że jest „naśladowcą Chrystusa” (1Kor 11:1), a więc tego, który kroczył jak on po ziemi, a nie tego, który jest w niebie. Wskazuje przez to, że wspomina często Syna uniżonego (Flp 2:6-7).

   Również w tym samym liście Paweł pisze:

   „my głosimy Chrystusa ukrzyżowanego...” 1Kor 1:23;

   „ Postanowiłem bowiem, będąc wśród was, nie znać niczego więcej jak tylko Jezusa Chrystusa, i to ukrzyżowanego” 1Kor 2:2 por. Gal 3:1.

   Czy słowa A. Wiśniewskiego „Paweł nie napisał: ‘głową Chrystusa był Bóg’” mają jakąś wartość?

   Odpowiemy na to następująco. Owszem Nowy Testament mówi „głową Chrystusa - Bóg”, ale nie mówi:

   „głową Syna Bożego - Bóg”, czy „głową Syna - Ojciec”.

   Bóg jest „głową” Jezusa-Człowieka i Pośrednika, który jest również Synem Bożym i Bogiem (J 20:28). Chrystus człowiekiem i Pośrednikiem pozostał już na zawsze, jak tego uczy Biblia:

   „jeden jest Bóg, jeden też pośrednik między Bogiem a ludźmi, człowiek, Chrystus Jezus” 1Tm 2:5 por. Dz 7:56, Mk 13:26.

   Widać więc, że powyższe dotyczy ludzkiej natury Chrystusa, a nie Boskiej. Jezus-Bóg (J 20:28) nie potrzebuje mieć nad sobą ‘głowy’, bo wola Syna jest wolą Ojca (J 16:15, 17:10), a pod względem jedności działania, mocy i Boskiej natury Ojciec i Syn są jedno (J 10:30, 17:21-22, Kol 2:9).

   Paweł często (po zmartwychwstaniu!) słowo „Chrystus” łączy z ludzką naturą Jezusa, np. „Chrystus według ciała” (Rz 9:5), więc tak samo pewnie mówi o Nim jako Człowieku w 1Kor 11:3. Pamiętajmy także, że uczy również o Jego Boskiej naturze: „Bóg błogosławiony na wieki” Rz 9:5.

   Dodajmy tu, że A. Wiśniewski nie odróżnia dwóch natur w Chrystusie, jest on bowiem, jak sam powie o sobie, poszukiwaczem ‘amatorem’:

   „Jestem amatorem, którego pasją stała się Biblia i przedstawiam takie argumenty, na jakie stać mój niedoskonały umysł” s. 10.

   Zauważmy jeszcze, że Apostoł swe dowodzenie sprowadził do „kategorii ludzkich”: niewiasta, mężczyzna, Chrystus, a dopiero na samym szczycie Bóg. Widać więc, że chodziło Pawłowi o Jezusa-Człowieka. Apostoł pominął tu np. sprawę aniołów, o których mówi w 1Kor 11:10 („kobieta winna mieć na głowie znak poddania, ze względu na aniołów”) i w wielu innych tekstach (np. 1Kor 4:9, Ga 3:19, Hbr 13:2).

   Interpretację tego tekstu (1Kor 11:3), że dotyczy on Jezusa jako człowieka-Pośrednika, którego głową jest Bóg, potwierdza np. dzieło Orygenesa (ur. 185) „O zasadach”, w którym napisano:

   „Wypada teraz zastanowić się nad istotą pośrednią pomiędzy tymi stworzeniami a Bogiem, to znaczy nad ‘Pośrednikiem’ [1Tm 2:5] (...) On jest ‘głową wszystkich’, a sam jako głowę ma Boga Ojca, tak jak napisano ‘Głową Chrystusa jest Bóg’; wiemy też, że napisano iż ‘nikt nie zna Ojca tylko Syn, ani Syna nikt nie zna tylko Bóg’” (II:6:1).

   Choć zapewne A. Wiśniewski, jak wielu antytrynitarzy, neguje Orygenesa jako autora tych słów, to nawet jeśli pochodzą one od Rufina (345-410) [tłumaczył na łacinę dzieło Orygenesa (†254)], to wiemy przynajmniej, że nasze dzisiejsze rozumienie tekstu 1Kor 11:3 ma długą tradycję, sięgającą IV wieku, ale i zapewne wcześniejszych czasów, bo nie słyszeliśmy nigdzie, by on był tym, który wymyślił taką interpretację tego tekstu.

 

   Ale jest jeszcze jedna sprawa. Otóż nie mamy w Biblii określenia typu „a głową Słowa - Bóg”. Widać z tego, że przed wcieleniem przedwiecznego Słowa Bożego nie wiemy nic o „wyższości stanowisk”, jak to określił nasz antytrynitarz (patrz poniżej), to znaczy o „górowaniu” Boga nad Logosem. A przecież wszyscy znamy słowa dotyczące tamtego okresu:

   „Na początku było Słowo, a Słowo było u Boga, i Bogiem było Słowo. Ono było na początku u Boga” J 1:1-2;

   „On istniejąc w postaci Bożej, nie skorzystał ze sposobności aby na równi być z Bogiem, lecz ogołocił samego siebie, przyjąwszy postać sługi...” Flp 2:6-7.

   Nie ma tu mowy o tym, że Bóg jest „głową Logosu”. Wręcz przeciwnie, podkreślona jest „równość” Syna z Ojcem, który dopiero gdy stał się sługą, tylko w ludzkiej swej naturze, stał się podległym Ojcu.

 

   W dalszym fragmencie nasz antytrynitarz kontynuuje swą argumentację:

   „Po drugie - podporządkowanie w tym przypadku zakłada wyższość stanowisk czy też zajmowanej pozycji. Najbardziej widoczne staje się to po przeczytaniu całego wersetu. Wystarczy odpowiedzieć sobie na pytanie - w jakim sensie głową kobiety jest mężczyzna i w jakim sensie głową mężczyzny jest Chrystus? Jeśli ktoś miałby trudności z odpowiedzią, polecam przeczytanie poniższego paralelnego fragmentu napisanego ręką tego samego Pawła.

   ‘Żony niechaj będą poddane mężom, jak Panu, bo mąż jest głową żony, jak i Chrystus - Głową Kościoła: On - Zbawca Ciała. Lecz jak Kościół poddany jest Chrystusowi, tak i żony mężom - we wszystkim’ (Ef 5:22-24 BT).

   To w zupełności powinno wystarczyć, by zrozumieć, co miał na myśli apostoł Paweł gdy stwierdzał, że głową kobiety jest mężczyzna, a głową mężczyzny Chrystus. Bez problemu powinno się więc dostrzec w jakim znaczeniu głową Chrystusa jest Bóg” s. 35.

 

   Jak widzimy A. Wiśniewski najbardziej ekscytuje się tu „wyższością stanowisk czy też zajmowanej pozycji”. Tymczasem Bóg zupełnie inaczej na to patrzy. Zaglądnijmy do innego listu „napisanego ręką tego samego Pawła”, jak to pisze nasz antytrynitarz:

   „Nie ma już Żyda ani poganina, nie ma już niewolnika ani człowieka wolnego, nie ma już mężczyzny ani kobiety, wszyscy bowiem jesteście kimś jednym w Chrystusie Jezusie. Jeżeli zaś należycie do Chrystusa, to jesteście też potomstwem Abrahama i zgodnie z obietnicą - dziedzicami” Ga 3:28-29.

   Nazwanie więc mężczyzny „głową kobiety” (1Kor 11:3) nie musi oznaczać hierarchiczności od strony Boga, bo wszyscy są ‘jednym w Chrystusie’ i ‘dziedzicami’ w Królestwie.

   W niebie również mężczyźni nie będą górować nad kobietami (nie będą ich głowami). Podobnie wygląda sprawa Boga Ojca i Jego umiłowanego Syna. Całość ta ujęta w jednym wersecie nie jest przypadkowa.

   Apostoł podał nam też motywację, dlaczego mężczyzna jest głową kobiety. Napisał on między innymi:

   „To nie mężczyzna powstał z kobiety, lecz kobieta z mężczyzny. Podobnie też mężczyzna nie został stworzony dla kobiety, lecz kobieta dla mężczyzny” 1Kor 11:8-9.

   Podobnie możemy napisać o Chrystusie i Bogu:

   ‘To nie Bóg narodził się z Chrystusa, lecz Chrystus z Boga. Nie Bóg został zrodzony dla Jezusa, lecz Jezus dla Boga’.

   Dlatego właśnie Paweł w tym samym liście napisał też:

   „wszystko jest wasze, wy zaś Chrystusa, a Chrystus - Boga” 1Kor 3:22-23.

   Bardzo ciekawe pozostawił nam też inne zdanie Apostoł Paweł:

   „I On jest Głową Ciała - Kościoła” Kol 1:18.

   Widzimy z tych słów, że pomimo, że Jezus jest „Głową”, to jest „głową” swego ‘własnego ciała’, którym jest Jego Kościół. Czy tu jest akcentowana hierarchiczność, czy raczej umiłowanie własnego ciała, jak o tym pisze gdzie indziej Apostoł:

   „Przecież nigdy nikt nie odnosił się z nienawiścią do własnego ciała, lecz [każdy] je żywi i pielęgnuje, jak i Chrystus - Kościół, bo jesteśmy członkami Jego Ciała” Ef 5:29-30.

   Podobnie wcześniej wspomniał Apostoł o relacji między mężczyznami i kobietami:

   „Mężowie powinni miłować swoje żony, tak jak własne ciało. Kto miłuje swoją żonę, siebie samego miłuje” Ef 5:28.

   Wydaje się więc, że jeśli porównywać poszczególne „głowy”, to słowa „a głową Chrystusa - Bóg”, będą najbardziej zrozumiałe, gdy je zestawimy z tymi, które mówiły, że ‘Chrystus jest głową swego Ciała (z którym jest przez to jedno) - Kościoła, który miłuje’ (por. Kol 1:18, Ef 5:28-30).

   Podobnie Bóg jest jedno z Chrystusem (J 10:30), którego umiłował, a głową Jego jest przez to, że jest Stwórcą Jezusowego ciała ludzkiego.

   Oto jak omawia tekst 1Kor 11:3 „Komentarz praktyczny do Nowego Testamentu” (o. A. Jankowski, ks. K. Romaniuk, ks. L. Stachowiak, Poznań-Warszawa 1975):

   „Powtarzający się w tym wierszu kilkakrotnie wyraz ‘głowa’ wyraża ideę pewnej, nie określonej bliżej nadrzędności. Chrystus jest głową mężczyzny w tym sensie, że był mężczyzną wzorem i modelem każdego ziemskiego mężczyzny. Mężczyzna natomiast jest głową kobiety dlatego, iż według starotestamentowej nauki o początku człowieka - Paweł bardzo wyraźnie do tego nawiązuje - mężczyzna został stworzony pierwszy, a potem dopiero kobieta, i to w wyraźnej zależności od mężczyzny. Bóg jest głową Chrystusa chyba głównie w tym znaczeniu, że właśnie Bóg Ojciec jest Stwórcą wszechrzeczy oraz inicjatorem całego dzieła zbawienia. Chrystus jest poza tym poddany Ojcu i niższy od Niego ze względu na swą ludzka naturę” (s. 743).

 

   I jeszcze jedna sprawa. A. Wiśniewski wiele uwagi poświęca pewnej dosłowności tekstu 1Kor 11:3. Oto jego dwa cytaty:

   „Paweł nie napisał: ‘głową Chrystusa był Bóg’”;

   „Bez problemu powinno się więc dostrzec w jakim znaczeniu głową Chrystusa jest Bóg” (podkreślenie moje tzn. W. B.).

   Otóż dziwne, że tak skrupulatny analityk, za jakiego ma go wielu antytrynitarzy, a przegapił fakt, że w tekście greckim, we fragmencie „głową Chrystusa - Bóg”, brak słowa „jest” (gr. estin)! Termin ten występuje tylko w pierwszej części tego wersetu: „głową, każdego mężczyzny jest Chrystus”. Choć niewiele wnosi to do naszej dyskusji, ale przynajmniej ukazuje to, że nasz antytrynitarz czasem gubi pewne fakty, skupiając się tylko na swej argumentacji.

 

   Wspomnijmy też, że ‘targowanie się’ A. Wiśniewskiego o „wyższość stanowisk” bardzo przypomina słowa dotyczące Apostołów:

   „Powstał również spór między nimi o to, który z nich zdaje się być największy” Łk 22:24.

   Jezus tę rywalizację skwitował między innymi następująco:

   „Otóż Ja jestem pośród was jak ten, kto służy” Łk 22:27.

 

   Na koniec przedstawiamy chyba najstarszy ocalały fragment z dzieł pisarzy wczesnochrześcijańskich, który wymienia słowa z 1Kor 11:3. Oto słowa Ireneusza z Lyonu (130-202):

   „Słowo zaś niesione przez Ojca udziela Ducha wszystkim tym, którym chce dać Ojciec (...) I w ten sposób objawia się jeden Bóg Ojciec, który jest ‘ponad wszystkim i przez wszystko, i we wszystkim’ [Ef 4:6]. Bo ponad wszystkim jest Ojciec i jest on głową Chrystusa, przez wszystko jest Słowo i ono jest głową Kościoła, we wszystkich zaś nas jest Duch i on jest wodą żywą, którą daje Pan tym, którzy poprawnie w niego wierzą, miłują go i wiedzą, że jest Ojciec, który jest ‘ponad wszystkim i przez wszystko, i w nas wszystkich’ [Ef 4:6]” („Przeciw herezjom” 5:18,2).

   Antytrynitarze komentując ten fragment akcentują tylko to, że Ojciec jest „głową Chrystusa”. Tak uczyniło np. Towarzystwo Strażnica w swej publikacji (Strażnica Nr 20, 1993 s. 29), które opuściło też wzmiankę o Duchu Świętym! A tak się składa, że fragment ten ma znaczenie trynitarne (!), jak widzimy powyżej. Ireneusz zaś poszczególne zwroty tekstu Ef 4:6 nadaje trzem Osobom Bożym (patrz też „Wykład Nauki Apostolskiej” 5).

   Mało tego, pisarz ten w tym fragmencie Ojca nazywa „głową Chrystusa”, a nie „głową Słowa”, przez które według niego jest „wszystko”. Widać więc, że dla Ireneusza Słowo to Bóg [por. J 1:1, 18], a Chrystus to Człowiek, którego Ojciec jest głową [por. 1Kor 11:3].

   Nie może być inaczej, bo gdzie indziej pisze on:

   „Panem jest Ojciec i Panem jest Syn, Bogiem jest Ojciec, Bogiem jest Syn, bo zrodzony z Boga jest Bogiem [por. J 1:18]. I tak według substancji, swej mocy i istoty ukazuje się jeden Bóg, zaś wedle porządku naszego zbawienia to Syn i Ojciec” („Wykład Nauki Apostolskiej” 47).

 

   Oto wspomniany ‘okrojony’ fragment Ireneusza, który zacytowało Towarzystwo Strażnica:

   „‘W taki sposób oznajmiono, że jeden Bóg Ojciec jest ponad wszystkim, przez wszystkich i we wszystkich. Ojciec rzeczywiście jest ponad wszystkim i stanowi Głowę Chrystusa’ (Adversus haereses, księga V, rozdział 18,2)” (Strażnica Nr 20, 1993 s. 29).

   Czy opuszczenie przez Towarzystwo Strażnica pozostałych słów Ireneusza jest tu tylko przypadkowe?

 

Dodatek

 

   Choć Towarzystwo Strażnica nic nowego nie wnosi do interpretacji tekstu 1Kor 11:3, to zacytujmy tu co ma ono do powiedzenia w jego sprawie, w znanym swoim podręczniku:

   „1 Kor. 11:3 (BT): ‘Chciałbym, żebyście wiedzieli, że głową każdego mężczyzny jest Chrystus, mężczyzna zaś jest głową kobiety, a głową Chrystusa - Bóg’. (Nie ulega więc wątpliwości, że Chrystus nie jest Bogiem i że Bóg jest wyższy niż Chrystus. Warto też zaznaczyć, że słowa te napisano około 55 roku n.e., to znaczy jakieś 22 lata po powrocie Jezusa do nieba. Przedstawiona tu prawda dotyczy zatem relacji między Bogiem a Chrystusem w niebie)” („Prowadzenie rozmów na podstawie Pism” 2001 s. 370).

 

   Nie będziemy tu powtarzać naszej argumentacji przedstawionej powyżej, ale zwróćmy uwagę na trzy fragmenty:

   „Nie ulega więc wątpliwości, że Chrystus nie jest Bogiem”;

   „Bóg jest wyższy niż Chrystus”;

   „Przedstawiona tu prawda dotyczy zatem relacji między Bogiem a Chrystusem w niebie”.

 

   Otóż Jezus wbrew powyższemu stwierdzeniu, a według Biblii, jest „Bogiem” (J 20:28, 1:18) i to niezależnie od tego, czy Towarzystwo Strażnica tego chce, czy nie! Mało tego, ten sam Paweł w innym liście sugeruje Bóstwo Jezusa pisząc: „Oświadczam więc wam, bracia, że głoszona przeze mnie Ewangelia nie jest wymysłem ludzkim. Nie otrzymałem jej bowiem ani nie nauczyłem się od jakiegoś człowieka, lecz objawił mi ją Jezus Chrystus” Ga 1:11-12; por. Rz 9:5 („Chrystus (...) Bóg błogosławiony na wieki”).

   Nie wynika z powyższego fragmentu, że Bóg jest „wyższy” od Chrystusa, ale że jest „głową” Jezusa, który nadal jest też człowiekiem (1Tm 2:5), prócz tego, że jest Bogiem (J 20:28). Nie napisano tu, że „Bóg jest głową Syna Bożego”.

   Czyżby według Towarzystwa Strażnica, to że Ojciec jest „głową” Jezusa dotyczyło tylko czasu, gdy ten znalazł się w niebie? Jeśli tak będziemy podchodzić do tekstów Biblii jak Świadkowie Jehowy, to okaże się, że przed wniebowstąpieniem Bóg nie był głową Chrystusa.

 

 

 

1.4. Jezus ‘Adon Jah’ a „Trójca Święta mit czy rzeczywistość?” (cz. I - Ewangelia Łukasza)

 

   Antytrynitarz Arkadiusz Wiśniewski w swej książce pt. „Trójca Święta mit czy rzeczywistość?” (Bielsko-Biała 2004) jeden z rozdziałów zatytułował ‘Jezus jako Jahwe’ (s. 142). Omawia w nim trzy fragmenty Biblii (J 8:58, Hbr 1:8-12, Za 12:10). Pisze on też, że „Dowodząc istnienia Trójcy, trynitarze często powołują się na rzekomą tożsamość Jezusa z Bogiem Jahwe” (s. 142), która ma wynikać z tych tekstów.

   Ponieważ są to wersety znane, niejednokrotnie omawiane, a niewiele możemy tu dodać do tego co inni już napisali, więc odsyłamy zainteresowanych do następujących artykułów opublikowanych na www.apologetyka.info :

   „Ego Eimi - Ja Jestem, czy Ja już byłem” G. Żebrowski;

   „Jezus jako Jahwe w Liście do Hebrajczyków” G. Żebrowski;

   „Zachariasz 12,10 pod ostrzałem antytrynitarzy” J. Lewandowski.

   My zaś zajmiemy się tu innymi fragmentami Biblii, których nasz antytrynitarz-epifanista nie komentuje.

 

   Na początek jednak kilkanaście zdań wprowadzenia. Otóż wielokrotnie rozmawiając w przeszłości z antytrynitarzami o Bóstwie Chrystusa spotykałem się z wysuwaniem przez nich jakichś wstępnych zastrzeżeń. Tu wspomnę wydarzenie sprzed kilkunastu lat. Była to dyskusja ze znanym w środowisku gdańskim, nieżyjącym już nadzorcą, który był najbardziej wykształconym Świadkiem Jehowy w naszym regionie. Pan R. pełnił funkcję docenta na Politechnice Gdańskiej (za PRL-u stopień wyższy od doktora). Był wykładowcą fizyki (wykształcenie, stopnie i tytuły naukowe zdobył zanim stał się Świadkiem Jehowy). Świadek ten, gdy rozpoczynaliśmy rozmowę o prawdziwym Bóstwie Jezusa powiedział:

   „Proszę udowodnić mi Bóstwo Chrystusa, na podstawie Ewangelii, z wyłączeniem Ewangelii Jana”.

   Wszystko to zapewne było zgodne, według niego, ze słowami „Całe Pismo przez Boga jest natchnione i pożyteczne do nauki, do wykrywania błędów...” 2Tm 3:16 BW.

   Takie wybiórcze potraktowanie tematu podpowiadało panu R. zapewne też jego wykształcenie i umysł badawczy.

   Pamiętam, że wtedy prawie automatycznie wypowiedziałem słowa:

   „Łk 1:16-17. Proszę otworzyć ten tekst i przeczytać go nam!” (były przy tym obecne jeszcze trzy inne osoby).

   Oto te słowa:

   „[Jan] Wielu spośród synów Izraela nawróci do Pana, Boga ich; on sam pójdzie przed Nim w duchu i mocy Eliasza...” Łk 1:16-17.

   Po odczytaniu tego wersetu, całkiem profesora ‘zatkało’. Widocznie na ‘kursach antytrynitaryzmu’ nie nauczono go jeszcze, jak wywrócić ten tekst ‘do góry nogami’. Mało tego, publikacje Towarzystwa Strażnica też raczej nie komentują tego tekstu.

   Zadane dodatkowe pytanie: „Przed kim szedł Jan?”, sprawiło tyle problemu naszemu nadzorcy, że nie odpowiedział na tę kwestię.

   W myślach zrozumiał on zapewne, że przecież Jan szedł przed Jezusem, a w Łk 1:16-17 mowa jest o tym, że poprzedzał on „Pana Boga”. Pan R. miał wiele kłopotu z pojęciem tego, a nie istniał jeszcze wtedy polski Nowy Testament wydany w 1993 r. przez Towarzystwo Strażnica, który byłby mu pomocny.

   Zamyślony wreszcie sięgnął do torby po znajdującą się w niej angielską edycję „Pisma Świętego w przekładzie Nowego Świata”.

   Po chwili medytacji stwierdził, że trzeba w tym wersecie wstawić imię Jehowa (zamiast Pan) i problem (jego) znika.

   Jedna z osób (kleryk) zapytała profesora o zasadność wstawiania tam imienia Jehowa i wskazała mu tekst grecki, który jego nie zawiera. Dodała również, że nie jest to nawet cytat ze Starego Testamentu, który by zawierał imię Jahwe.

   Zakłopotany nadzorca zasłonił się skomplikowanym problemem i podążył ku zmianie tematu, który sam wcześniej zainicjował i uwarunkował. Dodał też, że „Ktoś tu się myli, ale zapewne nie ja”. Ponieważ jednak na poczekaniu nie potrafił uzasadnić celowości wstawienia imienia Jehowa do tekstu Łk 1:16, więc obiecał napisać do Towarzystwa Strażnica w tej sprawie, co zapewne nie nastąpiło, a bynajmniej nie zostaliśmy zawiadomieni o opinii tej organizacji.

 

   Bardzo podobne zastrzeżenie, czy wybiórczość tekstów zastosował antytrynitarz-epifanista A. Wiśniewski w swej książce. Otóż napisał on między innymi:

   „My nie mamy wątpliwości, iż Ojcowie Apostolscy i większość Apologetów nazywa Jezusa Bogiem. Jednak czynią to w zupełnie innym znaczeniu niż dzisiejsi trynitarze! Niech ktoś spróbuje udowodnić z ich Pism, że ktokolwiek - przypuśćmy do roku 250 n.e. - uznawał Jezusa za równego Ojcu!” („Trójca Święta mit czy rzeczywistość?” 2004, s. 106).

   Powyżej pogrubiliśmy słowa zastrzeżenia A. Wiśniewskiego, by było widać o co mu chodzi. Trzeba przyznać, że choć pisze on o sobie w swej książce, że jest w sprawach teologii amatorem („Jestem amatorem. którego pasją stała się Biblia i przedstawiam takie argumenty, na jakie stać mój niedoskonały umysł” s. 10), to jednak tu zachował się jak ‘szczwany lis’.

   Nie będziemy tutaj odpowiadać na powyższy jego problem, ale przypomnijmy zainteresowanym, że zrobiliśmy to już w podrozdziale ‘Równość Syna z Ojcem’ w artykule pt. „Wiedza Boga, Chrystusa i Ducha Świętego a ‘Trójca Święta mit czy rzeczywistość?’” (www.apologetyka.info lub www.piotrandryszczak.pl ).

 

   W tym artykule nawiążemy do wykazania Bóstwa Chrystusa tylko na podstawie Ewangelii, z wyłączeniem Ewangelii Jana, jak tego sobie zażyczył kiedyś znany gdański nadzorca Świadków Jehowy. Oczywiście ograniczymy się tu tylko do najważniejszych przykładów.

   Prawie wszyscy bibliści uważają, że każda z Ewangelii synoptycznych powstała dla innego środowiska:

   Mateusza dla Żydów;

   Marka dla Rzymian;

   Łukasza dla Greków.

   Z tego powodu autorzy ich dostosowywali treść tego co napisali do mentalności poszczególnych narodów. Widać to także przy opisie Bóstwa Chrystusa, co sami zauważymy poniżej.

 

Ewangelia Łukasza

 

   Ponieważ A. Wiśniewski w swej książce lubi przybliżać nam osoby na które się powołuje (np. Kenneth L. McKay, J. BeDuhn; patrz s. 147), więc i my przedstawimy postać księdza Andrzeja Kowalczyka (ur. 1940), na którego opracowaniu będziemy w dużej mierze bazować.

   Otóż należy on do najlepszych w świecie (!) znawców Ewangelii Mateusza i zarazem jest jednym z najgorliwszych przeciwników istnienia tak zwanego źródła „Q”, które miałoby być trzonem dla powstania Ewangelii synoptycznych.

   Ks. A. Kowalczyk jest absolwentem Papieskiego Instytutu Biblijnego oraz Uniwersytetu św. Tomasza z Akwinu w Rzymie. Prócz tego to doktor habilitowany teologii biblijnej oraz rektor Gdańskiego Archidiecezjalnego Kolegium Teologicznego i zarazem wykładowca teologii biblijnej w Gdańskim Seminarium Duchownym oraz Filii Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Tczewie.

   „Jego specjalnością jest problem podobieństw i różnic w trzech pierwszych Ewangeliach oraz geneza Ewangelii. Jest on autorem oryginalnej teorii powstania Ewangelii według św. Mateusza w ścisłej relacji z pierwszymi sześcioma księgami Starego Testamentu” (nota biograficzna redakcji w „Geneza Ewangelii Marka”).

   Owocem jego pracy naukowej są przede wszystkim trzy dzieła, które wyjaśniają problematykę powstania Ewangelii synoptycznych oraz bronią tradycyjnego pierwszeństwa napisania Ewangelii przez Mateusza. Oto one:

   „Wpływ typologii oraz tekstów Starego Testamentu na redakcję Ewangelii Mateusza” wyd. II poprawione ks. A. Kowalczyk, Pelplin 2004 (wyd. I, Gdańsk 1993);

   „Geneza Ewangelii Marka” ks. A. Kowalczyk, Pelplin 2004;

   „Geneza Ewangelii Łukasza” ks. A. Kowalczyk, Pelplin 2006.

 

   Ks. Kowalczyk w jednym ze swoich dzieł wskazuje, że zarówno w genealogii Jezusa w Ewangelii Mateusza, jak i w Ewangelii Łukasza ‘ukryte’ są tytuły Chrystusa. O ile w pierwszej z nich jest to imię „Dawid”, to w drugiej „Adon Jah” (Jahwe Pan). Mielibyśmy tu ukazane przy okazji dwie natury Jezusa: ludzką i boską.

   Oto obszerny fragment na ten temat z opracowania ks. A. Kowalczyka:

   „Mateusz dzieli genealogię Jezusa na trzy części po czternaście pokoleń. Czternaście to liczbowa wartość imienia Dawid. Litery hebrajskie tego imienia mają bowiem następującą wartość: dalet (4) + waw (6) + dalet (4) = 14. Na ogół uważa się, że Mateusz dzieli genealogię na trzy części po czternaście pokoleń, aby wykazać, że stoi ona pod znakiem Dawida, że Jezus jest oczekiwanym Synem Dawida, doskonałym Dawidem.

   Jeśli powyższą metodę interpretacji liczb stosowaną w odniesieniu do genealogii w Ewangelii Mateusza zastosujemy do genealogii w Ewangelii Łukasza, otrzymamy bardzo interesujący wynik. Otóż, w genealogii Łukaszowej Jezusa od Adama dzieli 76 pokoleń. Liczba 76 stanowi sumę dwóch liczb 61 i 15. Liczba 61 jest z kolei sumą liter-liczb wyrazu ADWN (Adon - Pan): alef (1) + dalet (4) + waw (6) + nun (50) = 61. Liczba 15 jest sumą liter wyrazu IH (Jah - skrót imienia Bożego): jod (10) + he (5) = 15. Adon występuje między innymi jako tytuł Boga zarówno w liczbie pojedynczej jak i mnogiej, z zaimkiem dzierżawczym ‘ai’ (Adonai - mój Pan) jak i bez zaimka i jest tłumaczony na język grecki przy pomocy kyrios; np. w liczbie pojedynczej i bez zaimka występuje w Wj 23,17 (kyriou tou theou sou), a także w Ps 114,7; Mal 3,1; Jos 3,11. 13 itd. Jah jest skrótem imienia Bożego Jahwe i również tłumaczony jest przy pomocy kyrios; występuje w Wj 15,2; 17,16; Ps 89,9 itd. Żydzi, ze względu na skrót Jah, liczby 15 nie oznaczają przy pomocy 10 + 5, ale przy pomocy liter waw (6) + teth (9). Genealogia Jezusa u Łukasza stoi więc pod znakiem Adon Jah, czyli ‘Jahwe Pan’.

   Czy na pewno jednak Łukasz dzielił liczbę 76 na 61 + 15, a te z kolei na takie liczby, które dają imię Boże? Czy znał on wartość cyfrową liter hebrajskich? Jeżeli chodzi o to ostatnie pytanie, to odpowiedź nie będzie trudna. Łukasz, zgodnie z tym co pisze w Prologu, zbierał materiały do swojej Ewangelii wśród naocznych świadków, czyli chrześcijan pochodzenia żydowskiego w Palestynie. Nie mogły więc być mu obce problemy związane z liczbową interpretacją genealogii zaprezentowaną przez Mateusza. Jeżeli zaś chodziło o podział liczby 76 i dalszych, to raczej należało by przyjąć, że Łukasz nie odnajdywał imienia przez podział liczb, ale już wcześniej znał imię Boże i jego cyfrową wartość i po prostu odkrył je w posiadanej liczbie pokoleń. Imieniem Adon Łukasz mógł się zainteresować, gdyż ono występuje w hebrajskim tekście Psalmu 110,1, który Jezus przytacza w Ewangeliach synoptycznych stawiając problem swojej godności Syna Bożego. W Ewangelii Łukasza znajduje się on w 20,41-44: Jak można twierdzić, że Mesjasz jest synem Dawida? Przecież sam Dawid mówi w Księdze Psalmów: ‘Rzekł Pan (TM: Jahwe) do Pana mego (TM: Adonai): Siądź po prawicy mojej, aż położę nieprzyjaciół Twoich jako podnóżek pod Twoje stopy’. Do tego Psalmu Jezus czyni aluzję również w procesie przed Sanhedrynem (por. Łk 22,69). Tytuł Adon jest więc wyjątkowy, gdyż jest to starotestamentalny tytuł Boga, który Jezus odnosi do siebie. Kiedy Łukasz (względnie ktoś inny w środowisku żydowskim) podstawił cyfry pod litery imienia, otrzymywał liczbę 61. Liczba 15 była sumą liczb znanego Żydom skrótu imienia Bożego. Imię Jahwe odnoszą do Jezusa wszyscy synoptycy cytując tekst Iz 40,3-5. W Łk 3,4-6 brzmi on następująco: Głos wołającego na pustyni: Przygotujcie drogę Panu (TM: Jahwe), prostujcie ścieżki dla Niego!...

   Zresztą, jeszcze prostszą drogą do odkrycia w liczbie 76 Adon Jah było odjęcie od niej liczby 15, której znaczenie Łukasz musiał znać, a następnie podstawienie liter pod pozostałą liczbę 61.

   A zatem jest bardzo prawdopodobne, że Łukasz doprowadza genealogię Jezusa do Adama, aby wykazać, że Jezus jest nie tylko oczekiwanym Synem Dawida, ale również prawdziwym Bogiem” („Geneza Ewangelii Marka” Pelplin 2004, s. 211-212).

 

   Ponieważ, jak wskazuje ks. A. Kowalczyk, dla Łukasza Jezus to, ‘Adon Jah’, więc wydaje się, że Ewangelista ten nie daje żadnych szans dzisiejszym antytrynitarzom, by mogli się dopatrzeć w jego Ewangelii czegoś, w czym Syn jest niższy od Ojca.

   I rzeczywiście, nie znajdziemy w niej stwierdzeń typu:

   „nikt nie wie (...) ani Syn” (Mk 13:32 por. Dz 1:7);

   „nie mógł tam zdziałać żadnego cudu” (Mk 6:5 por. Łk 5:17);

   „nie do Mnie jednak należy dać miejsce po mojej stronie prawej i lewej...” (Mt 20:23 por. Łk 23:43);

   „Ojciec większy jest ode Mnie” (J 14:28 por. Łk 10:22, 24:49);

   „Boże mój, czemuś mnie opuścił?” (Mt 27:46 por. Łk 23:46).

   W Ewangelii tej nie padają ze strony Jezusa słowa o Ojcu jako „jedynym Panu” (Mk 12:29 por. Łk 1:43, 24:34), „jedynym prawdziwym Bogu” (J 17:3 por. Łk 1:16-17) czy „Bogu swoim” (J 20:17). Jeśli Łukasz pisze, że np. grzechy może odpuszczać tylko „jedyny czy sam [monos] Bóg” (Łk 5:21), to też zaznacza, że Chrystus także tego dokonuje (Łk 5:24). Por. też Łk 4:8 z Łk 24:52.

   Dodajmy na marginesie, że Mateusz we fragmencie o odpuszczaniu grzechów opuścił słowa o Bogu (Mt 9:1-8), a Marek mówi o „jednym”, a nie „jedynym” Bogu (Mk 2:7). To również wskazuje jak Łukaszowi zależy by pokazać, że Chrystus dokonuje tego samego co „jedyny Bóg”. Tym samym zestawia majestat obu osób Bożych (por. J 5:19 „to samo co On czyni, podobnie i Syn czyni”).

   Nawet określenie typu „posłał Mnie Ojciec” (J 6:44, 57) występuje u Łukasza niezwykle rzadko, a jak już, to zrównując Syna z Ojcem: „kto Mnie przyjmuje, przyjmuje Tego, który Mnie posłał” Łk 9:48 por. Łk 10:16, 4:43.

   Mało tego, w jego Ewangelii Chrystus nie jest nazwany nigdy wprost „sługą” Boga (jak np. w Mt 12:18), choć sam powiedział, że przyszedł służyć ludziom (Łk 22:27).

   Także i słowa z Ogrójca „Ojcze, jeśli chcesz zabierz ode Mnie ten kielich” (Łk 22:42), są mniej dosadne niż pozostałych Ewangelistów: „jeśli to możliwe, niech Mnie ominie ten kielich” Mt 26:39 por. Mk 14:36.

   Oczywiście Łukasz mówiąc o Jezusie Bogu, nie zapomina też o ludzkiej naturze Syna, bo mówi o tym, że np. Chrystus bywał głodny (Łk 4:4), spał (Łk 8:24), czy płakał (Łk 19:41). Ale i jako jedyny z Ewangelistów-synoptyków (Mateusz, Marek, Łukasz), podczas uroczystego wjazdu do Jerozolimy, nazwał Chrystusa „Królem” Łk 19:38. Podobnie zresztą jak Jan (J 12:13-15), który o Bóstwie Jezusa pisał wielokrotnie (J 1:1, 18, 23, 3:31, 35, 5:18, 21-23, 8:24, 28, 58, 10:18, 30, 33, 11:25, 12:39-41, 13:19, 14:9-11, 16:15, 17:5, 10, 19:37, 20:28, 1J 5:20, Ap 1:17, 2:3, 5:12-14, 22:12-13).

   Wydaje się, że tylko od biedy mogliby antytrynitarze przeciw Chrystusowi zacytować z Ewangelii Łukasza tekst „Nauczycielu dobry (...). Czemu nazywasz Mnie dobrym? Nikt nie jest dobry, tylko sam Bóg” Łk 18:18-19.

   Ale słowo „dobry” należy inaczej rozumieć, niż myślą oni, bowiem Jezus jest Bogiem (Łk 1:16-17 por. J 20:28), więc jest dobrym. Chrystus zadał tu pytanie, a nie uczynił zarzut. Prócz tego sam On używał tego terminu w tej Ewangelii wobec ludzi (Łk 6:45), sługi z przypowieści (Łk 19:17), Józefa z Arymatei (Łk 23:50) i ciągle głosił „Dobrą Nowinę” (Łk 4:18, 43, 16:16, 20:1). Patrz też Łukasza Dz 11:24 (o Barnabie) por. Łk 6:35 i 1P 2:3.

   Jest też u Łukasza podobna wypowiedź do tej z Łk 18:18 i Chrystus nie ‘prostuje’ w niej wypowiadającego te słowa: „Nauczycielu! dobrze powiedziałeś” Łk 20:39 BW.

[Werset powyższy szczegółowo omówiliśmy w książce pt. „W obronie wiary” w rozdziale ‘Bóstwo Chrystusa’ (pkt 2.7.) i tam odsyłamy zainteresowanych (www.apologetyka.info lub www.piotrandryszczak.pl )].

 

   Jak już nie mają antytrynitarze co wyciągnąć przeciw Panu Jezusowi z Ewangelii Łukasza, to nawet z Jego dzieciństwa przytaczają fragment o tym, że On „czynił postępy w mądrości” (Łk 2:52), równocześnie nauczając też, iż Chrystus był „Mądrością” z Prz 8:22, z czasu zanim świat powstał. Problem godzenia tego, pozostawmy jednak samym antytrynitarzom.

   Może ktoś zapyta, dlaczego u Łukasza jest tak mało tekstów jakby ‘umniejszających’ Jezusa? Wydaje się, że powodem tego było to, że pisał on swą Ewangelię dla środowiska greckiego. Łukasz nie chciał pewnie by Chrystus, jego Bóg, był w czymś niższy od bogów z Olimpu. Z tego też powodu zapewne nazywa Ojca Jezusa „Najwyższym” (Łk 1:32) czy „Bogiem Najwyższym” (Łk 8:28). Przez to też wskazał, że Chrystus będąc „Synem Najwyższego” (Łk 1:32) i „dziedzicem” (Łk 20:14 por. Hbr 1:2), jest tak jak Jego Ojciec ponad wszelkimi bogami. Przed nim to, jako „Panem” (Łk 1:76) i „Panem Bogiem” (Łk 1:16-17) miał iść Jan, „prorok Najwyższego” (Łk 1:76). Patrz też Łk 1:35, 6:38, Dz 7:48, 16:17, 1Kor 8:5-6.

 

   Przejdźmy teraz do ukazania, co Łukasz w swej Ewangelii mówi o Jezusie Bogu, który według jego genealogii ma ‘przypisany’ tytuł „Adon Jah”.

   We wstępie tego artykułu wspomnieliśmy o jednym tekście, który teraz przypominamy:

   „[Jan] Wielu spośród synów Izraela nawróci do Pana, Boga ich; on sam pójdzie przed Nim w duchu i mocy Eliasza...” Łk 1:16-17.

   Wiemy z innych fragmentów tej Ewangelii (Łk 1:76, 3:16), jak i z pozostałych (Mt 3:11, 11:10, Mk 1:7, J 3:28), że Jan Chrzciciel poprzedzał Jezusa, więc to Chrystus jest tym „Panem Bogiem”, o którym mowa. Nie powinniśmy być zdziwieni nazwaniem tak Syna Bożego, gdyż prawie identycznie określił Go w swej Ewangelii Jan: „Pan mój i Bóg mój” J 20:28.

   Przyjście Jezusa jako Boga jest też wypełnieniem obietnicy danej przez Jahwe:

   „Będę chodził wśród was, będę waszym Bogiem, a wy będziecie moim ludem” Kpł 26:12.

   Odniesienie tekstu Łk 1:16-17 do Jezusa potwierdza np. Orygenes (ur. 185) w „Komentarzu do Ewangelii według Mateusza” XIII:2.

 

   O kolejnym fragmencie mówiącym o prawdziwym Bóstwie Jezusa wspomniał cytowany ks. A. Kowalczyk:

   „Imię Jahwe odnoszą do Jezusa wszyscy synoptycy cytując tekst Iz 40,3-5. W Łk 3,4-6 brzmi on następująco: Głos wołającego na pustyni: Przygotujcie drogę Panu (TM: Jahwe), prostujcie ścieżki dla Niego!... [LXX: Bogu]”.

   Oto dalsze pominięte powyżej słowa Łukasza oraz komentarz do nich:

   „I wszyscy ludzie ujrzą zbawienie Boże” Łk 3:6.

   „To zbawienie, albo Zbawiciela ujrzy ‘każdy człowiek’. Izajaszowe zwroty o ‘drodze Pana’ i o ‘ścieżkach’ dla Niego (w. 4) odnosiły się do Boga; u Łukasza, tak samo jak u Marka i Mateusza, dotyczą one Jezusa, przez co Jezus został zrównany z Bogiem” („Ewangelia według św. Łukasza. Wstęp - Przekład z Oryginału - Komentarz” ks. F. Gryglewicz, Poznań-Warszawa 1974, s. 118).

 

   Oto kolejne proroctwa i wypowiedzi Starego Testamentu o Jahwe, które Łukasz odnosi do Jezusa. Świadczy to o równości majestatu osób Bożych:

   „Oto ja wyślę anioła mego, aby przygotował drogę przede Mną (...) mówi Jahwe Zastępów” Ml 3:1;

   „On [Jan] jest tym, o którym napisano: Oto posyłam wysłańca przed Tobą, aby Ci przygotował drogę” Łk 7:27 por. Łk 1:16-17, 76.

 

   „Oto wasz Bóg, oto - pomsta; przychodzi Boża odpłata; On sam przychodzi, by zbawić was. Wtedy przejrzą oczy niewidomych i uszy głuchych się otworzą. Wtedy chromy wyskoczy jak jeleń i język niemych wesoło krzyknie” Iz 35:4-5 por. Iz 29:18-19;

   „donieście Janowi, coście widzieli i słyszeli: niewidomi wzrok odzyskują, chromi chodzą, trędowaci doznają oczyszczenia i głusi słyszą; umarli zmartwychwstają, ubogim głosi się Ewangelię. Błogosławiony jest ten, kto we Mnie nie zwątpi” Łk 7:22-23.

 

   Również tytuł „Pan”, użyty w jednym zdaniu w stosunku do Ojca i Syna, ukazuje równość ich majestatu:

   „Rzekł Pan do Pana mego: Siądź po prawicy mojej, aż położę nieprzyjaciół Twoich jako podnóżek pod Twoje stopy. Dawid nazywa Go Panem...” Łk 20:42-43.

   To nic, że w tekście hebrajskim (w Ps 110:1) w przypadku pierwszego „Pan” pada imię „Jahwe”. To, że w Ewangelii Łukasza użyto do obu osób Bożych termin „Pan”, oznacza, że dla Jezusa i Ewangelisty słowa te (Jahwe i Pan) były synonimami.

   Podobnie jest też ze słowami „Pan” i „Bóg” oraz „Bóg” i „Ojciec”. Oto przykłady:

   „Wracaj do domu, do swoich, i opowiadaj im wszystko, co Pan ci uczynił...” Mk 5:19;

   „Wracaj do domu i opowiadaj wszystko, co Bóg uczynił z tobą” Łk 8:39.

 

„nie sieją nie żną i nie zbierają do spichlerzy, a Ojciec wasz niebieski żywi je” Mt 6:26;

„nie sieją ani żną; nie mają piwnic ani spichlerzy, a Bóg je żywi” Łk 12:24.

 

   Nawiązując do Ps 110:1 autorzy Nowego Testamentu używali różnych tytułów Boga zamiast Jahwe:

   „po prawicy mojej [czyli Pana]” Łk 20:42, Mk 12:36, Mt 22:44, Dz 2:34;

   „po prawej stronie mocy Bożej [dynameos theou]” Łk 22:69;

   „po prawicy mocy [dynameos]” Mt 26:64, Mk 14:62;

   „po prawicy Majestatu” Hbr 1:3;

   „po prawicy tronu Majestatu” Hbr 8:1;

   „po prawicy tronu Boga” Hbr 12:2;

   „po prawicy Boga” Mk 16:19 por. Rz 8:34, Kol 3:1, Hbr 10:12.

   Imię Jahwe będące zamiennie używane z terminem „Pan” nie jest więc jakimś szczególnym, które by miało jakby ‘umniejszać’ Jezusa jako „Pana”.

   Również stwierdzenie o „zasiadaniu po prawicy” (Łk 20:42) nie oznacza tego, że Jezus jako Pan jest niższy od Ojca, jako Pana czy Jahwe. O Chrystusie też powiedziano, że „Jahwe po Twojej prawicy” (Ps 110:5), co nie oznacza przecież, że Ojciec jest od Niego niższy, będąc po Jego prawicy. Bycie „po prawicy” Boga, to dla Jezusa współkrólowanie z Ojcem („w Królestwie Chrystusa i Boga” Ef 5:5), bo jest on „dziedzicem wszystkich rzeczy” Hbr 1:2. Tytuł Mesjasza „Pan” jest więc równorzędnym, z takim samym użytym w stosunku do Boga.

   Swoją drogą dziwne, że antytrynitarze nie zauważają, że jeśli o Chrystusie powiedziano „Jahwe po Twojej prawicy” (Ps 110:5), to znaczy, że jest On wyposażony we wszelką moc, a więc wszechmoc.

   Ponieważ antytrynitarze lubią, powołując się na Łukasza, twierdzić że Jezus dopiero po zmartwychwstaniu stał się Panem i Mesjaszem („którego wyście ukrzyżowali, uczynił Bóg i Panem i Mesjaszem” Dz 2:36), to zwróćmy uwagę, że wbrew im Ewangelista mówiąc o narodzeniu Chrystusa już wtedy obdziela Go aż trzema tytułami:

   „dziś w mieście Dawida narodził się wam Zbawiciel, którym jest Mesjasz, Pan” Łk 2:11.

   Widać, z tego, że w Dz 2:36 przemawiający Piotr uzasadnia „całemu domowi Izraela”, że przez wskrzeszenie Chrystusa Bóg tylko ‘uwiarygodnił’ tytuły Jezusa, a nie że Go dopiero ‘ustanowił’ Mesjaszem i Panem (patrz teksty, które nazywają Jezusa Panem i Mesjaszem przed śmiercią: Łk 1:32-33, 43, 76, 2:26, 4:41, 5:8, 12, 7:6, 9:20, 20:41, 24:46, itd.). Dla tych co nie wierzyli wcześniej w Jezusa, przynajmniej moment Jego zmartwychwstania powinien być czasem („z niewzruszoną pewnością”), gdy Go „uczynił Bóg i Panem, i Mesjaszem” Dz 2:36 por. 2:31-32.

 

   W innych fragmentach Łukasz jakby celowo ‘miesza’ i łączy hołd dla Jezusa, ze czcią dla Boga. Zestawia on też często Chrystusa ze swoim Ojcem w jednym działaniu. Trudno to uznać za kwestię przypadku, tym bardziej, że wyróżnia się on ilościowo pod tym względem spośród pozostałych Ewangelistów. Oto trzynaście takich tekstów:

   „A skądże mi to, że Matka mojego Pana przychodzi do mnie. (...) Błogosławiona jesteś, któraś uwierzyła, że spełnią się słowa powiedziane Ci od Pana” Łk 1:43, 45.

 

   „A i ty, dziecię, prorokiem Najwyższego zwać się będziesz, bo pójdziesz przed Panem torując Mu drogi” Łk 1:76.

 

   „on wziął Je [Jezusa] w objęcia, błogosławił Boga i mówił: ‘Teraz o Władco pozwól odejść słudze Twemu (...) Bo moje oczy ujrzały Twoje zbawienie (...) światło na oświecenie pogan’.” Łk 2:28-32.

 

   „Przyszedłszy w tej chwili [gdy przyniesiono Jezusa], sławiła Boga i mówiła o Nim wszystkim, którzy oczekiwali wyzwolenia Jerozolimy” Łk 2:38.

   Dodajmy, że powyższe cztery fragmenty zostały pominięte przez pozostałych Ewangelistów.

 

   „Lecz Jezus (...) rzekł (...) ‘Wstań i chodź’ (...) I natychmiast wstał wobec nich (...) wielbiąc Boga. Wtedy zdumienie ogarnęło wszystkich; wielbili Boga i pełni bojaźni mówili: ‘Przedziwne rzeczy widzieliśmy dzisiaj’” Łk 5:22, 24-26.

   Dodajmy, że tylko Łukasz podał nam, że paralityk ten poszedł „wielbiąc Boga” Łk 5:25.

 

   „A wszystkich ogarnął strach; wielbili Boga i mówili: ‘Wielki prorok powstał wśród nas, i Bóg łaskawie nawiedził lud swój’. I rozeszła się ta wieść o Nim po całej Judei...” Łk 7:16-17.

   Dodajmy, że fragment ten został pominięty przez pozostałych Ewangelistów.

 

   „Lecz [Jezus] odprawił go słowami: ‘Wracaj do domu i opowiadaj wszystko, co Bóg uczynił z tobą’. Poszedł więc i głosił po całym mieście wszystko, co Jezus mu uczynił” Łk 8:38-39.

   Dodajmy, że tylko Łukasz ma tu słowo „Bóg”; por. „Pan” Mk 5:19.

 

   „Jezus rozkazał surowo duchowi nieczystemu, uzdrowił chłopca (...) A wszyscy osłupieli ze zdumienia nad wielkością Boga” Łk 9:42-43.

   Dodajmy, że tylko Łukasz przytoczył fragment o „Bogu”.

 

   „[Samarytanin] wrócił chwaląc Boga donośnym głosem, upadł na twarz do Jego nóg i dziękował Mu (...) Jezus rzekł: (...) Żaden się nie znalazł, który by wrócił i oddał chwałę Bogu” Łk 17:15-18.

   Dodajmy, że fragment ten został pominięty przez pozostałych Ewangelistów.

 

   „Jezus mu odrzekł: ‘Przejrzyj, twoja wiara cię uzdrowiła’. Natychmiast przejrzał i szedł z Nim, wielbiąc Boga. Także cały lud, który to widział, oddał chwałę Bogu” Łk 18:42-43.

   Dodajmy, że tylko Łukasz przytoczył fragmenty o „Bogu”.

 

   „całe mnóstwo uczniów poczęło wielbić radośnie Boga za wszystkie cuda, które widzieli. I wołali głośno: ‘Błogosławiony Król, który przychodzi w imię Pańskie...’.” Łk 19:37-38.

   Dodajmy, że tylko Łukasz przytoczył fragment o „Bogu” i tylko on spośród synoptyków nazwał tu Jezusa „Królem”.

 

   „Jeden ze złoczyńców, (...) urągał Mu: ‘Czy Ty nie jesteś Mesjaszem (...)’. Lecz drugi, karcąc go rzekł: ‘Ty nawet Boga się nie boisz (...) ale On nic złego nie uczynił’.” Łk 23:39-41.

   Dodajmy, że fragment ten został pominięty przez pozostałych Ewangelistów.

 

   „Oni zaś oddali Mu pokłon i z wielką radością wrócili do Jerozolimy, gdzie stale przebywali w świątyni, (...) błogosławiąc Boga” Łk 24:52-53.

   Dodajmy, że Marek inaczej oddał ten fragment (Mk 16:19-20), nie wspominając pokłonu dla Jezusa i o błogosławieniu Bogu.

 

   O równości Jezusa z Bogiem świadczy też obchodzenie Paschy. Z nakazu Jahwe była ona sprawowana na Jego „pamiątkę”, a Chrystus nakazał odprawiać ją na swoją „pamiątkę”:

   „Dzień ten będzie dla was dniem pamiętnym i obchodzić go będziecie jako święto dla uczczenia Jahwe” Wj 12:14;

   „to czyńcie na moją pamiątkę” Łk 22:19.

   Dodajmy tu, że z Ewangelistów tylko Łukasz użył słowo „pamiątka” mówiąc o tym wydarzeniu.

 

   Chrystus też, tak jak Bóg, ma moc odpuszczania grzechów:

   „Któż może odpuszczać grzechy prócz samego Boga?” Łk 5:21;

   „Syn Człowieczy ma na ziemi władzę odpuszczania grzechów” Łk 5:24.

 

   Jezus, jak Bóg, określił siebie jako „Pana szabatu”:

   „jeśli nazwiesz szabat rozkoszą, a święty dzień Pana [Jahwe] - czcigodnym” Iz 58:13;

   „Syn Człowieczy jest Panem szabatu” Łk 6:5.

 

   Chrystus bez żadnej bezpośredniej konsultacji z Bogiem, a właściwie jak równy Ojcu, podejmuje natychmiastowe decyzje:

   „Dziś zbawienie stało się udziałem tego domu...” Łk 19:9;

   „Dziś ze Mną będziesz w raju” Łk 23:43;

   „Dziś spełniły się te słowa Pisma, któreście słyszeli” Łk 4:21.

 

   To, że pierwsi chrześcijanie zrównywali Jezusa z Bogiem, świadczą zmodyfikowane zawołania Chrystusa do Ojca (gdy umierał) z Ewangelii Łukasza, które oni stosowali do Syna Bożego:

   „Ojcze, w Twoje ręce powierzam ducha mojego” Łk 23:46;

   „Panie Jezu, przyjmij ducha mego!” Dz 7:59.

 

   „Ojcze, przebacz im, bo nie wiedzą co czynią” Łk 23:34;

   „Panie, nie poczytaj im tego grzechu!” Dz 7:60.

 

   Łukasz wskazuje też na wszechmoc Syna Bożego. Mówi o Jezusie, że „była w Nim moc Pańska” (Łk 5:17), a tę chyba każdy uzna za „wszechmocną” (jedynie on zastosował zwrot „moc Pańska”). Chrystus nawet tego nie ukrywa, a raczej potwierdza to mówiąc:

   „Ojciec mój przekazał Mi wszystko. Nikt też nie wie, kim jest Syn, tylko Ojciec; ani kim jest Ojciec, tylko Syn...” Łk 10:22.

   „Wtedy ujrzą Syna Człowieczego, nadchodzącego w obłoku z wielką mocą i chwałą” Łk 21:27.

   Ta moc z Niego emanuje:

   „moc wychodziła od Niego” Łk 6:19;

   „moc wyszła ode Mnie” Łk 8:46.

 

   Nawet Jego słowo jest napełnione mocą:

   „Zdumiewali się Jego nauką, gdyż słowo jego było pełne mocy” Łk 4:32;

   „Cóż to za słowo? Z władzą i mocą rozkazuje nawet duchom nieczystym, i wychodzą” Łk 4:36;

 

   Chrystus, tak jak Bóg, kieruje zjawiskami atmosferycznymi:

   „Lecz ja jestem Jahwe, twój Bóg, który gromi morze, tak iż się burzą jego odmęty” Iz 51:15 por. Ps 65:8, 89:10, 107:25-30;

   „Lecz On wstał, rozkazał wichrowi i wzburzonej fali: uspokoiły się, i nastała cisza” Łk 8:24.

   Po tym wydarzeniu właśnie Apostołowie pytali: „Kim właściwie On jest, że nawet wichrom i wodzie rozkazuje a są Mu posłuszne?” Zapewne widzieli w Jezusie osobę dysponującą, jak Bóg, „wszechmocą”. Dodajmy tu, że w Ewangelii Łukasza Bóg nie jest nazwany nigdzie wprost Wszechmogącym (w tekście greckim w Łk 22:69 pada wbrew BT termin dynameos - „po prawicy mocy Boga”; podobnie w Łk 1:49 występuje słowo dynatos - Mocny).

   Zauważmy też, że działanie Jezusa nie następuje np. po modlitwie do Ojca, ale natychmiast po wybudzeniu Go ze snu (Łk 8:23-24), z własnej woli i mocy. Apostołowie też nie oczekiwali pomocy od Boga ale od Jezusa! Ich pytanie „kim On jest” też, wskazuje na to, że sam tytuł „Syn Boży” im nie wystarczał, bo wcześniej go już znali (J 1:49).

 

   Charakterystyczne jest też to, że jeden raz w stosunku do Boga i jeden raz w stosunku do Syna Bożego zastosował Łukasz pewien grecki termin związany z mocą tzn. dynatos:

   „wielkie rzeczy uczynił mi Wszechmocny [dosł. potężny, dynatos]” Łk 1:49;

   „był prorokiem potężnym [dynatos] w czynie i słowie wobec Boga” Łk 24:19.

 

   Podobnie jest z terminem greckim dynamai, dotyczącym możliwości mocy Ojca i Syna:

   „może [mocen jest - dynatai] Bóg wzbudzić dzieci Abrahamowi” Łk 3:8;

   „Panie jeśli chcesz, możesz [mocen jesteś - dynasai] mnie oczyścić” Łk 5:12.

 

   Kolejne słowo to eksousia, które mówi o mocy Jezusa i Ojca. W stosunku do Chrystusa zastosował je Łukasz w Łk 4:32 i 36 (też 5:24, 20:2, 8), a dla Ojca użył je tylko jeden raz w Łk 12:5 (por. Dz 1:7).

 

   Wspomnijmy jeszcze grecki termin dynamis związany z mocą osób Bożych:

   Ojciec - Łk 1:35, 22:69;

   Syn - Łk 4:14, 36, 5:17, 6:19, 8:46, 21:27.

 

   Również jeden raz w stosunku do Boga i jeden raz w stosunku do Chrystusa zastosował Łukasz w swej Ewangelii tytuł Zbawiciel czy Zbawca (gr. Soter):

   „raduje się duch mój w Bogu, moim Zbawcy” Łk 1:47;

   „narodził się wam Zbawiciel, którym jest Mesjasz, Pan” Łk 2:11 por. Dz 5:31, 13:23.

   Pamiętajmy zaś, że Iz 43:11 mówił o Bogu „poza Mną nie ma żadnego zbawcy”, przez co ten tytuł też czyni Jezusa Bogiem.

 

   Mówiąc o królowaniu Jezusa Łukasz przyznaje Mu, jak Bogu, wieczne rządy:

   „będzie panował nad domem Jakuba na wieki, a Jego panowaniu nie będzie końca” Łk 1:33.

   Choć nie nazywa Go w swej Ewangelii, jak Boga (Łk 2:29), „Władcą” (gr. despotes), to nadaje Synowi tytuł „Króla” (Łk 19:38), tak jak Ojcu (1Tm 1:17, Ap 15:3 por. Mt 5:35). Jednak w innych pismach Nowego Testamentu Chrystusowi też przypisany jest grecki termin despotes - Władca (2P 2:1, Jud 4).

 

   Oto kolejne określenie: „światło”, które nadaje Łukasz Synowi Bożemu, którym nazywa się w Starym Testamencie Boga:

   „moje oczy ujrzały Twoje zbawienie (...) światło na oświecenie pogan” Łk 2:32;

   „Jahwe światłem i zbawieniem moim” Ps 27:1.

 

   „z wysoka Wschodzące Słońce nas nawiedzi” Łk 1:78 por. Ml 3:20 („wzejdzie słońce sprawiedliwości”);

   „Bo Jahwe Bóg jest słońcem i tarczą” Ps 84:12.

 

   Na koniec w tabeli przedstawiamy kilka cech i określeń Syna Bożego z Ewangelii Łukasza, podobnych czy wspólnych z Bogiem.

 

Syn Boży

Bóg

„Odejdź ode nie, Panie, bo jestem grzeszny” Łk 5:8;

„Grzech mój wyznałem Tobie (...) Wyznaje nieprawość moją wobec Jahwe” Ps 32:5

„rozchodziła się Jego sława” Łk 5:15;

„Twoja jest Jahwe (...) sława” 1Krn 29:11;

„wybrał z pośród nich dwunastu” Łk 6:13;

„wybrał was Bóg do zbawienia” 2Tes 2:13; „Jego wybrańcy” 1Krn 16:13;

„[Jezus] rzekł głośno: ‘Dziewczynko wstań!’ Duch jej powrócił, i zaraz wstała” Łk 8:54-55 por. Łk 7:14-15 [tu zauważmy, że Jezus sam swoją mocą, jak Bóg, wskrzesza, natomiast Eliasz prosi Jahwe o działanie];

„O Jahwe, Boże mój! Błagam cię, niech dusza tego dziecka wróci do niego! Jahwe zaś wysłuchał wołania Eliasza, gdyż dusza dziecka powróciła do niego, a ono ożyło” 1Krl 17:21-22;

„a tych, którzy leczenia potrzebowali, uzdrawiał” Łk 9:11;

„On leczy wszystkie twe niemoce” Ps 103:3; „On też uleczy (...) On ranę zawiąże” Oz 6:3;

„Jeśli kto chce iść za Mną, (...) niech Mnie naśladuje” Łk 9:23;

„Bądźcie więc naśladowcami Boga, jako dzieci umiłowane” Ef 5:1;

„a Jego odzienie stało się lśniąco białe” Łk 9:29;

„Szata Jego była biała jak śnieg...” Dn 7:9;

„To jest Syn mój, Wybrany, Jego słuchajcie!” Łk 9:35;

„Trzeba bardziej słuchać Boga niż ludzi” Dz 5:29 por. Ez 6:3, Za 6:15;

„Lecz Jezus, znając myśli ich serca...” Łk 9:47;

„bo Ty znasz jego serce, bo jedynie Ty znasz serca ludzi” 2Krn 6:30;

„Nauczycielu, co mam czynić, aby osiągnąć życie wieczne” Łk 10:25;

„twój Nauczyciel już nie odstąpi” Iz 30:20;

„Przyszedłem rzucić ogień na ziemię i jakże bardzo pragnę, żeby on już zapłonął” Łk 12:49;

„Czy moje słowo nie jest jak ogień - wyrocznia Jahwe” Jr 23:29;

„słusznie mówisz i uczysz, i nie masz względu na osobę” Łk 20:21;

„Bóg naprawdę nie ma względu na osoby” Dz 10:34;

„Jezu, wspomnij na mnie, gdy przyjdziesz do swego królestwa” Łk 23:42 por. Łk 22:29-30;

„Niech mówią o chwale Twojego królestwa” Ps 145:11;

„w imię Jego głoszone będzie nawrócenie i odpuszczenie grzechów wszystkim narodom, począwszy od Jerozolimy” Łk 24:47.

„wzywa Bóg teraz wszędzie i wszystkich do nawrócenia” Dz 17:30; „Lud, który mieszka w Jeruzalem, dostąpi odpuszczenia swoich nieprawości” Iz 33:21 por. 1Krl 8:33.

 

   Uzupełnieniem tego tematu, dotyczącego Chrystusa i Boga, są moje artykuły:

   Modlitwa do Chrystusa i „Wnikliwe poznawanie Pism”;

   Cześć dla Jezusa, Hbr 1:6 i „Wnikliwe poznawanie Pism” ( www.apologetyka.info lub www.piotrandryszczak.pl ).

 

   Jak z powyższego widać, Ewangelia Łukasza zawiera nie tylko najmniej tekstów jakby ‘umniejszających’ chwałę Jezusa, do których mogliby się odwoływać antytrynitarze, ale i sporo fragmentów mówiących o Jego prawdziwym Bóstwie. Są to najczęściej wersety, które w Starym Testamencie odniesione są do Jahwe, a w Nowym Testamencie Jezusa, lub takie, które zrównują majestat Syna i Ojca.

   W części drugiej tego artykułu wskażemy, co o Bóstwie Jezusa mówi Ewangelista Marek.

 

   Składam też podziękowanie życzliwej mi osobie, dzięki której opracowaniu mogłem uzupełnić artykuł o powyższą tabelę i podobne zestawienia w kolejnych częściach II i III.

 

 

 

1.5. Jezus ‘Adon Jah’ a „Trójca Święta mit czy rzeczywistość?” (cz. II - Ewangelia Marka)

 

   W pierwszej części tego artykułu wspomnieliśmy między innymi o zastrzeżeniach antytrynitarza Arkadiusza Wiśniewskiego, jakie kieruje on do nas w swej książce pt. „Trójca Święta mit czy rzeczywistość?” (Bielsko-Biała 2004), w sprawie „rzekomej tożsamości Jezusa z Bogiem Jahwe” (s. 142).

   Opisaliśmy na przykładzie nadzorcy Świadków Jehowy docenta R. i epifanisty A. Wiśniewskiego, jakie często warunki wstępne wysuwają antytrynitarze, gdy dyskutują z nami o Bóstwie Jezusa.

   Wreszcie w części głównej naszego artykułu omówiliśmy sprawę Bóstwa Chrystusa.

   Wskazaliśmy tam, na podstawie opracowania ks. A. Kowalczyka, na genealogię Jezusa według Łukasza, która ukazuje ‘ukryty’ w niej Jego tytuł „Adon Jah” (Jahwe Pan).

   Uzmysłowiliśmy sobie, że w Ewangelii Łukaszowej prawie brak jest tekstów, które jakby ‘umniejszają’ chwałę Syna Bożego.

   Wymieniliśmy również wersety biblijne ze Starego Testamentu, które nadają Jezusowi imię Jahwe, oraz te z Nowego Testamentu, w których jakby celowo Łukasz ‘miesza’ czy łączy Chrystusa z Bogiem.

   Powiedzieliśmy też o fragmentach, które wskazują na moc Syna Bożego, taką jak ma Jego Ojciec, tak jak On będący Panem, Zbawicielem i „światłem”. Mówiliśmy także o tym, że Syn Boży, jak „jedyny Bóg”, może odpuszczać grzechy, a Paschę nakazał sprawować na swoją „pamiątkę”, pomimo że odprawiano ją wcześniej dla Jahwe. Ukazaliśmy również w tabeli inne podobieństwa między Bogiem, a Chrystusem.

 

   W dalszej części tego artykułu będziemy kontynuować rozpoczęty temat, uzupełniając go o Ewangelię Marka. Przypomnijmy tu zastrzeżenie wspomnianego nadzorcy Świadków Jehowy:

   „Proszę udowodnić mi Bóstwo Chrystusa, na podstawie Ewangelii, z wyłączeniem Ewangelii Jana”.

   Kierując się tym warunkiem będziemy starali się ukazać to, że Ewangeliści odnosząc do Jezusa wypowiedzi Starego Testamentu, dotyczące Jahwe, zrównują Go z Jego Ojcem.

 

Ewangelia Marka

 

   Ks. A. Kowalczyk w swej genezie Ewangelii Marka wskazuje, że Marek jako jedyny z autorów już w pierwszym zdaniu nadał swemu dziełu nazwę „Ewangelia”:

   „Aby określić koncepcję dzieła Marka i jego rodzaj literacki, należy zacząć od tytułu. Marek jako jedyny z ewangelistów nazywa swe dzieło Ewangelią: arche tou euangeliou Iesou Christou [hyiou theou] (Mk 1,1)” („Geneza Ewangelii Marka” Pelplin 2004, s. 130).

   Dalej ks. A. Kowalczyk dowodzi, że na powstanie tej Ewangelii i koncepcję redakcyjną Marka miały wpływ (prócz Ewangelii Mateusza i przepowiadania Piotra) szczególnie proroctwa Starego Testamentu (j/w. s. 99-151).

   Do nich zalicza on głównie trzy fragmenty: Iz 40:1-11, 52:7-12 i Ps 96:2-3. Wskazuje on, że wersety te są tak ważne, gdyż występuje w nich słowo „ewangelia” (Iz 40:9-10, 52:7, Ps 96:2 por. Na 2:1), a zarazem mówią one o działaniu „Boga w mocy”.

   Z fragmentów tych, jako zapowiedzi dla wypełnienia nowotestamentalnego wynika też, że Jezus jest Bogiem, który realizuje to, co było zarezerwowane według Starego Testamentu dla Jahwe.

   Oto po kilka zdań ks. A. Kowalczyka o wspomnianych proroctwach i ich spełnieniu na Jezusie według Ewangelii Marka.

 

   „O głoszeniu dobrej nowiny czytamy także w Ps 96 (95):

   Ps 96,2 Śpiewajcie Panu [hebr. Jahwe], błogosławcie Jego imię

   z dnia na dzień głoście (euangelidzesthe) Jego zbawienie!

   96,3 Rozgłaszajcie Jego chwałę wśród wszystkich narodów,

   Jego cuda - wśród wszystkich ludów!

   W Psalmie tym dobra nowina jest nowiną o zbawieniu i wiąże się z głoszeniem cudów Boga wszystkim ludom. Marek bardzo mocno podkreśla, że cuda towarzyszyły głoszeniu Ewangelii przez apostołów. Tylko w Ewangelii Marka Jezus mówi: Tym zaś, którzy wierzą, te znaki towarzyszyć będą: w imię moje złe duchy będą wyrzucać... (16,17). Dzieło swoje Marek kończy słowami: a Pan współdziałał z nimi i potwierdzał naukę znakami (16,20). W perykopie paralelnej Mateusz w ogóle o cudach nie pisze.

   Przyjęcie przez Marka koncepcji dzieła o Jezusie jako ‘Ewangelii’ i ustanowienie go w perspektywie starotestamentalnych proroctw o głoszeniu dobrej nowiny oraz Psalmu 96 (95) pociągnęło za sobą konieczność przeredagowania podstawowego źródła Markowego, jakim była Ewangelia Mateusza. Marka mniej interesuje wypełnienie się Pisma na Jezusie [Mk 16 razy cytuje ST, Mt 41 razy; j/w. s. 151], natomiast dużą wagę przykłada do objawienia się bóstwa w Jego czynach, bowiem treścią proroctw o dobrej nowinie było przede wszystkim objawienie się Boga, który zbawia” („Geneza Ewangelii Marka” Pelplin 2004, s. 148).

   Jak widzimy z powyższego, Jezus wypełnia prorocze zapowiedzi cytowanego Psalmu, według którego Jahwe miał być tym, który sam miał czynić cuda. Psalm ten też mówił o „śpiewaniu Jahwe”, a nawet „śpiewaniu Jahwe pieśni nowej” (Ps 96:1), co też realizuje się na Chrystusie, przed którym „nową pieśń śpiewają...” Ap 5:9.

 

   Oto kolejne proroctwo o Jahwe, które według ks. A. Kowalczyka realizuje się na Jezusie.

   „Uzdrowienie opętanego w synagodze w Kafarnaum jest pierwszym cudem opisanym przez Marka (1,21-28), Mateusz nie ma tego opowiadania (...). Zwróćmy uwagę na pytanie, jakie - według Marka - stawiają świadkowie tego cudu: Co to jest? Nowa jakaś nauka z mocą... (Mk 1,27). Otóż, o przyjściu Boga z mocą czytamy w proroctwie o Ewangelii w Iz 40,9b-10:

   Iz 40,9b Podnieś mocno twój głos, zwiastunko dobrej nowiny w Syjonie!

   Powiedz miastom judzkim:   ‘Oto wasz Bóg!’

   40,10 Oto Pan Bóg [hebr. Jahwe] przychodzi z mocą...

   A zatem, jeżeli Marek znał starotestamentalne proroctwa o Ewangelii i nawet brał je pod uwagę w redakcji pewnych tekstów, to czy nie należy wpływu tych proroctw doszukiwać się także w doborze perykop przez Marka i w kompozycji Ewangelii? (...) Temat ‘nadejście Boga z mocą’ utożsamia się z orędziem o Jezusie jako Panu w mowie Piotra w domu Korneliusza [Dz 10:34-42] i występuje w bardzo dużej liczbie perykop Ewangelii Marka, przede wszystkim w opowiadaniach o cudach i egzorcyzmach Jezusa” („Geneza Ewangelii Marka” Pelplin 2004, s. 135-136).

   Tu tylko możemy dodać dalsze słowa Izajasza o Bogu Jahwe, które wypełniły się na Jezusie:

   „Oto jego nagroda z Nim idzie i przed Nim Jego zapłata. Podobnie jak pasterz pasie On swą trzodę, gromadzi [ją] swoim ramieniem, jagnięta nosi na swej piersi, owce karmiące prowadzi łagodnie” Iz 40:10-11. Por. Ap 2:23, 22:12, J 10:1-16, Łk 18:15, Mt 21:16.

 

   Poniżej cytujemy ostatni fragment, dotyczący trzeciego z proroctw o Jahwe, które według ks. A. Kowalczyka znajduje wypełnienie w Jezusie jako Bogu.

   „W proroctwie Iz 52,7-12 dobra nowina to głoszenie pokoju, szczęścia, zbawienia i królowania Boga:

   Iz 52,7 O jakże pełne wdzięku na górach nogi zwiastuna radosnej nowiny, który ogłasza pokój zwiastuje szczęście (euaggelidzomenos agatha), który obwieszcza zbawienie (soterian), który mówi do Syjonu: Twój Bóg zaczął królować.

   52,10 Pan [hebr. Jahwe] obnażył już swe ramię na oczach wszystkich narodów; i wszystkie krańce ziemi zobaczą zbawienie naszego Boga.

   52,12 Bo wyjdziecie nie jakby w nagłym pośpiechu ani nie pójdziecie jakby w ucieczce. Raczej Pan [hebr. Jahwe] pójdzie przed wami. I Bóg Izraela zamknie wasz pochód.

   Starotestamentalne proroctwa o Ewangelii sugerowały Markowi następujące tematy jako przewodnie: (1) nadejście Boga z mocą, (2) inauguracja królowania Boga, (3) dar pokoju, szczęścia i zbawienia” („Geneza Ewangelii Marka” Pelplin 2004, s. 136).

   Tu tylko dodajmy, że ks. A. Kowalczyk omawiając trzy punkty, z ostatniego cytowanego jego zdania, przedstawia po kilkanaście przykładów z Ewangelii Marka na potwierdzenie swej tezy (j/w. s. 136-144). Wspomina też proroctwo Iz 40:3, którym zajmiemy się poniżej.

 

   Omówimy teraz bezpośrednie odniesienie cytatów Starego Testamentu o Jahwe do Jezusa w Ewangelii Marka. Poniżej przedstawiamy kolejną wypowiedź ks. A. Kowalczyka o słowach z Mk 1:2, które są cytatem z Iz 40:3.

   „Imię Jahwe odnoszą do Jezusa wszyscy synoptycy cytując tekst Iz 40,3-5. W Łk 3,4-6 brzmi on następująco: Głos wołającego na pustyni: Przygotujcie drogę Panu (TM: Jahwe), prostujcie ścieżki dla Niego!... [LXX: Bogu]” („Geneza Ewangelii Marka” Pelplin 2004, s. 212).

   Inny komentarz, omawiający słowa Iz 40:3, wspominający między innymi Ewangelię Marka, uzupełnia to następująco:

   „Izajaszowe zwroty o ‘drodze Pana’ i o ‘ścieżkach’ dla Niego (w. 4) odnosiły się do Boga; u Łukasza, tak samo jak u Marka i Mateusza, dotyczą one Jezusa, przez co Jezus został zrównany z Bogiem” („Ewangelia według św. Łukasza. Wstęp - Przekład z Oryginału - Komentarz” ks. F. Gryglewicz, Poznań-Warszawa 1974, s. 118).

 

   Drugim fragmentem Starego Testamentu, który przytacza Ewangelia Marka, są słowa z Ml 3:1. Wynika z nich, że Syn Boży wypełnia proroctwo o Jahwe, stając się przez to Mu równym:

   „Oto ja wyślę anioła mego, aby przygotował drogę przede Mną (...) mówi Jahwe Zastępów” Ml 3:1;

   „Początek Ewangelii o Jezusie Chrystusie, Synu Bożym. jak jest napisane (...): Oto Ja posyłam wysłańca mego przed Tobą; on przygotuje drogę Twoją” Mk 1:1-2.

 

   Trzecim fragmentem są słowa Jahwe z Iz 6:9-10, które przytacza Jezus mówiący z takim samym autorytetem:

   „I usłyszałem głos Pana mówiącego (...) I rzekł [mi]: ‘Idź i mów do tego ludu: Słuchajcie pilnie, lecz bez zrozumienia, patrzcie uważnie, lecz bez rozeznania! (...) iżby oczami nie widział ani uszami nie słyszał, i serce jego by nie pojęło, żeby się nie nawrócił i nie był uzdrowiony’.” Iz 6:8-10.

   „On im odrzekł: ‘Wam dana jest tajemnica królestwa Bożego, dla tych zaś, którzy są poza wami, dzieje się w przypowieściach, aby patrzyli oczami, a nie widzieli, słuchali uszami, a nie rozumieli, żeby się nie nawrócili i nie była im wydana [tajemnica]’.” Mk 4:11-12.

 

   Teraz przedstawimy inne fragmenty z Ewangelii Marka, dotyczące Bóstwa Chrystusa i Jego równości z Ojcem.

   Choć Marek nie używa, jak Jan, w stosunku do Jezusa wymiennie słów „Bóg” i „Syn Boży” (patrz J 20:28 i 20:31; J 1:18 i 3:18), to jednak taka była, jak widać u Jana, praktyka Kościoła pierwszego wieku. Nie powinno nas dziwić to, że Marek choć w pierwszym zdaniu swej Ewangelii użył określenia „Syn Boży”, to nie stosuje wprost terminu „Bóg” do Jezusa (warto jednak zwrócić uwagę na połączenie tekstu Iz 40:3 z imieniem Jahwe z Synem Bożym w Mk 1:1-2). Dlaczego tak jest?

   Otóż Ewangelista ten, kierując się swymi celami redakcyjnymi i związanym z nimi tak zwanym „sekretem mesjańskim”, nie wkłada w usta Jezusa i Apostołów nawet tytułu „Syn Boży”! Tego określenia używają w jego Ewangelii tylko duchy nieczyste (Mk 3:11), opętany (Mk 5:7) i poganin setnik (Mk 15:39) oraz arcykapłan, nazywając Go „Synem Błogosławionego” Mk 14:61. Zrozumiały jest więc też brak bezpośredniego tytułu „Bóg” dla Chrystusa w Ewangelii Marka. W związku z tym wydaje się, że Marek celowo opuszcza tytuł „Syn Boży”, nawet tam, gdzie on występuje u Mateusza:

   „Ty jesteś Mesjasz” Mk 8:29;

   „Ty jesteś Mesjasz, Syn Boga żywego” Mt 16:16.

   Oto inne przykłady takich opuszczeń, czy zmian w tekście:

   Mk 1:12-13 i Mt 4:3, 6, Łk 4:3, 9;

   Mk 6:61 i Mt 14:33;

   Mk 14:61 i Mt 26:63, Łk 22:70;

   Mk 15:29, 32 i Mt 27:40, 43.

   Pomimo to Marek, poprzez przypowieść Jezusa, sugeruje że Syn Boży jest „dziedzicem”, tego co posiada Ojciec (Mk 12:7 por. Hbr 1:2) i zapewne chce byśmy Bóstwo Chrystusa sami odkrywali z Jego czynów.

 

   Tytuł „Pan”, użyty w jednym zdaniu w stosunku do Ojca i Syna, ukazuje równość ich majestatu:

   „Rzekł Pan do Pana mego: Siądź po prawicy mojej, aż położę nieprzyjaciół Twoich pod stopy Twoje. Sam Dawid nazywa Go Panem...” Mk 12:36-37.

   To, że w tekście hebrajskim w Ps 110:1 w miejscu pierwszego „Pan” pada imię „Jahwe” o niczym szczególnym nie świadczy. Natomiast to, że w Ewangelii Marka użyto dla obu osób Bożych terminu „Pan”, oznacza, że dla Jezusa i Ewangelisty słowa te (Jahwe i Pan) były synonimami.

   Podobnie jest ze słowami „Pan” i „Bóg” oraz „Bóg” i „Ojciec”. Oto biblijne przykłady:

 

Imię Jahwe, Pan i Bóg

Imię Pan, Bóg i Ojciec

„Wyrocznia Jahwe dla Pana mego: Siądź po mojej prawicy...” Ps 110:1;

„Rzekł Pan do Pana mego: Siądź po prawicy mojej...” Mk 12:36;

„Wracaj do domu, do swoich, i opowiadaj im wszystko, co Pan ci uczynił...” Mk 5:19;

„Wracaj do domu i opowiadaj wszystko, co Bóg uczynił z tobą” Łk 8:39;

„Bo kto pełni wolę Bożą, ten Mi jest bratem, siostrą i matką” Mk 3:35 por. też Mk 14:25 z Mt 26:29.

„Bo kto pełni wolę Ojca mojego, który jest w niebie, ten Mi jest bratem, siostrą i matką” Mt 12:50.

 

   Nawiązując do Ps 110:1 autorzy Nowego Testamentu (również Marek) używali różnych tytułów Boga zamiast Jahwe. Oto takie zestawienie:

 

Psalm 110:1

Teksty Nowego Testamentu

„Wyrocznia Jahwe dla Pana mego: Siądź po mojej prawicy, aż Twych wrogów położę jako podnóżek pod Twoje stopy” Ps 110:1;

„Rzekł Pan do Pana mego: Siądź po prawicy mojej” Mk 12:36, Mt 22:44, Łk 20:42, Dz 2:34;

„po prawicy mocy [dynameos]” Mk 14:62, Mt 26:64;

„po prawicy Boga” Mk 16:19 por. Rz 8:34, Kol 3:1, Hbr 10:12;

„po prawej stronie mocy Bożej [dynameos theou]” Łk 22:69;

„po prawicy Majestatu” Hbr 1:3;

„po prawicy tronu Boga” Hbr 12:2;

„po prawicy tronu Majestatu” Hbr 8:1;

 

   Imię Jahwe, będące zamiennie używane z terminem „Pan” i innymi określeniami, nie jest więc tytułem, który by miał ‘umniejszać’ Jezusa jako „Pana”.

   Tak na marginesie zauważmy, że w 1Kor 15:25 Paweł słowa „Trzeba bowiem, ażeby królował, aż położy wszystkich nieprzyjaciół pod swoje stopy” przypisał Jezusowi, a nie Bogu zgodnie Ps 110:1. To też świadczy o tym, że zrównywano osoby Boże. Świadkom Jehowy wydawało się to nie do pomyślenia, do tego stopnia, że dodali w swej Biblii tytuł „Bóg” po słówku „aż”.

   Również stwierdzenie o „zasiadaniu po prawicy” (Mk 12:36) nie oznacza tego, że Jezus jako Pan jest niższy od Ojca, jako Pana czy Jahwe. O Chrystusie też powiedziano, że „Jahwe po Twojej prawicy” (Ps 110:5), co nie oznacza przecież, że Bóg jest od Niego niższy, będąc po prawicy Mesjasza. Bycie „po prawicy” Ojca, to dla Jezusa współkrólowanie z Bogiem („w Królestwie Chrystusa i Boga” Ef 5:5), bo jest on „dziedzicem wszystkich rzeczy” Hbr 1:2. Tytuł Jezusa „Pan” jest więc równorzędnym, z takim samym użytym w stosunku do Boga.

   A tak na marginesie to dziwne, że antytrynitarze nie wiedzą, że jeśli o Jezusie Ps 110:5 mówi „Jahwe po Twojej prawicy”, to znaczy, że On dysponuje wszelką mocą, a więc jest wszechmocny.

 

   Wielu biblistów dopatruje się boskiego tytułu Jezusa „Ja Jestem” w Jego słowach: „Odwagi, Ja jestem, nie bójcie się!” Mk 6:50. Przy okazji podobnego zdarzenia padają słowa „Kim właściwie On jest, że nawet wicher i jezioro są Mu posłuszne?” Mk 4:41. W tym pytaniu zauważalne jest podobieństwo do innego zapytania po którym Chrystus objawił bezsprzecznie swój tytuł „Ja Jestem”: „‘Tak, jeżeli nie uwierzycie, że JA JESTEM, pomrzecie w grzechach swoich’. Powiedzieli do Niego: ‘Kimże Ty jesteś?‘” (J 8:24-25 por. w. 28).

 

   Jezus, tak jak Bóg, określił siebie „Panem szabatu”:

   „jeśli nazwiesz szabat rozkoszą, a święty dzień Pana [Jahwe] - czcigodnym” Iz 58:13;

   „Zatem Syn Człowieczy jest Panem szabatu” Mk 2:28.

 

   Marek w swej Ewangelii zrównuje Jezusa z „jednym Bogiem” pod względem odpuszczania grzechów:

   „któż może odpuszczać grzechy, prócz jednego Boga?” Mk 2:7;

   „żebyście wiedzieli, iż Syn Człowieczy ma na ziemi władzę odpuszczania grzechów” Mk 2:10.

 

   A co można powiedzieć o mocy Chrystusa? Otóż Apostołowie prawdopodobnie od początku wiedzieli, że Jezus jest Synem Bożym (Mk 1:1, 11, 3:13, 5:7 por. J 1:34, 49), a jednak im to nie wystarczało i ciągle pytali: „Kim właściwie On jest, że nawet wicher i jezioro są Mu posłuszne?” Mk 4:41. Widać więc, że tym samym widzieli w Jezusie osobę posiadającą wszechmoc.

 

   Chrystus, tak jak Bóg, kieruje zjawiskami atmosferycznymi:

   „Lecz ja jestem Jahwe, twój Bóg, który gromi morze, tak iż się burzą jego odmęty” Iz 51:15 por. Ps 65:8, 89:10, 107:25-30;

   „On wstał, rozkazał wichrowi i rzekł do jeziora: ‘Milcz, ucisz się!’. Wicher się uspokoił i nastała głęboka cisza” Mk 4:39.

   Po tym wydarzeniu właśnie Apostołowie pytali: „Kim właściwie On jest, że nawet wicher i jezioro są Mu posłuszne?” Mk 4:41.

   Zauważmy też, że działanie Jezusa nie następuje po prośbie modlitewnej do Boga, ale natychmiast po zbudzeniu Go ze snu (Mk 4:38) i z własnej woli i mocy. Apostołowie też nie oczekiwali pomocy od Boga, ale od Jezusa!

 

   Analogicznie jak moc Ojca, nazwana „mocą Bożą” (Mk 12:24), jest „wszechmocą”, tak też „moc” Syna (Mk 1:27, 5:30, 13:26) jest taką. Dodajmy tu, że w Ewangelii Marka Bóg nie jest nazwany nigdzie wprost Wszechmogącym (w tekście greckim w Mk 14:62 pada wbrew BT termin dynameos - „po prawicy mocy”).

 

   Jeśli nawet nie dostrzeżemy w określeniu „Ja jestem” (Mk 6:50) Boskiego tytułu Jezusa, to warto zauważyć, że jest to prawie identyczny zwrot jaki stosował Bóg:

   „Nie bójcie się go - wyrocznia Pana [hebr. Jahwe] - bo Ja jestem z wami” Jr 42:11;

   „Odwagi, Ja jestem, nie bójcie się!” Mk 6:50.

 

   U Marka określenie typu „posłał Mnie Ojciec” (J 6:44, 57) występuje niezwykle rzadko, a jak już, to zrównując Syna z Ojcem: „kto Mnie przyjmuje, nie przyjmuje Mnie, lecz Tego, który Mnie posłał” Mk 9:37. U niego ta równość Syna z Ojcem jest nawet bardziej zaakcentowana niż, u Łukasza, który napisał: „kto Mnie przyjmuje, przyjmuje Tego, który Mnie posłał” Łk 9:48.

   Mało tego, w jego Ewangelii Chrystus nie jest nazwany wprost „sługą” Boga (jak np. w Mt 12:18), choć sam powiedział, że przyszedł służyć ludziom (Mk 10:45).

   Nigdy też Marek nie nadaje ani Jezusowi, ani Bogu, tytułów „Władca”, „Sędzia” czy „Zbawca”, choć nazywa wielokrotnie „Panem” i Ojca i Syna (Mk 5:19, 7:28, 11:3, 12:36-37, 16:19).

   Ciekawe jest też zestawienie Ojca i Syna w działaniu:

   „opowiadaj im wszystko, co Pan ci uczynił (...) Poszedł więc i zaczął rozgłaszać w Dekapolu wszystko, co Jezus z nim uczynił” Mk 5:19-20.

 

   Przedstawiamy także w tabeli kilka cech i określeń Syna Bożego z Ewangelii Marka, podobnych czy wspólnych z Bogiem.

 

Syn Boży

Bóg

„Zaraz ich powołał (...) i poszli za Nim” Mk 1:20;

„kto jest powołany przez Boga jak Aaron” Hbr 5:4 por. Rz 8:30;

„zdjęty litością, wyciągnął rękę, dotknął go...” Mk 1:41;

„Pan pełen jest litości i miłosierdzia” Jk 5:1; „Bóg (...) litujący się nad niedolą” Jon 4:2;

„Jezus poznał zaraz w swym duchu, że tak myślą (...) ‘Czemu nurtują te myśli w waszych sercach?...’” Mk 2:8;

„bo Ty znasz jego serce, bo jedynie Ty znasz serca ludzi” 2Krn 6:30;

„Nauczycielu, nic Cię nie obchodzi, że giniemy?” Mk 4:38;

„twój Nauczyciel już nie odstąpi” Iz 30:20;

„[Jezus] rzekł do niej: (...) ‘Dziewczynko wstań!’ Dziewczynka natychmiast wstała” Mk 5:41-42 [tu zauważmy, że Jezus sam swoją mocą, jak Bóg, wskrzesza, natomiast Eliasz prosi Jahwe o działanie];

„O Jahwe, Boże mój! Błagam cię, niech dusza tego dziecka wróci do niego! Jahwe zaś wysłuchał wołania Eliasza, gdyż dusza dziecka powróciła do niego, a ono ożyło” 1Krl 17:21-22;

„Słuchajcie Mnie, wszyscy, i zrozumiejcie!” Mk 7:14;

„Trzeba bardziej słuchać Boga niż ludzi” Dz 5:29 por. Ez 6:3, Za 6:15;

„Jeśli kto chce pójść za Mną, (...) niech Mnie naśladuje” Mk 8:34;

„Bądźcie więc naśladowcami Boga, jako dzieci umiłowane” Ef 5:1;

„Jego odzienie stało się lśniąco białe, tak jak żaden folusznik na ziemi wybielić nie zdoła” Mk 9:3;

„Szata Jego była biała jak śnieg...” Dn 7:9;

„wiemy, że jesteś prawdomówny...” Mk 12:14.

„Bóg jest prawdomówny” J 3:33 por. Tt 1:2.

 

   Uzupełnieniem tego tematu, dotyczącego Chrystusa i Boga, są moje artykuły:

   Modlitwa do Chrystusa i „Wnikliwe poznawanie Pism”;

   Cześć dla Jezusa, Hbr 1:6 i „Wnikliwe poznawanie Pism” (www.apologetyka.info lub www.piotrandryszczak.pl ).

 

   Pomimo tak wielu tekstów, które wskazują na Bóstwo Chrystusa, są jednak w Ewangelii Marka fragmenty, które antytrynitarze wykorzystują by je podważać. Omówimy tu te najważniejsze: Mk 10:17-18, 10:40, 12:29, 13:32.

 

   Mk 10:17-18

   „Nauczycieli dobry (...). Jezus mu rzekł: ‘Czemu nazywasz Mnie dobrym? Nikt nie jest dobry, tylko sam Bóg’”.

   Werset ten szczegółowo omówiliśmy w książce pt. „W obronie wiary” w rozdziale ‘Bóstwo Chrystusa’ (pkt 2.7.) i tam odsyłamy zainteresowanych (www.apologetyka.info lub www.piotrandryszczak.pl ). Tu powiemy tylko to, co na powyższy temat mówi Ewangelia Marka, którą zajęliśmy się (patrz też część I tego artykułu o Łk 18:18-19).

   Fragment ten nie ma takiego znaczenia, jak chcieliby antytrynitarze (że Jezus zaprzeczył temu że jest dobry, mówiąc że taki jest tylko Ojciec). Chrystus przez te słowa uzmysławia młodzieńcowi, że nazywając go dobrym, stwierdza on Jego Bóstwo (por. Mk 1:1-2). Nie powiedział, że dobry jest „tylko Ojciec” (tak jak w Mk 13:32), ale „Bóg”, a sam jest też Nim („Pan mój i Bóg mój” J 20:28).

   Jezus w tym zdaniu nie czyni zarzutu, lecz domaga się wiary i stawia jakby pytanie typu „za kogo Mnie uważasz?” (por. Mk 8:27, 29). To potwierdzają dalsze słowa Pana: „Potem przyjdź i choć za Mną” Mk 10:21 por. Mk 8:34 („niech Mnie naśladuje”). Nakaz naśladowania nie wyszedłby z ust Jezusa, gdyby On sam nie uważał się za dobrego, a dobry jest tylko Bóg.

   Chrystus nie powiedział „naśladuj Mojego Ojca” lecz wskazał na siebie (Mk 10:21, 8:34).

   Czy On nie będąc dobrym mógłby głosić Dobrą Nowinę (Mk 1:14-15)?

   Czy ludzie mogliby mówić „Dobrze uczynił wszystko” (Mk 7:37), gdyby nie uważali Go za dobrego?

   Zauważmy, młodzieniec zwrócił się do Jezusa słowami: „Nauczycielu dobry” (Mk 10:17), a Chrystus gdzie indziej powiedział o sobie, że tylko „jeden jest wasz Nauczyciel” (Mt 23:8). Musiał więc zdawać sobie sprawę z tego, że jest dobrym Nauczycielem. Określano Go też tytułem „Mistrzu [mój]” (Mk 9:5, 10:51, 11:21, 14:45).

   Inny uczony w Piśmie powiedział do Jezusa:

   „Bardzo dobrze, Nauczycielu, słusznieś powiedział” Mk 12:32. Czy „bardzo dobrze” mógłby powiedzieć Chrystus nie będąc „dobrym Nauczycielem”?

   Chrystus nie powiedział: „Ja nie jestem dobry!” lecz „Czemu nazywasz mnie dobrym?” Mk 10:18.

   Jezus miał prawo też zapytać tego człowieka, czemu nazywa Go ‘Nauczycielem dobrym’, skoro ten nie był Jego uczniem.

   Musiał uważać się za „dobrego”, bowiem człowiek, który Go tak nazwał, „upadł przed Nim na kolana” Mk 10:17. Gdyby nie uważał się za dobrego, zwróciłby mu uwagę, że przede wszystkim nie należy przed Nim klękać.

   Chrystus jest bezgrzesznym i sam odpuszczał grzechy innym (Mk 2:5, 10), a taki stan to samo dobro, bez zła. Musi być zatem „dobrym”.

   Prócz tego terminu „dobry” w Ewangelii Marka Jezus użył wobec kobiety, „która dobry uczynek spełniła względem” Niego (Mk 14:6), a sam mówił, że w szabat należy „uczynić coś dobrego” Mk 3:4.

 

   Mk 10:40

   „Nie do Mnie jednak należy dać miejsce po mojej stronie prawej czy lewej, ale [dostanie się ono] tym, dla których zostało przygotowane” [Mt 20:23 ma „dla których mój Ojciec je przygotował”].

   Poprzez ten fragment antytrynitarze twierdzą, że Jezus nie ma takiej władzy, jakiej my byśmy oczekiwali. Tymczasem nie odróżniają oni widocznie Chrystusa, który uniżył samego siebie, od Jezusa w chwale. Gdy uwzględni się samouniżenie Syna z Flp 2:6-9, to zauważymy, że uwielbiony Chrystus może powiedzieć:

   „Zwycięzcy dam zasiąść ze Mną na moim tronie” Ap 3:21;

   „dam każdemu z was według waszych czynów” Ap 2:10;

   „Wszyscy bowiem musimy stanąć przed trybunałem Chrystusa, aby każdy otrzymał zapłatę za uczynki dokonane w ciele, złe lub dobre” 2Kor 5:10;

   „Bóg ustanowił Go sędzią żywych i umarłych” Dz 10:42 por. 17:31, Rz 2:16, 1Kor 4:4-5, 2Tm 4:8, Jk 5:8-9;

   Ale nawet jeszcze tuż przed śmiercią, w stanie samouniżenia, Jezus powiedział łotrowi:

   „Zaprawdę powiadam ci: Dziś ze Mną będziesz w raju” Łk 23:43.

   Sądzenie ludzi zapowiadał też już wcześniej:

   „Ojciec bowiem nie sądzi nikogo, lecz cały sąd przekazał Synowi” J 5:22;

   „Owce postawi po prawej, a kozły po swojej lewej stronie” Mt 25:33.

   Mało tego, nawet w omawianej Ewangelii Marka jest wspomniane rozdzielanie ludzi przez Jezusa:

   „Wtedy pośle On aniołów i zbierze swoich wybranych z czterech stron świata...” Mk 13:27.

 

   Mk 12:29

   „Jezus odpowiedział: ‘Pierwsze jest: Słuchaj, Izraelu, Pan Bóg nasz, Pan jest jeden [gr. heis]’.” BT wyd. III.

   „Jezus odpowiedział: ‘Pierwsze jest: Słuchaj, Izraelu, Pan Bóg nasz, Pan jest jedyny [gr. heis]’.” BT wyd. II.

   Antytrynitarze akcentują tu, że tekst przytoczony przez Jezusa w Pwt 6:4 wygląda następująco:

   „Słuchaj, Izraelu, Jahwe jest naszym Bogiem - Jahwe jedyny”.

   Z tego powodu bardziej odpowiadają im słowa Mk 12:29 z wydania II BT, choć nie są one w pełni zgodne z tekstem greckim, bo heis najczęściej bywa tłumaczone na „jeden”, a nie „jedyny”.

   Tekst Mk 12:29 przytoczony jest za grecką Septuagintą i tłumacze wyd. III BT zapewne też wzięli pod uwagę to w swoim przekładzie. Wydawcy poprzedniej edycji BT (wyd. II) prawdopodobnie bardziej skłaniali się do tekstu hebrajskiego, gdy w Mk 12:29 cytowali Pwt 6:4. Jednak oba przekłady w Mk 12:32 oddały greckie słowo heis jako Jeden.

   Antytrynitarze mogą mieć więc pretensje tylko do Ewangelisty, że nie poszedł za tekstem hebrajskim, lub do Pana Jezusa, że nie użył imienia Jahwe cytując Pwt 6:4.

   O co im właściwie chodzi?

   Czy o to, że „jedynie Jahwe” jest Panem?

   Czy, że „jedynie Jahwe” jest Bogiem?

   Czy, że „jedynie Jahwe” jest Jahwe?

   Czy, że „jedynie Panem” jest Pan?

   Czy, że „Pan jest jeden”?

   Czy, że „Pan jest jedyny”?

   Czy, że Bóg „jest jeden”?

   Czy, że Bóg „jest jedyny”?

   Czy, że Pan Bóg „jest jeden”?

   Czy, że Pan Bóg „jest jedyny”?

   Itd. itp.

   Ponieważ zarzutów tych jest tak wiele, jak i antytrynitarzy, więc przedstawimy tu tylko skrótowo to, co mamy do powiedzenia na ten temat.

   Otóż nie można na podstawie tego wersetu przeciwstawiać Jezusa jego Ojcu. W Biblii jest wiele wersetów, które też nazywają Jezusa „jednym”, czy „jedynym”, a nikt, łącznie z antytrynitarzami, z tego powodu nie ustawia Chrystusa przeciw Bogu. Dlaczego dokonuje się tego w przypadku odwrotnym?

   Oto najbardziej znane fragmenty:

   „a nawet wypierają się jedynego [gr. monos] Władcy i Pana naszego, Jezusa Chrystusa” Jud 4;

   „dla nas istnieje tylko jeden [gr. heis] Bóg, Ojciec (...) oraz jeden [gr. heis] Pan, Jezus Chrystus” 1Kor 8:6;

   „Jeden [gr. heis] jest Pan, jedna wiara, jeden chrzest. Jeden [gr. heis] jest Bóg i Ojciec wszystkich...” Ef 4:5-6;

   „jedyny [gr. monos] Władca, Król królujących i Pan panujących, jedyny [gr. monos], mający nieśmiertelność” 1Tm 6:15-16 [niektórzy bibliści odnoszą te słowa do Ojca, inni do równego Mu w chwale Syna; patrz „Listy do Tesaloniczan i Pasterskie” ks. dr hab. J. Stępień, Poznań-Warszawa 1979, s. 377; „Komentarz praktyczny do Nowego Testamentu” praca zbiorowa, Poznań-Warszawa 1975, s. 958].

   Widzimy z powyższego, że pomimo, iż Jezus jest „jedynym Panem”, „jedynym Władcą” itd., czy „jednym Panem”, to nie przeszkadza nam to w tym, by i Boga również tak określać.

   Zgadzamy się też z tym, że istnieje „jeden Bóg, Ojciec”, ale również Chrystus jest „Bogiem” (J 20:28, 1:18), pomimo, że nie „Bogiem Ojcem”, choć także posiada tytuł „Boga Mocnego [i] odwiecznego Ojca” Iz 9:5.

   Oto jeszcze kilka przykładów z zagadnienia, które omawiamy:

   „Ja jestem dobrym pasterzem (...) nastanie jedna owczarnia, jeden [gr. heis] pasterz” J 10:11, 16 por. „Wielki Pasterz” Hbr 13:20 [ale Bóg też jest pasterzem - Ps 23:1; por. Ez 34:15 z Ap 7:17, o pasieniu owiec];

   „albowiem jeden [gr. heis] jest wasz Nauczyciel” Mt 23:8 [ale Bóg też jest Nauczycielem - Iz 30:20, 54:13];

   „bo jeden [gr. heis] jest tylko wasz Mistrz, Chrystus” Mt 23:10 [ale Bóg też jest Mistrzem - Hi 36:22];

   „Bogu, który jedynie [gr. mono] jest mądry” Rz 16:27 [ale Jezus też jest mądrością - Kol 2:3, 1Kor 1:24];

   „Bo Ty sam [gr. monos] jesteś Święty” Ap 15:4 [ale Jezus też jest Święty - Dz 3:14, 1P 3:15, Ap 3:7];

   „Ja i tylko Ja jestem Twym pocieszycielem” Iz 51:12 [ale Jezus też jest Pocieszycielem - J 14:6].

   Oczywiście podobnych wersetów w Nowym Testamencie jest wiele. Oto jeszcze kilka przykładów:

   J 17:3 por. z 1J 5:20; Mt 23:9 por. z Iz 9:5; Mk 2:7 por. z Mk 2:10; Łk 5:21 por. z Łk 5:24; Łk 4:8, Mt 4:10 por. z Łk 24:52, Mt 28:9, J 12:26.

 

   Na koniec, aby pokazać jak rozumiemy słowo „jedyny” w stosunku do Syna i Ojca, dokonamy ‘parafrazy’ jednego ze znanych wersetów, w którym występuje grecki termin monos, tłumaczony w nim normalnie jako „sam”:

   „Ja nie jestem jedyny [gr. monos], lecz Ja i Ten, który Mnie posłał” J 8:16.

 

   Mk 13:32

   „Lecz o dniu owym lub godzinie nikt nie wie, ani aniołowie w niebie, ani Syn, tylko Ojciec”.

   Werset ten omówiliśmy szczegółowo w artykule Wiedza Boga, Chrystusa i Ducha Świętego a „Trójca Święta mit czy rzeczywistość?” i tam odsyłamy zainteresowanych (www.apologetyka.info lub www.piotrandryszczak.pl ). Tu dodajmy, jak napisaliśmy powyżej, że Chrystus w Ewangelii Marka nie używa wobec siebie tytułu „Syn Boży”. W związku z tym słowa „ani Syn” dotyczą Jezusa, jako „Syna Człowieczego” czyli człowieka. Tego określenia używa Jezus w swej mowie eschatologicznej: Mk 13:26, Mt 24:27, 30, 37, 39, 44, Łk 21:27, 36.

 

   Jak z powyższego widać, choć Ewangelia Marka zawiera kilka tekstów jakby ‘umniejszających’ chwałę Jezusa, do których odwołują się antytrynitarze, to jednak posiada wiele fragmentów mówiących o Bóstwie Chrystusa. Mamy też wersety, które w Starym Testamencie dotyczą Jahwe, a w Nowym Testamencie Jezusa i takie które zrównują cześć dla Syna i Ojca.

   W części trzeciej tego artykułu wskażemy, co o Bóstwie Jezusa mówi Ewangelista Mateusz.

 

 

 

1.6. Jezus ‘Adon Jah’ a „Trójca Święta mit czy rzeczywistość?” (cz. III - Ewangelia Mateusza)

 

   W pierwszej części tego artykułu wspomnieliśmy między innymi o zastrzeżeniach antytrynitarza Arkadiusza Wiśniewskiego, jakie kieruje on do nas w swej książce pt. „Trójca Święta mit czy rzeczywistość?” (Bielsko-Biała 2004), w sprawie „rzekomej tożsamości Jezusa z Bogiem Jahwe” (s. 142).

   Opisaliśmy na przykładzie nadzorcy Świadków Jehowy docenta R. i epifanisty A. Wiśniewskiego, jakie często warunki wstępne wysuwają antytrynitarze, gdy dyskutują z nami o Bóstwie Chrystusa.

   W części głównej naszego artykułu omówiliśmy sprawę Bóstwa Chrystusa i Jego tytułów ‘Adon Jah’ na podstawie Ewangelii Łukasza.

 

   Druga część artykułu, to temat Bóstwa Jezusa według Ewangelii Marka.

   Wskazaliśmy w niej, na podstawie opracowania ks. A. Kowalczyka, że Marek pisząc swoją Ewangelię kierował się między innymi słowami Starego Testamentu mówiącymi o „ewangelii” i działaniu „Boga z mocą”.

   Wymieniliśmy również wersety biblijne ze Starego Testamentu, które nadają Jezusowi imię Jahwe.

   Powiedzieliśmy też o fragmentach, które wskazują na moc Syna Bożego, taką jak ma Jego Ojciec, tak jak On będący Panem, „Panem szabatu”, używającym tytułu „Ja jestem”. Mówiliśmy także o tym, że Syn Boży, jak „jeden Bóg”, może odpuszczać grzechy. Ukazaliśmy również w tabeli inne podobieństwa między Bogiem a Chrystusem.

   Na końcu zaś omówiliśmy fragmenty Ewangelii Marka, które przeciw Jezusowi najczęściej przytaczają antytrynitarze, aby ‘osłabić’ Jego Bóstwo (Mk 10:17-18, 10:40, 12:29, 13:32).

 

   W kolejnej części tego artykułu będziemy kontynuować rozpoczęty temat, uzupełniając go o Ewangelię Mateusza. Przypomnijmy tu zastrzeżenie wspomnianego nadzorcy Świadków Jehowy:

   „Proszę udowodnić mi Bóstwo Chrystusa, na podstawie Ewangelii, z wyłączeniem Ewangelii Jana”.

   Kierując się tym warunkiem będziemy starali się ukazać to, że Ewangeliści odnosząc do Jezusa wypowiedzi Starego Testamentu, dotyczące Jahwe, zrównują Go z Jego Ojcem.

 

Ewangelia Mateusza

 

   Pisaliśmy w części I-szej tego artykułu, za ks. A. Kowalczykiem, że w genealogii Chrystusa, w Ewangelii Mateusza, ‘ukryty’ jest jego tytuł „Dawid”. Przytaczany autor dowodzi też w swej książce, że Jezus to „drugi Mojżesz”, którego zapowiadał tekst Pwt 18:15 („Bóg twój, Jahwe wzbudzi ci proroka spośród braci twoich, podobnego do mnie. Jego będziesz słuchał”). Oba te fakty wskazywały nam na ludzką naturę Chrystusa.

   Ks. A. Kowalczyk uważa, że Ewangelia Mateusza powstała jakby na marginesie pierwszych sześciu Ksiąg Biblii, a Mateusz opisał tylko te fakty z życia Jezusa, i tyle jego epizodów, aby odpowiadały one wydarzeniom związanym z Mojżeszem i Jozuem.

   Równocześnie Ewangelista ukazuje Chrystusa jako „Syna Bożego” (Mt 16:16), który jest „Panem” Dawida (Mt 22:42-45).

   Jednak w omawianej Ewangelii mowa jest też o tym, że Jezus jest Bogiem, wypełniającym proroctwa odnoszone w Starym Testamencie do Jahwe.

   Zanim jednak zaczniemy omawiać Bóstwo Chrystusa wczytajmy się w ukazaną przez ks. A. Kowalczyka w ‘Zakończeniu’ genezę powstania Ewangelii Mateusza.

   „Badania idei drugiego Mojżesza w Nowym Testamencie upewniły nas, że była ona w gminie jerozolimskiej bardzo żywa. Świadczą o tym cytaty o ‘proroku jak Mojżesz’ w drugim kazaniu św. Piotra (Dz 3,22-23) oraz w przemówieniu św. Szczepana przed Sanhedrynem (Dz 7,37). Zastosowanie typologii Mojżesz-Chrystus w redakcji fragmentu przemówienia św. Szczepana utwierdziło nas w przekonaniu, że typologia jest właściwą drogą do odnalezienia myśli przewodniej kompozycji Ewangelii Mateusza. Jeżeli autor tego przemówienia wybiera z życia Mojżesza te wydarzenia, które upodabniają go do Jezusa, Mateusz mógł czynić podobnie: pisząc o Jezusie wybierać to, co Go upodabniało do Mojżesza. Pewne podobieństwa między Jezusem i Mojżeszem w Ewangelii Mateusza były przez biblistów już podkreślane, ale stwierdziliśmy, że podobieństw tych jest o wiele więcej. Przede wszystkim doszliśmy do wniosku, że Mateusz nie tylko wybierał z życia Jezusa to, co Go upodabniało do Mojżesza lub Jozuego (tego rodzaju podobieństwa nazwaliśmy rzeczowymi), ale także dostosował liczbę wydarzeń (epizodów) do liczby podobnych wydarzeń w opowiadaniu o wyjściu z Pięcioksięgu względnie w opowiadaniu o podboju Ziemi Obiecanej w Księdze Jozuego.

   Podobieństw rzeczowych Jezus-Mojżesz znaleźliśmy w Ewangelii Mateusza aż trzydzieści dwa, natomiast podobieństw liczbowych ‘działalność Jezusa - wyjście’ - sześć, są to:

   (1) epizody topograficzne (czterdzieści dwa miejsca działalności Jezusa jako drugiego Mojżesza - czterdzieści dwa obozy Izraelitów w czasie wyjścia),

   (2) przypadki sprzeciwu (dwanaście przypadków sprzeciwu w Mateuszowej sekcji wyjścia - dwanaście przypadków buntu Izraelitów w opisie wyjścia),

   (3) zwycięstwa (siedem zwycięstw Jezusa nad szatanem - siedem zwycięstw Mojżesza nad plemionami pogańskimi),

   (4) epizody z górą (Jezus jako drugi Mojżesz pięć razy działa na jakiejś górze - działalność Mojżesza pięciokrotnie związana jest z jakąś górą),

   (5) cudowne nakarmienie ludu na pustyni (Jezus dwukrotnie rozmnaża chleb i ryby - Izraelici w czasie wyjścia dwukrotnie w sposób cudowny otrzymują przepiórki),

   (6) plagi (opowiadanie o męce Jezusa składa się z dziesięciu epizodów - na faraona i Egipcjan spada dziesięć plag).

   Podobieństw rzeczowych Jezus-Jozue znaleźliśmy sześć, natomiast liczbowych dwa:

   (1) epizody taumaturgiczne (Jezus jako drugi Jozue dokonuje 5 cudów - tyle samo cudów ma miejsce w czasie podboju Ziemi Obiecanej),

   (2) epizody bitewne (Jezus jako drugi Jozue dwanaście razy występuje przeciwko uczonym w Piśmie i faryzeuszom - Jozue po przejściu Jordanu stacza dwanaście zwycięskich bitew).

   Podobieństwa liczbowe występują w dwóch sekcjach: te, które należą do typologii Mojżesz-Chrystus, występują (z jednym wyjątkiem) w części od chrztu Jezusa do wzmianki o rozpoczęciu podróży do Jerozolimy, tj. od 3,13 do 19,1. Wyjątkiem jest liczba epizodów w opowiadaniu o męce, która jest paralelna do plag egipskich.

   Podobieństwa liczbowe Jozue-Chrystus występują w części od 19,1 do 27,56.

   A zatem w Mt 3,13-19,1 Jezus jest drugim Mojżeszem, a w sekcji Mt 19,1-27,56 Jezus jest drugim Jozuem [typiczność Jozuego patrz Hbr 4:8].

   Opowiadania o pogrzebie i zmartwychwstaniu Jezusa stoją poza wymienionymi sekcjami, co jest zrozumiałe, ponieważ pogrzeb i zmartwychwstanie trudno umieścić w ramach typologii Mojżeszowej lub Jozuego. Podobieństwa rzeczowe i liczbowe są zbyt liczne i znaczne, aby uznać je za przypadkowe. Stwierdziliśmy też, że podobieństwa liczbowe odnoszą się do wydarzeń mających szczególne znaczenie w tradycji biblijnej - to potwierdza ich charakter redakcyjny” („Wpływ typologii oraz tekstów Starego Testamentu na redakcję Ewangelii Mateusza” Pelplin 2004, s. 215-216).

   „Z analizy paralelizmów wynika, że Mateusz pisał perykopy jakby na marginesie Pięcioksięgu i w pewnej mierze także Księgi Jozuego, w relacji do tematów, które tam napotkał i kojarzył z życiem i nauką Jezusa. (...) Porównanie tematów perykop w Ewangelii Mateusza i w Pięcioksięgu doprowadziło nas do wniosku, że Mateusz starał się utworzyć bloki tekstów paralelnie do tematów całych ksiąg w Heksateuchu. A zatem, można wyróżnić w jego Ewangelii: Nową Księgę Wyjścia (1,18-9,34), Nową Księgę Kapłańską (9,35-10,42), Nową Księgę Liczb (11,1-13,53), Nową Księgę Powtórzonego Prawa (13,54-19,1) i Nową Księgę Jozuego (19,1-27,56). Dla otrzymania tych pięciu ksiąg Jezusa Mateusz musiał niekiedy pomijać w Heksateuchu interesujące go tematy, a następnie do nich wracać w dalszej części Ewangelii. Niewątpliwie Mateusz widział swoje dzieło jako nową Torę albo raczej jako nowy Heksateuch. Tekstem paralelnym do Księgi Rodzaju w strukturze Ewangelii Mateusza jest Genealogia Jezusa (Mt 1,1-17) (...) Zastosowanie typologii oraz relacje ze ST każą nam podziwiać Ewangelię Mateusza jako wspaniałe dzieło, w swoim rodzaju ‘naukowe’. W żadnym wypadku nie jest ona ‘małą literaturą’, wszystko w niej jest podporządkowane określonym ideom teologicznym i założeniom redakcyjnym” („Wpływ typologii oraz tekstów Starego Testamentu na redakcję Ewangelii Mateusza” Pelplin 2004, s. 217-219).

 

   Przejdźmy teraz do ukazania, co Mateusz w swej Ewangelii mówi o Jezusie Bogu i jak odnosi do Niego fragmenty Starego Testamentu o Jahwe. Oto pierwszy tekst:

   „Głos się rozlega: ‘Drogę dla Jahwe przygotujcie na pustyni, wyrównajcie na pustkowiu gościniec naszemu Bogu’!” Iz 40:3;

   „Głos wołającego na pustyni: Przygotujcie drogę Panu, Dla Niego prostujcie ścieżki!” Mt 3:3 por. 3:11.

   Poniżej zamieszczamy dwa komentarze do tych tekstów:

   „Imię Jahwe odnoszą do Jezusa wszyscy synoptycy cytując tekst Iz 40,3-5. W Łk 3,4-6 brzmi on następująco: Głos wołającego na pustyni: Przygotujcie drogę Panu (TM: Jahwe), prostujcie ścieżki dla Niego!...” („Geneza Ewangelii Marka” ks. A. Kowalczyk, Pelplin 2004, s. 211-212).

   „W taki właśnie sposób interpretuje ów tekst prorocki Ewangelista, zmieniając hebrajskie oryginalne słowa proroka: drogę dla Jahwe na: drogę Pana i: ścieżki Bogu naszemu na: ścieżki Jego. Ze zmian tych wynika, że w tekście ewangelicznym podmiotem nie jest Jahwe, ale Chrystus (...[Kyrios])” („Ewangelia według św. Mateusza. Wstęp - Przekład z Oryginału - Komentarz” ks. J. Homerski, Poznań-Warszawa 1979, s. 103).

 

   Oto kolejne proroctwa i wypowiedzi Starego Testamentu o Jahwe, które Mateusz odnosi do Jezusa. Świadczy to o równości majestatu osób Bożych:

   „Oto ja wyślę anioła mego, aby przygotował drogę przede Mną (...) mówi Jahwe Zastępów” Ml 3:1;

   „On [Jan] jest tym, o którym napisano: Oto Ja posyłam mego wysłańca przed Tobą, aby Ci przygotował drogę” Mt 11:10 por. 3:11.

   Poniżej zamieszczamy komentarz do tych tekstów:

   „Tekst (...) oryginalny Malachiasza zapowiada, że wysłaniec poprzedzi Boga, cytat nowotestamentalny zaś wyraźnie skierowuje myśl na Mesjasza-Jezusa, identyfikując tym samym Jego przyjście z przyjściem Boga” („Ewangelia według św. Mateusza. Wstęp - Przekład z Oryginału - Komentarz” ks. J. Homerski, Poznań-Warszawa 1979, s. 198).

 

   „Oto wasz Bóg, oto - pomsta; przychodzi Boża odpłata; On sam przychodzi, by zbawić was. Wtedy przejrzą oczy niewidomych i uszy głuchych się otworzą. Wtedy chromy wyskoczy jak jeleń i język niemych wesoło krzyknie” Iz 35:4-5 por. Iz 29:18-19;

   „Idźcie i oznajmijcie Janowi to, co słyszycie i na co patrzycie: niewidomi wzrok odzyskują, chromi chodzą, trędowaci doznają oczyszczenia, głusi słyszą; umarli zmartwychwstają, ubogim głosi się Ewangelię. A błogosławiony jest ten, kto we Mnie nie zwątpi” Mt 11:4-6.

 

   Kolejnym fragmentem są słowa Jahwe z Iz 6:9-10, które Mateusz przytacza w odniesieniu do nauczania Jezusa, On zaś je stosuje z taka mocą jak Bóg:

   „I usłyszałem głos Pana mówiącego (...) I rzekł [mi]: ‘Idź i mów do tego ludu: Słuchajcie pilnie, lecz bez zrozumienia, patrzcie uważnie, lecz bez rozeznania! (...) iżby oczami nie widział ani uszami nie słyszał, i serce jego by nie pojęło, żeby się nie nawrócił i nie był uzdrowiony’.” Iz 6:8-10.

   „Dlatego mówię do nich w przypowieściach, że otwartymi oczami nie widzą i otwartymi uszami nie słyszą ani nie rozumieją. Tak spełnia się na nich przepowiednia Izajasza: Słuchać będziecie, a nie zrozumiecie, patrzeć będziecie, a nie zobaczycie. Bo stwardniało serce tego ludu, ich uszy stępiały i oczy swe zamknęli, żeby oczami nie widzieli ani uszami nie słyszeli, ani swym sercem nie rozumieli: i nie nawrócili się, abym ich uzdrowił” Mt 13:13-15.

 

   Teraz przypatrzmy się następnym wypowiedziom Ewangelii Mateusza o Jezusie-Bogu:

   „Oto Dziewica pocznie i porodzi Syna, któremu nadadzą imię Emmanuel, to znaczy ‘Bóg z nami’.” Mt 1:23.

   Wpierw zauważmy, że podobną myśl o „Bogu z nami” zawiera Stary Testament:

   „albowiem z nami Bóg” Iz 8:10.

   Chrystusowi nadano imię „Jezus” (Mt 1:21, 25), więc określenie „Bóg z nami” nie jest imieniem w pełnym tego słowa znaczeniu, bo przecież nikt nie zwracał się do Syna Bożego „Emmanuelu”. „Bóg z nami” to określenie Bóstwa Jezusa (jak w J 20:28 „Bóg mój”) i zarazem Jego stałej obecności z nami („Ja jestem z wami przez wszystkie dni aż do skończenia świata” Mt 28:20). Prócz tego Mt 1:23 nawiązuje do Iz 7:14, a Izajasz gdzie indziej nazywa Mesjasza „Bogiem Mocnym” Iz 9:5.

   U Izraelitów imię określało ‘funkcję’ osoby np. Abraham - „Ojciec mnóstwa narodów” (Rdz 17:5), którym rzeczywiście stał się. To samo dotyczy Jezusa - „Boga z nami”.

   Tak rozumieli to pisarze wczesnochrześcijańscy:

   Ireneusz (ur. 130-40) „Wykład Nauki Apostolskiej” 54;

   Tertulian (ur. 155) „Przeciw Żydom” 9;

   Orygenes (ur. 185) „Przeciw Celsusowi” I:34;

   Nowacjan (ur. 200) „O Trójcy Świętej” 12:63.

   W tej sprawie przytaczamy jeszcze wypowiedź cytowanego już komentarza biblijnego:

   „Fakt że Ewangelista daje wyjaśnienie imienia Emmanuel: co znaczy: Bóg z nami świadczy, że na tym imieniu spoczywa akcent proroctwa. Nie o sam akt nadania imienia mu chodziło, ani też nie o samo imię jako takie, ale o rzeczywistość, jaką kryje w sobie treść tego imienia. Tak bowiem słowo Emmanuel jak też imię Jezus (= o Jahwe, zbaw!) z objaśnieniem: On zbawi swój lud od jego grzechów [Mt 1:21] mówią o tej samej prawdzie, że Bóg jest obecny wśród swojego ludu, aby go zbawić” („Ewangelia według św. Mateusza. Wstęp - Przekład z Oryginału - Komentarz” ks. J. Homerski, Poznań-Warszawa 1979, s. 81).

 

   Pośrednio nadmienia o Bóstwie Jezusa Mateusz, gdy mówi o hołdzie Mędrców. Wspomina on, że prócz pokłonów, złożyli oni Chrystusowi dary: „złoto, kadzidło i mirrę” (Mt 2:11). Oto zaś komentarz biblijny do tego fragmentu:

   „Niektórzy są przekonani, iż wymienione dary mają charakter symboliczny: dla podkreślenia godności królewskiej (złoto) Dziecięcia, Jego pochodzenia Bożego i godności arcykapłańskiej (kadzidło) oraz Jego człowieczeństwa zapowiadając swą symboliką gorycz przyszłej męki, a przede wszystkim Jego pogrzeb (mirra)” („Ewangelia według św. Mateusza. Wstęp - Przekład z oryginału - Komentarz” ks. J. Homerski, Poznań-Warszawa 1979 s. 90).

 

   W kolejnym fragmencie Jezus odniósł do siebie słowa, które w Psalmie 8:3 przypisane są Jahwe:

   „O Jahwe, nasz Panie (...) Sprawiłeś, że [nawet] usta dzieci i niemowląt oddają Ci chwałę” Ps 8:2-3;

   „uczeni w Piśmie - widząc cuda (...) i dzieci wołające w świątyni: ‘Hosanna Synowi Dawida’ - oburzyli się (...) ‘Słyszysz co one mówią?’ A Jezus im odpowiedział: ‘Tak jest. Czy nigdy nie czytaliście: Z ust niemowląt i ssących zgotowałeś sobie chwałę?’ Z tym ich zostawił...” Mt 21:15-17.

 

   Wspomnijmy też inne tytuły Chrystusa, które w swej Ewangelii ukazuje Mateusz, a które mówią nam o Jego Boskości.

   Choć w Mt 21:5 Jezus nazwany jest „Królem”, to jednak antytrynitarze nie widzą tu „Boskiego Króla”. Jednak tekst Mt 21:5 to cytat z Księgi Zachariasza (9:9), a w Za 9:10 mowa jest o tym, że On „pokój ludom obwieści. Jego władztwo sięgać będzie od morza do morza, od brzegów Rzeki aż po krańce ziemi”.

   „Obwieszczanie pokoju” w Ps 85:9 przypisano Jahwe: „Chciałbym słuchać tego, co mówi Bóg Jahwe: oto ogłasza pokój ludowi swemu...”. Widać więc, że według Za 9:10 Jezus czyni to samo co Bóg (por. Ef 2:17).

   Natomiast jeśli chodzi o „władztwo od morza do morza” (por. Ps 72:8), to te panowanie jest Boską wszechwładzą Mesjasza, bo przekazaną Mu przez Jahwe jako „dziedzictwo”: „Żądaj ode Mnie, a dam Ci narody w dziedzictwo i w posiadanie Twoje krańce ziemi” Ps 2:8.

 

   Tego Króla-Władcę zapowiadał też prorok Micheasz (M 5:1), którego słowa przytacza Ewangelia Mateusza (Mt 2:2, 4-6). Fragment, który o Nim zacytowali uczeni Herodowi, nie wszystko jeszcze ukazał (Mi 5:1 por. Mt 2:6). Ale gdy przeczytamy sobie dalsze słowa proroka Micheasza, to dopiero zdamy sobie sprawę z tego, że mowa jest tu o osobie Bożej i zarazem Królu Niebieskim:

   „a pochodzenie Jego od początku, od dni wieczności (...) paść będzie mocą Jahwe, przez majestat Boga swego, Jahwe” Mi 5:1-3.

   Widać więc, że Król ten jest wszechmocny, bo dysponuje „mocą Jahwe”. Patrz też Mt 5:35 („wielki Król”).

 

   Rzeczywiście inne wypowiedzi Mateusza upewniają nas o tym, że Jezus ma nieograniczoną moc. Mówił bowiem sam:

   „Wszystko przekazał Mi Ojciec mój (...), ani Ojca nikt nie zna, tylko Syn i ten, komu Syn zechce objawić” Mt 11:27;

   „Dana Mi jest wszelka władza w niebie i na ziemi” Mt 28:18.

 

   Chrystus, tak jak Bóg, kieruje zjawiskami atmosferycznymi:

   „Lecz ja jestem Jahwe, twój Bóg, który gromi morze, tak iż się burzą jego odmęty” Iz 51:15 por. Ps 65:8, 89:10, 107:25-30;

   „Potem wstał, rozkazał wichrom i jezioru, i nastała głęboka cisza” Mt 8:26.

   Po tym wydarzeniu właśnie Apostołowie pytali: „Kim On jest, że nawet wicher i jezioro są Mu posłuszne?” Mt 8:27.

   Zauważmy też, że działanie Jezusa nie następuje po prośbie modlitewnej do Boga, ale natychmiast po zbudzeniu Go ze snu (Mt 8:25) i z własnej woli i mocy. Apostołowie też nie oczekiwali pomocy od Boga ale od Jezusa!

   Ich pytanie „kim On jest”, też wskazuje na to, że sam tytuł „Syn Boży” im nie wystarczał, bo wcześniej go już znali (J 1:49). Zapewne widzieli w Jezusie osobę dysponującą, jak Bóg, „wszechmocą”. Dodajmy tu, że w Ewangelii Mateusza Bóg nie jest nazwany nigdzie wprost Wszechmogącym (w tekście greckim w Mt 26:64 pada wbrew BT termin dynameos - „po prawicy mocy”).

   Jeśli chodzi o moc Jezusa to zauważmy, że po Jego działaniu „tłumy ogarnął lęk (...) wielbiły Boga, który takiej mocy udzielił ludziom” Mt 9:8.

 

   Według Ewangelii Mateusza Jezus, jak Bóg, posiada „swoich aniołów:

   „Błogosławcie Jahwe, wszyscy Jego aniołowie” Ps 103:20 por. 148:2;

   „Syn Człowieczy pośle aniołów swoich: ci zbiorą z Jego królestwa...” Mt 13:41;

 „Syn Człowieczy przyjdzie w chwale Ojca swego razem z aniołami swoimi, i wtedy odda każdemu według jego postępowania” Mt 16:27. Patrz też Mt 4:11.

 

   Jezus posiada zbawcze imię, jak Jahwe:

   „Każdy jednak, który wezwie imienia Jahwe, będzie zbawiony” Jl 3:5;

   „W Jego imieniu narody nadzieję pokładać będą” Mt 12:21;

   „On bowiem zbawi swój lud od jego grzechów” Mt 1:21.

 

   Również słowa „gdzie dwaj albo trzej zebrani w imię moje” (Mt 18:20) wskazują, że Chrystus, jak Bóg, mówi o gromadzeniu się w „Jego imię”: „Zgromadzą się (...) w imię Jahwe” Jr 3:17.

 

   Chrystus jak Jahwe jest wiekuisty. Ma być z nami na zawsze:

   „Niech będzie z nami Jahwe, nasz Bóg, jak był z naszymi przodkami!” 1Krl 8:57; „Bo Ja jestem z wami, wyrocznia Jahwe Zastępów” Ag 2:4; „Ja jestem z wami! - wyrocznia Jahwe” Ag 1:13;

   „A oto Ja jestem z wami przez wszystkie dni, aż do skończenia świata” Mt 28:20; „Emmanuel, to znaczy ‘Bóg z nami’.” Mt 1:23; „Bo gdzie są dwaj albo trzej zebrani w imię moje, tam jestem pośród nich” Mt 18:20.

 

   Na końcu swej Ewangelii Mateusz zestawił Jezusa z Jego Ojcem i Duchem Świętym, co też ukazuje Jego Bóstwo:

   „Idźcie więc i nauczajcie wszystkie narody, udzielając im chrztu w imię Ojca i Syna i Ducha Świętego” Mt 28:19.

 

   Ważne jest też to, że tytuł „Pan”, użyty w jednym zdaniu w stosunku do Ojca i Syna, ukazuje nam równość ich majestatu:

   „Rzekł Pan do Pana mego: Siądź po prawicy mojej, aż położę Twoich nieprzyjaciół pod stopy Twoje. Jeśli więc Dawid nazywa Go Panem...” Mt 22:44-45.

   Nie będziemy powtarzać tu tego, co powiedzieliśmy na ten temat omawiając w części pierwszej tego artykułu tekst Łk 20:42-43, oraz w części drugiej pisząc o Mk 12:36-37. Tam też w sprawie Mt 22:44-45 odsyłamy zainteresowanych, bo jak wiemy fragmenty te są prawie identyczne.

 

   Przedstawiamy też w tabeli kilka cech i określeń Syna Bożego z Ewangelii Mateusza, podobnych czy wspólnych z Bogiem.

 

Syn Boży

Bóg

„On bowiem zbawi swój lud od jego grzechów” Mt 1:21;

„Jahwe jest mocą zbawczą dla swojego ludu” Ps 28:8; „On sam przychodzi, by zbawić was” Iz 35:4;

„On bowiem zbawi swój lud od jego grzechów” Mt 1:21;

„Lud, który mieszka w Jeruzalem, dostąpi odpuszczenia swoich nieprawości” Iz 33:21;

„On was chrzcić będzie Duchem Świętym i ogniem” Mt 3:11;

„Czy moje słowo nie jest jak ogień - wyrocznia Jahwe” Jr 23:29;

„Nawracajcie się, albowiem bliskie jest królestwo niebieskie” Mt 4:17;

„wzywa Bóg teraz wszędzie i wszystkich do nawrócenia” Dz 17:30;

„Ich też powołał (...) i poszli za Nim” Mt 4:21-22 por. 9:13;

„kto jest powołany przez Boga jak Aaron” Hbr 5:4 por. Rz 8:30;

„lecząc wszelkie choroby i wszelkie słabości wśród ludu” Mt 4:23 por. 9:35;

„On leczy wszystkie twe niemoce” Ps 103:3; „On też uleczy (...) On ranę zawiąże” Oz 6:3;

„Słyszeliście, że powiedziano przodkom (...) A Ja wam powiadam” Mt 5:21-22;

„Jahwe naszym prawodawcą” Iz 33:22;

„A Jezus, znając ich myśli, rzekł: Dlaczego złe myśli nurtują w waszych sercach” Mt 9:4;

„bo Ty znasz jego serce, bo jedynie Ty znasz serca ludzi” 2Krn 6:30;

„wszedł i ujął ją za rękę, a dziewczynka wstała” Mt 9:25 [tu zauważmy, że Jezus sam swoją mocą, jak Bóg, wskrzesza, natomiast Eliasz prosi Jahwe o działanie];

„O Jahwe, Boże mój! Błagam cię, niech dusza tego dziecka wróci do niego! Jahwe zaś wysłuchał wołania Eliasza, gdyż dusza dziecka powróciła do niego, a ono ożyło” 1Krl 17:21-22;

„litował się nad nimi, bo byli znękani i porzuceni” Mt 9:36; „zdjęty litością” Mt 20:34;

„Pan pełen jest litości i miłosierdzia” Jk 5:1; „Bóg (...) litujący się nad niedolą” Jon 4:2;

„Przyjdźcie do Mnie wszyscy, którzy utrudzeni i obciążeni jesteście, a Ja was pokrzepię” Mt 11:28;

„Bo pokrzepię spragnionego, a każdego, co łaknie nasycę” Jr 31:25; „Jahwe go pokrzepi na łożu boleści” Ps 41:4;

„Syn Człowieczy pośle aniołów swoich: ci zbiorą z Jego królestwa...” Mt 13:41;

„Niech mówią o chwale Twojego królestwa” Ps 145:11;

„Odwagi! Ja jestem, nie bójcie się!” Mt 14:27;

„Nie lękaj się, bo Ja jestem z tobą” Iz 41:10 por. Jr 42:11, Pwt 31:6;

„Potem przywołał do siebie tłum i rzekł do niego: Słuchajcie i chciejcie zrozumieć...” Mt 15:10;

„Trzeba bardziej słuchać Boga niż ludzi” Dz 5:29 por. Ez 6:3, Za 6:15;

„zbuduję Kościół mój” Mt 16:18;

„abyście kierowali Kościołem Boga” Dz 20:28 por. 1Kor 11:16;

„na tej Skale zbuduję Kościół” Mt 16:18;

„budowniczym jest sam Bóg” Hbr 11:10;

„Jeśli kto chce pójść za Mną, (...) niech Mnie naśladuje” Mt 16:24;

„Bądźcie więc naśladowcami Boga, jako dzieci umiłowane” Ef 5:1;

„wtedy odda każdemu według jego postępowania” Mt 16:27;

„Według czynów każdemu zapłaci, odda, kto na co zasłużył” Hi 34:11;

„ujrzą Syna Człowieczego (...) w królestwie swoim” Mt 16:28;

„Niech mówią o chwale Twojego królestwa” Ps 145:11;

„odzienie zaś stało się białe jak światło” Mt 17:2;

„Szata Jego była biała jak śnieg...” Dn 7:9;

„To jest mój Syn umiłowany (...) Jego słuchajcie!” Mt 17:5;

„Trzeba bardziej słuchać Boga niż ludzi” Dz 5:29 por. Ez 6:3, Za 6:15;

„wiemy, że jesteś prawdomówny...” Mt 22:16;

„Bóg jest prawdomówny” J 3:33 por. Tt 1:2;

„nie oglądasz się na osobę ludzką” Mt 22:16;

„Bóg naprawdę nie ma względu na osoby” Dz 10:34;

„albowiem jeden jest wasz Nauczyciel” Mt 23:8;

„twój Nauczyciel już nie odstąpi” Iz 30:20 por. 54:13;

„bo jeden jest tylko wasz Mistrz, Chrystus” Mt 23:10;

„twoje oczy patrzeć będą na twego Mistrza” Iz 30:20; „któż takim mistrzem jak On?” Hi 36:22;

„Czyż nie przepowiedziałem z dawna i nie oznajmiłem? Mt 24:25.

„Kto przepowiedział przyszłość od wieków i to, co ma nadejść” Iz 44:7.

 

   Uzupełnieniem tego tematu, dotyczącego Chrystusa i Boga, są moje artykuły:

   Modlitwa do Chrystusa i „Wnikliwe poznawanie Pism”;

   Cześć dla Jezusa, Hbr 1:6 i „Wnikliwe poznawanie Pism” ( www.apologetyka.info lub www.piotrandryszczak.pl ).

 

   Pomimo tak wielu tekstów, które wskazują na Bóstwo Chrystusa, są jednak w Ewangelii Mateusza fragmenty, które antytrynitarze wykorzystują by je podważać. Omówimy tu te najważniejsze: Mt 19:16-17, 20:23, 24:36.

 

   Mt 19:16-17

   „pewien człowiek zapytał: ‘Nauczycielu, co dobrego mam czynić, aby otrzymać życie wieczne?’ Odpowiedział mu: ‘Dlaczego Mnie pytasz o dobro? Jeden tylko jest Dobry’”.

   Słowa te szczegółowo omówiliśmy w książce pt. „W obronie wiary” w rozdziale ‘Bóstwo Chrystusa’ (pkt 2.7.) i tam odsyłamy zainteresowanych (www.apologetyka.info lub www.piotrandryszczak.pl ). Tu powiemy tylko to, co na powyższy temat mówi Ewangelia Mateusza, którą zajęliśmy się (patrz też część I i II tego artykułu o Łk 18:18-19 i Mk 10:17-18).

   Werset ten nie ma takiego znaczenia jak sugerują antytrynitarze (że Jezus zaprzeczył temu że jest dobry, mówiąc że taki jest tylko Ojciec). Chrystus przez te słowa uzmysławia młodzieńcowi, że pytając go o dobro, zestawia Go z Bogiem, który jest Dobry. Odnosząc zaś do siebie fragmenty o Jahwe (por. powyżej Mt 3:3, 11:10) wskazuje, że sam jest Bogiem (por. „Pan mój i Bóg mój” J 20:28).

   Gdyby Jezus nie uważał się za dobrego nie mógłby powiedzieć temu młodzieńcowi:

   „Potem przyjdź i chodź za Mną!” Mt 19:21.

   Natomiast wszystkim ludziom Chrystus polecił:

   „Jeśli kto chce pójść za Mną, (...) niech Mnie naśladuje” Mt 16:24.

   Ponieważ powiedział również, że „jeden jest wasz Nauczyciel” (Mt 23:8), więc musiał sobie zdawać sprawę z tego, że jest dobrym, bo kogo innego, jak nie jedynego Nauczyciela, mielibyśmy pytać o dobro?

   Chrystus musi być dobry, bo tylko o innych powiedział, że są źli: „Jeśli więc wy, choć źli jesteście, umiecie dawać dobre rzeczy...” Mt 7:11.

   Jezus jest „dobrym drzewem” (Mt 12:33 por. Łk 23:31), jak sam powiedział o sobie, i wydaje „dobry owoc” Mt 12:33.

   Mówiąc, „Tym, który sieje dobre nasienie, jest Syn Człowieczy” (Mt 13:37), musiał uważać się za dobrego.

   Chrystus też wiele razy zastosował termin „dobry” w stosunku do ludzi (Mt 5:45, 7:11,12:35, 13:38, 20:15, 22:10, 25:21, 23).

 

   Mt 20:23

   „Nie do Mnie jednak należy dać miejsce po mojej stronie prawej i lewej, ale [dostanie się ono] tym, dla których mój Ojciec je przygotował”.

   Nie będziemy powtarzać tu treści z części II-szej tego artykułu, w której omówiliśmy tekst Mk 10:40. Tam też kierujemy zainteresowanych. Tu tylko dodajmy, że w Ewangelii Mateusza, gdy Chrystus wybiega w swej nauce w czasy sądu ostatecznego, ukazuje to, że będzie miał decydujący wpływ na stawianie ludzi po swej prawicy i lewicy. Oto Jego słowa:

   „Owce postawi po prawej, a kozły po swojej lewej stronie” Mt 25:33.

   „Pośle On swoich aniołów (...) i zgromadzą Jego wybranych” Mt 24:31 por. 24:40-41, 47-51, 13:41-43.

 

   Mt 24:36

   „Lecz o dniu owym i godzinie nikt nie wie, nawet aniołowie niebiescy, [ani Syn], tylko sam Ojciec” BT.

   Werset ten omówiliśmy szczegółowo w artykule Wiedza Boga, Chrystusa i Ducha Świętego a „Trójca Święta mit czy rzeczywistość?” i tam odsyłamy zainteresowanych (www.apologetyka.info lub www.piotrandryszczak.pl ). Tu dodajmy, że Chrystus w swej mowie eschatologicznej w Ewangelii Mateusza nie używa wobec siebie tytułu „Syn Boży”. W związku z tym słowa „ani Syn” dotyczą Jezusa, jako „Syna Człowieczego” czyli człowieka. Tego określenia używa Chrystus, gdy mówi o końcu świata: Mt 24:27, 30, 37, 39, 44 por. Mk 13:26, Łk 21:27, 36.

 

   Jak z powyższego widać, Ewangelia Mateusza pomimo że zawiera kilka tekstów jakby ‘umniejszających’ chwałę Jezusa, do których odwołują się antytrynitarze, to jednak posiada wiele fragmentów mówiących o Bóstwie Chrystusa. Mamy też wersety, które w Starym Testamencie dotyczą Jahwe, a w Nowym Testamencie Jezusa i takie które zrównują chwałę dla Syna i Ojca.

 

 

 

1.7. 1Kor 15:24-28 a „Trójca Święta mit czy rzeczywistość?”

 

   Antytrynitarz Arkadiusz Wiśniewski w książce pt. „Trójca Święta mit czy rzeczywistość?” (2004), którą opisaliśmy w artykule pt. Wiedza Boga, Chrystusa i Ducha Świętego a „Trójca Święta mit czy rzeczywistość?”, podjął się interpretacji słów z 1Kor 15:24-28. Wersetom tym poświęcił ponad dwie strony swej książki (s. 35-37).

   Prawdopodobnie entuzjastycznie nastawiony napisał o tym fragmencie następująco:

   „Nie wiem czy można napisać to bardziej dobitnie. Są to bardzo wymowne wersety, w których wyraźnie widać poddaństwo Syna względem Ojca. Wydawałoby się że dla wszystkich” s. 36.

   Aż dziwne, że nasz antytrynitarz tak cieszy się z poddaństwa Syna Bożego. Czyżby nie był równie zachwycony z tego, że Chrystus jest także „dziedzicem wszystkich rzeczy” (Hbr 1:2)? Czy może również uważa, że w związku z tym, iż Syn ma być poddany Ojcu, to należy Go mniej czcić i miłować niż Boga?

 

   Zanim jednak rozpoczniemy polemikę z wykładnią A. Wiśniewskiego zacytujmy interesujący nas tekst Biblii:

   „Wreszcie nastąpi koniec, gdy przekaże królowanie Bogu i Ojcu i gdy pokona wszelką Zwierzchność, Władzę i Moc [w. 24].

   Trzeba bowiem, ażeby królował, aż położy wszystkich nieprzyjaciół pod swoje stopy [w. 25].

   Jako ostatni wróg, zostanie pokonana śmierć [w. 26].

   Wszystko bowiem rzucił [‘poddał’ BW] pod stopy Jego. Kiedy się mówi, że wszystko jest poddane, znaczy to, że z wyjątkiem Tego, który Mu wszystko poddał [w. 27].

   A gdy już wszystko zostanie Mu poddane, wtedy i sam Syn zostanie poddany Temu, który Synowi poddał wszystko, aby Bóg był wszystkim we wszystkich [w. 28]” 1Kor 15:24-28 BT.

 

   Na początku zweryfikujmy jednak jeden z fragmentów:

   „gdy przekaże królowanie Bogu” 1Kor 15:24 BT.

   A. Wiśniewski cytuje go za Biblią Warszawską:

   „gdy odda władzę królewską Bogu” 1Kor 15:24 BW.

 

   Otóż według dosłownego tłumaczenia tekst ten wygląda następująco:

   „kiedy przekaże królestwo Bogu” 1Kor 15:24 („Grecko-polski Nowy Testament wydanie interlinearne z kodami gramatycznymi” tłum. ks. prof. dr hab. R. Popowski SDB, dr M. Wojciechowski, Warszawa 1993).

   W późniejszych rozważaniach ta korekta tekstu będzie dla nas dość istotna, dlatego ją tu zamieszczamy.

 

   Już na początku swej polemiki A. Wiśniewski próbuje rozprawić się z opinią trynitarną, którą cytuje:

   „Oto co nam mówi nasz ulubiony teolog Josh McDowell.

   ‘Występujący tu czasownik «poddać», nie oznacza nierówności między osobami, lecz różnicę w spełnianych rolach. Poddanie się dotyczy tylko funkcji, a uległość wcale nie zakłada niższości’ [„Jezus - biblijna obrona boskości Jezusa” Josh McDowell, Bart Larson, Warszawa 1998, s. 89]” s. 36.

 

   Otóż nasz antytrynitarz zarzuca cytowanemu protestantowi niekonsekwencję, że dla niego pięć „poddań” z tych wersetów oznacza nadrzędność Jezusa nad innymi, a szóste, w którym Syn ma być poddany Ojcu, nie oznacza nadrzędności. A. Wiśniewski kwituje to słowami:

   „Taka egzegeza po prostu zapiera dech w piersiach!” s. 36.

   Dalej nasz antytrynitarz poucza nas:

   „Słowo ‘poddany’ zawsze wiąże się z nierównością pomiędzy osobami, choć nie zawsze owa nierówność dotyczy natur” s. 36.

 

   Cóż powiemy o tych wywodach? Otóż wydaje się, że A. Wiśniewski nie odróżnia tego, jakie mogą być rodzaje poddania. Dla niego każde poddanie jest jakby identyczne, bo użyte jest w tych wersetach, jak podkreśla on, to samo słowo greckie.

   Tymczasem już na pierwszy rzut oka widać jaką formę ma mieć poddanie przeciwników Jezusa:

   „Trzeba bowiem, ażeby królował, aż położy wszystkich nieprzyjaciół pod swoje stopy” 1Kor 15:25.

   Czy poddanie Jezusa Ojcu nasz antytrynitarz wyobraża sobie identycznie???

   Cytowany rodzaj poddania trafnie opisuje nam Księga Jozuego:

   „Skoro przyprowadzono owych królów do Jozuego, Jozue wezwał wszystkich mężów izraelskich i rzekł do dowódców wojennych, którzy mu towarzyszyli: ‘Zbliżcie się i postawcie wasze nogi na karkach tych królów’. Zbliżyli się i postawili swe nogi na ich karkach” Joz 10:24.

   Na usprawiedliwienie tego, że A. Wiśniewski o tym może nie wiedzieć, jest tylko to, że jak sam podkreśla, jest tylko amatorem w kwestii Biblii („Jestem amatorem. którego pasją stała się Biblia i przedstawiam takie argumenty, na jakie stać mój niedoskonały umysł” s. 10).

 

   Zauważmy też, że w 1Kor 15:25 Paweł słowa „Trzeba bowiem, ażeby królował, aż położy wszystkich nieprzyjaciół pod swoje stopy” przypisał Jezusowi, a nie Bogu zgodnie z Ps 110:1 („Wyrocznia Jahwe dla Pana mego: ‘Siądź po mojej prawicy, aż Twych wrogów położę jako podnóżek pod Twoje stopy’).

   To świadczy o tym, że chrześcijanie zrównywali pod względem majestatu osoby Boże. Świadkom Jehowy wydawało się to nie do pomyślenia do tego stopnia, że dodali w swej Biblii tytuł „Bóg” po słówku „aż” w 1Kor 15:25.

   Czy wobec tego prawdą jest to, jak napisał A. Wiśniewski, że „Słowo ‘poddany’ zawsze wiąże się z nierównością pomiędzy osobami”?

 

   Oczywiście wśród tych ‘poddań’ Jezusowi opisanych w 1Kor 15:24-28 jest też nasze ‘dobrowolne’ poddanie (1Kor 15:27), jako chrześcijan, Jemu, naszemu Mistrzowi. Wszyscy bowiem choć jesteśmy Mu ulegli, posiadamy wolność dzieci Bożych (2Kor 3:17, Ga 5:1).

   Ciekawe, że pomimo tego Chrystus wcześniej sam „poddał się” ludziom, bo przyszedł im służyć, choć nie był od nich niższy: „Syn Człowieczy nie przyszedł, aby Mu służono, lecz żeby służyć...” Mk 10:45.

 

   Innym przykładem dobrowolnego poddania się Chrystusa są Jego związki rodzinne. Wydaje się więc, że poddanie w kategoriach Bożych, to nie poddanie ludzkie. Zauważmy, że to iż Jezus był poddany Maryi i Józefowi (Łk 2:51) nie oznacza, że był od nich niższy. Przeciwnie, jest On już wtedy dla nich Panem (Łk 1:43), Mesjaszem (Łk 2:11), Królem (Mt 2:2), Świętym (Łk 1:35), Bogiem (Mt 1:23) i Synem Bożym (Łk 1:35). Krewna Elżbieta, już w łonie Maryi, nazwie Jezusa „swoim Panem” Łk 1:43.

 

   Kolejnym przykładem jest poddanie żon mężom (1P 3:1), które nie sugeruje mniejszej godności kobiet, bo „nie ma już mężczyzny ani kobiety, wszyscy bowiem jesteście kimś jednym w Jezusie Chrystusie” Ga 3:28. Zapytajmy, czy w niebie mężowie będą panować nad niewiastami, i czy wobec tego górowanie Ojca nad umiłowanym swym Synem nie jest tylko wymysłem antytrynitarzy?

 

   W związku z tym, że poddanie Syna Ojcu nie będzie polegać na staniu się Jego podnóżkiem, odpowiedzmy sobie na pytanie, jak ono ma wyglądać?

   A. Wiśniewski zdaje się uciekać od tego tematu, zadawalając się stwierdzeniem o „nadrzędności” Ojca (3 razy), czy nawet „wyraźnej nadrzędności” (s. 37). Tymczasem trudno doszukać się w Biblii takiego słowa, podobnie jak terminu „nierówność”, który wydaje się być ulubionym jego określeniem dla relacji Ojciec - Syn (3 razy).

   Prócz tego kwituje on nasz problem takim oto zdaniem:

   „Gdy Chrystus zniszczy wszystkich nieprzyjaciół, zostanie poddany Ojcu (w. 28) oraz odda mu władzę królewską (w. 24a)” s. 36.

 

   Na początek zapytajmy, gdzie to nasz antytrynitarz przeczytał, że Syn „zostanie poddany Ojcu”? Czyżby przymusem? Raczej Biblia Warszawska, którą on cytuje, podaje iż „sam Syn będzie poddany” (s. 36), a przekład 1Kor 15:28 według ks. Kowalskiego mówi, że „podda się Syn sam temu...”.

   Na czym więc polegać ma to poddanie Syna Ojcu? Czy na „oddaniu władzy królewskiej”, jak pisze nasz antytrynitarz?

   Otóż powracamy tu do wspomnianego powyżej fragmentu. Uważamy, że właściwszą formę wersetu 1Kor 15:24 zawiera tłumaczenie dosłowne, które powtarzamy:

   „kiedy przekaże królestwo Bogu” 1Kor 15:24 („Grecko-polski Nowy Testament wydanie interlinearne z kodami gramatycznymi” tłum. ks. prof. dr hab. R. Popowski SDB, dr M. Wojciechowski, Warszawa 1993).

   Podobnie oddał to ks. Kowalski:

   „gdy przekaże swe królestwo Bogu” 1Kor 15:24 (por. BG, KUL, BP).

   Widzimy z niego, że chodzi tu o „przekazanie Królestwa”, a nie o „oddanie władzy”. Bo przecież można Królestwo przekazać, ale nadal władać razem z Ojcem, „w królestwie Chrystusa i Boga” Ef 5:5.

   Podobnie Bóg przekazał panowanie Chrystusowi, a nie oznacza to, że sam nie miał udziału we władaniu: „Ojciec mój przekazał Mi wszystko” (Łk 10:22 por. 22:29, Mt 11:27, J 5:22, 27).

   Przekazanie królestwa Ojcu nie oznacza zaprzestania królowania Chrystusa, które jest wieczne, lecz oznacza kierunek przepływu daru (odkupienie i zbawienie ludzkości) od Syna do Ojca. Oto kilka fragmentów, które to potwierdzają:

   „będzie panował nad domem Jakuba na wieki, a Jego panowaniu nie będzie końca” Łk 1:33;

   „Panowanie Jego jest wiecznym panowaniem, które nie przeminie, a Jego Królestwo nie ulegnie zagładzie” Dn 7:14;

   „Do Syna zaś: Tron Twój, Boże, na wieki wieków” Hbr 1:8.

   Por. 2Sm 7:13, 16, Ps 21:7, 89:30, Ef 5:5, Hbr 1:11-12, 2P 1:11, Ap 11:15.

 

   Co począć wobec tego, ze słowami, że Syn będzie królował „aż” pokona nieprzyjaciół (1Kor 15:25)? Antytrynitarze sądzą, że oznacza to, że będzie królował „do” pewnego momentu. Tymczasem fragment 1Kor 15:25 („Trzeba bowiem, ażeby królował, aż położy wszystkich nieprzyjaciół...”) przez wystąpienie w nim słówka „aż” nie przeczy temu, że Chrystus będzie zawsze królował. Odnosi się to do czasu poprzedzającego pokonanie nieprzyjaciół i nie neguje panowania w przyszłości, jak wykazaliśmy wcześniej (patrz zbiór cytatów o wiecznym panowaniu).

   Podobnie jest z tekstem Mt 28:20: „Ja jestem z wami (...) aż do skończenia świata”. Wiemy, że Jezus będzie z nami zawsze, a nie tylko do skończenia świata.

 

   Ponieważ poddanie Syna Ojcu nie jest przymusem, lecz wolą Chrystusa, najlepiej tekst 1Kor 15:28 oddał przekład ks. Kowalskiego:

   „A kiedy wszystko będzie mu już poddane, podda się Syn sam temu, któremu wszystko poddał”.

   Wydaje się, że antytrynitarze jakoś starają się nie zauważać terminu „sam”, aby bardziej podkreślać „nadrzędność” Boga nad Synem Bożym. Tymczasem słowo to występuje w oryginale greckim (dosł. „wtedy sam Syn”).

   Poddanie więc Chrystusa Ojcu, to wyraz miłości Syna do Ojca i polega ono, jak powiedzieliśmy wcześniej, na przekazaniu w darze całej odkupionej i zbawionej ludzkości.

   Podkreślmy tu, że 1Kor 15:28 podaje, iż Jezus sam podda się Ojcu, a nie że Ojciec podporządkuje Go sobie.

   Tekst ten mówi, że Bóg będzie „wszystkim we wszystkich”, a nie że Ojciec będzie panował nad Synem. Wiemy też, że będzie królował wraz z Synem, a nie ponad Nim (teksty o wiecznym królowaniu patrz powyżej).

 

   Przedstawiamy też kilka wypowiedzi pisarzy wczesnochrześcijańskich na temat poddania Syna Bożego Ojcu.

   Tertulian (155-220) w swej polemice z Prakseaszem, jednym z monarchian, który uważał iż Syn i Ojciec to jedna osoba, napisał:

   „Spójrz więc, czy to raczej nie ty [Prakseaszu] obalasz monarchię, gdy niszczysz jej uporządkowanie i rozróżnienie, ustanowione pod tyloma imionami, ile Bóg zapragnął. Ona zaś pozostaje niezmieniona (chociaż powstała Trójca), aż wreszcie będzie przywrócona Ojcu przez Syna, jak to napisał Apostoł o ostatecznym końcu: gdy przekaże królowanie (...) [1Kor 15:24-25] - naturalnie według Psalmu: Siądź po prawicy Mojej (...) [Ps 110:1] - gdy zaś poddane mu będzie wszystko oprócz Tego, który mu wszystko poddał, wtedy i sam podda się Temu, który mu poddał wszystko, aby Bóg był wszystkim we wszystkich [1Kor 15:27-28]. Widzimy zatem, że Syn nie stanowi przeszkody dla monarchii, nawet jeśli należy dziś ona do Syna, ponieważ w rękach Syna pozostaje niezmienna w swej istocie, i taka sama zostanie przywrócona Ojcu przez Syna. Nikt nie mógłby jej podważyć jedynie dlatego, że przyzwala na istnienie Syna, o którym wiadomo, że od Ojca otrzymał władzę i Ojcu ją kiedyś odda. Tylko na podstawie tego fragmentu listu apostolskiego mogliśmy już wykazać, że Ojciec i Syn to dwie osoby; a także na podstawie imion Ojca i Syna oraz faktu, że ten, który przekazuje władzę i ten, któremu ją przekazuje, jak również ten, który oddaje władzę i ten, któremu ją oddaje, muszą być koniecznie dwiema osobami” („Przeciw Prakseaszowi” 4:2-4).

   Por. podobnie Hipolit (ur. przed 170), w dziele „Przeciw Noetosowi” (6), jednemu z monarchian.

 

   Orygenes (185-254), w komentarzu jaki pozostawił po sobie, jakby polemizował z A. Wiśniewskim:

   „Tutaj [1Kor 15:28] również użyto określenia ‘poddany’ - bynajmniej nie w sensie ‘niższy’. Jakże bowiem może zwać się ‘niższym’ Ten, który jest Synem i jest tym wszystkim, czym jest Ojciec? Powiada przecież: ‘Ojcze, wszystko, co Twoje, jest moje’ [J 17:10]” („Komentarz do Listu do Rzymian” 7:5).

 

   Augustyn (354-430), w swym znanym opracowaniu o 1Kor 15:28 wyraził się następująco:

   „Wówczas już nie będzie się za nami wstawiać Pośrednik i Kapłan nasz, Syn Boga i Syn Człowieczy. Ale - jako Kapłan, w przyjętej ze względu na nas naturze sługi - sam podda się temu, który poddał Mu wszystko, i któremu On wszystko poddał. Jest On Bogiem, więc jako Bogu - my Jemu jesteśmy poddani - tak samo jak Ojcu. Lecz jako Kapłan On podda się Ojcu wraz z nami [1Kor 15:24-28]” („O Trójcy Świętej” I:10,20).

 

   Hilary z Poitiers (315-367), to drugi obok Atanazego (295-373), wielki obrońca Trójcy Świętej i prawdziwego Bóstwa Chrystusa. Poniżej zamieszczamy jego dłuższe omówienia tekstów 1Kor 15:24 i 15:28.

 

   1Kor 15:24

   Hilary wskazuje, na podstawie Pisma Świętego, że przekazanie królowania nie oznacza zaprzestania pełnienia władzy królewskiej.

   „Obecnie rozpatrzymy, czy przekazanie królestwa należy rozumieć jako ustanie rządzenia, co miałoby oznaczać, że Syn oddając Ojcu władzę sam jej już nie ma. Jeżeli przekazywać znaczy, pozbyć się przekazywanego przedmiotu, to gdyby ktoś (...) spierał się o to, wyznawałby z konieczności, że Ojciec przekazujący wszystko Synowi [np. J 5:22], na skutek tego aktu utracił całe panowanie nad wszechświatem. Wszak Pan powiedział: ’Wszystko przekazał mi Ojciec’ [Mt 11:27], a gdzie indziej: ‘Dana mi jest wszelka władza na niebie i na ziemi’ [Mt 28:18]. Jeśli więc dać, znaczy nie mieć, to Ojciec nie ma tego, co dał. Skoro Ojciec przekazując nie utracił, to i w przypadku Syna, niepodobna twierdzić, że nie ma tego, co przekazał. Zatem skoro przekazać wszystko, nie znaczy, żeby tego nie mieć, to powinniśmy poszukać przyczyny przekazania, dlaczego przekazując Ojciec nie wyzbywał się, a Syn dając nie doświadczał braku” („O Trójcy Świętej” 11:29).

 

   1Kor 15:28

   Hilary pokazuje jak interpretują poddanie Syna arianie. Omawiając powyższy werset ukazuje, czym nie jest poddanie Jezusa i czym ono jest.

   „Przecież liczni [heretycy] tak właśnie chcą go rozumieć: że gdy już wszystko zostanie poddane Bogu, poddany [1Kor 15:28] zostanie również [Chrystus] i ze względu na to przestanie być Bogiem albo ze względu na przekazanie królestwa już nie będzie piastował władzy, albo kiedy ‘wreszcie nastąpi koniec’ [1Kor 15:24], to będzie miało miejsce Jego ustąpienie” („O Trójcy Świętej” 11:21).

 

   „Nadszedł odpowiedni czas i miejsce, aby poruszyć kwestię podporządkowania Chrystusa [Ojcu], jednak w takim sensie, by przy tym nie przypisać Synowi niczego uwłaczającego, ponieważ także inne teksty wspomagają naszą wiarę. Najpierw więc kieruję pytanie w stronę zdrowego rozsądku, czy tutaj chodzi o takie poddanie, jak służby wobec panów, kogoś słabszego potężnemu albo człowieka niskiego stanu komuś szacownemu mając na względzie cechy przeciwstawne, by zgodnie z tym Syn był poddany Bogu Ojcu z powodu różnicy posiadania odmiennej natury. Przecież przyznał, że poddawszy Mu wszystko, On sam zostanie poddany Temu, który Mu wszystko poddał [1Kor 15:28] i ze względu na to, że wtedy zostanie Mu poddane wszystko, wskazał, że to postanowienie odnosi się do czasu. Jeśli bowiem terminowi ‘poddanie’ nadamy inny sens i skoro wtedy nastąpi poddanie, to z pewnością aktualnie nie jest poddany. W takim razie ukażemy Go jako zbuntowanego, ograniczonego i bezbożnego, a w dodatku jako złamanego, przymuszonego tyrańską przemocą bezbożności, zniewolonego do spóźnionego poddaństwa! Co wtedy będą znaczyły słowa: ‘Ponieważ z nieba zstąpiłem nie po to, aby czynić moją wolę, ale wolę Tego, który Mnie posłał’ [J 6:38] i dalej: ‘Dlatego miłuje Mnie Ojciec’ [J 10:17], ‘bo Ja zawsze czynię to, co się Jemu podoba’ [J 8:29], jak również: ‘Ojcze niech się stanie Twoja wola’ [Mt 26:42], albo słowa Apostoła: ‘Uniżył samego siebie, stawszy się posłusznym aż do śmierci’ [Flp 2:8]. Ten który się uniża, z natury na to zasługuje; posłuszny, chce nim być dobrowolnie, a uniża się dlatego, żeby stać się posłusznym. Konsekwentnie, jeśli jednorodzony Bóg się uniża i staje się posłuszny Ojcu aż do śmierci krzyżowej, to jakim prawem sam ma być poddany Ojcu, skoro właśnie Jemu zostało poddane wszystko? Może to mieć miejsce jedynie pod tym warunkiem, że poddanie to nie nowy akt posłuszeństwa, ale warunek spełnienia tajemnicy, że posłuszeństwo już obowiązuje, we właściwym zaś czasie dopełni się poddaństwo. Otóż tutaj nie chodzi o inne znaczenie poddaństwa, ale o inne zrozumienie misterium” („O Trójcy Świętej” 11:30).

 

   „Króluje w tym samym już chwalebnym ciele, po unicestwieniu zwierzchności i zwyciężeniu śmierci, aż podporządkuje sobie nieprzyjaciół. Właśnie Apostoł ukazał cały porządek, że chodzi o unicestwienie zwierzchności i potęg, gdy tymczasem dla nieprzyjaciół przeznaczone jest podporządkowanie. Po dokonaniu tego, podda się poddającemu Mu wszystko - oczywiście Bogu: ‘aby Bóg był wszystkim we wszystkich’ [1Kor 15:28]. Wówczas natura ojcowskiego Bóstwa przeniknie naturę przybranego [przez Chrystusa] naszego ciała. Dzięki temu bowiem Bóg będzie wszystkim we wszystkich: ponieważ na mocy postanowienia pośrednik między Bogiem a ludźmi [pochodzi] z Boga i człowieka. Również na mocy postanowienia, mając w sobie to, co przysługuje ciału, a jednocześnie ze względu na uległość uzyskuje to, co należy Bogu, aby Bogiem nie był częściowo, ale w całej pełności. Tak więc nie istnieje inny powód poddania się, jak ten, by Bóg był wszystkim we wszystkich. Pod żadnym aspektem nie ostoi się w Nim natura ziemskiego ciała, chociaż uprzednio miał w sobie dwie [natury], obecnie trwa wyłącznie jako Bóg. Nie występuje tu całkowite odrzucenie ciała, lecz przeniesienie na zasadzie uległości, bo nie zostało unicestwione, lecz przez uwielbienie odmienione; dokonało się raczej przez przyjęcie człowieka do Bóstwa niżeli przez utratę Bóstwa skutkiem przyjęcia człowieczeństwa. Natomiast został poddany nie ze względu na to, aby nie istnieć, lecz żeby Bóg był wszystkim we wszystkich. W tajemnicy uległości osiągnął istotę i istnienie tego, czym nie był, przez uniżenie zaś nie wystawił siebie na niebezpieczeństwo, jakoby miał utracić istnienie” („O Trójcy Świętej” 11:40).

 

   Czy po powyższych faktach ma jakiekolwiek uzasadnienie poniższe zdanie A. Wiśniewskiego:

   „trudno przypuszczać aby ktokolwiek z pierwszych uczniów Chrystusa nie wierzył w wyraźną nadrzędność i zwierzchność Ojca w stosunku do Syna” s. 37.

   Widzimy też z tego, że nasz antytrynitarz, jak i wielu jego zwolenników, rozumie relacje między Synem a Ojcem w kategoriach panowania i nadrzędności nad sobą, a nie całkowitego oddania sobie i miłości.

   Przypomnijmy na zakończenie tylko dwa zdania, które obrazują nasze rozumienie sprawy:

   „Ojciec miłuje Syna i wszystko oddał w Jego ręce” J 3:35;

   „Ale niech świat się dowie, że Ja miłuję Ojca i że tak czynię, jak Mi Ojciec nakazał” J 14:31.

 

Dodatek

 

   Niekonsekwencją A. Wiśniewskiego i innych antytrynitarzy jest to, że uczą iż dopiero po szczęśliwym, rajskim „tysiącleciu” Jezus będzie poddany Bogu według 1Kor 15:28. Otóż jeśli dopiero wtedy będzie podległy Ojcu, to wychodzi na to, że teraz jest Mu równy.

   Jeżeli zaś antytrynitarze twierdzą, że wtedy będzie poddany, a teraz i tak jest niższy od Boga, to prawdopodobnie wynika z tego, że poddanie uczyni Go tak niskim rangą, jak przy „samouniżeniu” z Flp 2:6-8, albo jeszcze bardziej.

   Dziwne to, bo Biblia mówi, że „Bóg Go nad wszystko wywyższył” Flp 2:9. Czyżby nad wszystko Go wywyższył po to, by później poniżyć? A może jednak Syn sam, aktem przekazania Ojcu królestwa, ukaże nam kolejny stopień swej pokory.

   Dalej, jeśli, jak twierdzi A. Wiśniewski, „o fakcie aktualnego poddaństwa Jezusa dobitnie świadczą” słowa 1Kor 11:3 (s. 37) i mówią one o tym, że Bóg obecnie jest głową Syna, który jest „Bogiem” (J 20:28), to jak bardzo będzie Syn poddany kiedyś? Czyżby miał stać się aż podnóżkiem Boga? A może miałby być zrównany z innymi ludźmi?

   Jeżeli zaś antytrynitarze twierdzą, że Jezus nie jest teraz poddany, to dlaczego mówią o „nadrzędności” Boga?

   Na marginesie dodajmy tu, że te poddanie według nich nastąpi jeszcze później niż wedle naszej nauki. My twierdzimy, że nastąpi ono po dokonaniu się sądu ostatecznego, a oni dodają Chrystusowi jeszcze 1000 lat, zanim będzie poddany.

   Dziwne też, że antytrynitarzy tak fascynuje sprawa poddania Syna, które być może nie wydarzy się za ich życia i nie wiadomo kiedy nastąpi, czy za setki, czy za tysiące, czy za miliony lat.

 

   Jest jeszcze jedna kwestia. Otóż słowo „poddany” w 1Kor 15:28 jest tym samym terminem, który występuje w Rz 13:1 („Każdy niech będzie poddany władzom sprawującym rządy nad innymi”). Z Rz 13:1 nie wynika, że władze są innej natury niż pozostali ludzie, tzn. wszyscy są jednakowej ludzkiej natury. Prócz tego wszyscy są dla Boga równi, czy władze czy pozostali ludzie. Mało tego, antytrynitarze też uważają, iż nie są niżsi od ludzi sprawujących władzę, choć są im poddani. To samo można odnieść do Jezusa i Jego Ojca. Choć „podda” się On Jemu, to jednak pod względem boskiej natury jest Mu równy.

 

   Pisarze wczesnochrześcijańscy cytowani według:

   „Komentarz do Listu świętego Pawła do Rzymian, Orygenes” przekł. S. Kalinkowski, Warszawa 1994;

   „Trójca Święta. Tertulian, Przeciw Prakseaszowi. Hipolit, Przeciw Noetosowi” tłum. E. Buszewicz i S. Kalinkowski, Kraków 1997;

   „O Trójcy Świętej. Hilary z Poitiers” przekł. ks. E. Stanula CSSR, Warszawa 2005;

   „O Trójcy Świętej. Augustyn” M. Stokowska, Kraków 1996.

 

 

 

1.8. Inne artykuły polemizujące z A. Wiśniewskim i książką pt. „Trójca Święta mit czy rzeczywistość?”

 

    Arkadiusz Wiśniewski kilka lat temu usunął z internetu swój cykl artykułów polemizujących z nauką o Trójcy Świętej. Prawdopodobnie odrzucił wyrażane w nich poglądy albo zmienił częściowo swój punkt widzenia na te sprawy (patrz początek mego art. pt. Wiedza Boga, Chrystusa i Ducha Świętego a „Trójca Święta mit czy rzeczywistość?”).

    Ponieważ jednak ciągle w obiegu funkcjonuje jego książka pt. „Trójca Święta mit czy rzeczywistość?” (2004) postanowiłem uzupełnić zakres polemiki z nią. Nie będą to nowe artykuły, ale wskazanie na te, które zostały już napisane przez innych. Ja właściwie dołączyłem później do grona polemizujących z A. Wiśniewskim. Pierwszymi, którzy podjęli dyskusję z nim i jego książką, byli Jan Lewandowski i Grzegorz Żebrowski. Moje artykuły tylko uzupełniały częściowo ich opracowania. Z tego powodu warto przypomnieć ich dorobek i wskazać miejsce, gdzie są zawarte ich polemiki z A. Wiśniewskim.

    Wszystkie artykuły tych autorów widnieją na stronie www.apologetyka.info

    Prócz tych dotyczących A. Wiśniewskiego napisali oni też kilka opracowań polemicznych ze Świadkami Jehowy i innymi antytrynitarzami (arianami). Tutaj wymienimy zaś tylko te, które dotyczą wspomnianej osoby.

 

Artykuły Jana Lewandowskiego

 

    Kontrowersje związane z J 5,18

    Zachariasz 12,10 pod obstrzałem antytrynitarzy

    Czego nie powiedział wam Arkadiusz Wiśniewski

    Czy kontekst przemawia za nietrynitarnym tłumaczeniem J 1,1?

    Przysłów 8:22n. w ujęciu A. Wiśniewskiego – polemika

    Czy Bóg antytrynitarzy istnieje bez jakiegokolwiek początku? (2)

    Antytrynitarze a tekst z Ap 3,14

    „Zrodzony”, czyli „stworzony”?

    O co Arkadiusz Wiśniewski chciałby zapytać Apostołów?

 

Artykuły Grzegorza Żebrowskiego

 

    Dyskusja na temat Rz 9,5 – analiza kontekstu i gramatyki (cz. 2)

    Syn równy Ojcu – omówienie wersetu J 5,18

    Bóstwo Chrystusa, czy bóstwo Ojca? (1 J 5,20)

    Niestwarzający Stworzyciel

    Antytrynitarianie, a reguła Colwell’a

Czy Jezus jest stworzeniem?

    Subordynacjonizm? - odpowiedź na argumenty antytrynitarian

    Jezus Chrystus obok „Boga Jedynego”

    Wszechwiedza Jezusa i Ducha Świętego

    Duch Święty osobą!

    Osobowość i Boskość Ducha Świętego (polemika z R. Dobrowolskim, którego opracowanie zostało zamieszczone jako Dodatek w książce A. Wiśniewskiego).

 

Artykuły Włodzimierza Bednarskiego

 

    Ponieważ prócz cyklu artykułów, w których polemizuję bezpośrednio z A. Wiśniewskim, napisałem opracowania, które zawierają też przy okazji riposty do jego twierdzeń, dlatego podaję ich tytuły. Zamieszczone są one na stronach: www.apologetyka.info i www.piotrandryszczak.pl

Oto one:

    Jezus Wszechmogący i „Wnikliwe poznawanie Pism”

    Prz 8:22 i „Wnikliwe poznawanie Pism” (cz. I i II).

 

    Oto zaś cały mój cykl dotyczący tego tematu:

    Wiedza Boga, Chrystusa i Ducha Świętego a „Trójca Święta mit czy rzeczywistość?”

     ‘Bóg Pana’ a „Trójca Święta mit czy rzeczywistość?”

     ‘Głową Chrystusa - Bóg’ a „Trójca Święta mit czy rzeczywistość?”

    Jezus ‘Adon Jah’ a „Trójca Święta mit czy rzeczywistość?” (cz. I - Ewangelia Łukasza)

    Jezus ‘Adon Jah’ a „Trójca Święta mit czy rzeczywistość?” (cz. II - Ewangelia Marka)

    Jezus ‘Adon Jah’ a „Trójca Święta mit czy rzeczywistość?” (cz. III - Ewangelia Mateusza)

    1Kor 15:24-28 a „Trójca Święta mit czy rzeczywistość?”

 

    Wszystkich, którzy mieli styczność z opracowaniami A. Wiśniewskiego lub z jego książką, zachęcam do zapoznania się z przedstawionymi artykułami. Jeśli nawet ktoś nie podziela trynitarnego punktu widzenia, warto by skonfrontował swoją wiedzę z wywodami wymienionych autorów. Rzetelność dociekań domaga się bowiem by rozpatrywać różne punkty widzenia.