"Cztery hebrajskie litery
oznaczające imię Boże"

Autor: Piotr Andryszczak, dodano: 2015-09-11

Strażnica 15 grudnia 2015
15 grudnia 2015
Strażnica 15 grudnia 2015
str.10
Wnikliwe poznawanie Pism tom.1 zob. Tom 1, wyd.2006 Wnikliwe poznawanie Pism tom.1str.324

JeHWaH (czyt.: Jehwa) - forma powstała ze złożenia samogłosek ze słowa „Imię” (hebr. sema) z JHWH. Żydzi zastępowali czasem tetragram określeniem „Imię”;

Wiemy tylko tyle, że imię Boże JHWH to tylko tetragram. Nie wiemy jak wypowiadano. Nie znamy samogłosek. Natomiast wiemy w jakim celu masoreci żydowscy dodali samogłoski do tetragramu. Oprócz już wymienionej formy JeHWaH, mamy jeszcze inne:

JeHoWaH (czyt.: Jehowa) - podstawiono samogłoski z imienia Adonaj (Pan) z przegłosem pierwszego „a” w „e”; Żydzi czytali jednak Adonaj (Pan) w miejscu występowania JHWH, na co wskazywały im samogłoski: e(a)-o-a; (por. broszura ŚJ „Imię Boże...” s. 7-8);

JeHoWiH (czyt.: Jehowi) - podstawiono samogłoski z imienia Elohim (Bóg); Żydzi jednak czytali Elohim (Bóg) w miejscu występowania JHWH (por. Strażnica Nr 20, 1966 s. 11);

Wnikliwe poznawanie Pism tom.1powiększ

Dlaczego Świadkowie Jehowy promują tylko jedną nazwę "imię Jehowa", a przemilczają: "imię Jehowi", "imię Jehwa" albo "imię Jehwi"? Przecież te słowa powstały tak samo jak Jehowa, w zależności jakie samogłoski były podstawiane do tetragramu יהוה.

Samogłoski dodane do tetragramu miały jeden cel. W tym miejscu należy przeczytać:

JeHoWaH - Pan

JeHoWiH - Bóg

JeHWaH - Imię


Imię JHWH to nie jedyne imię Boga:

Iz 63:16 - „Odkupiciel nasz to Twe imię odwieczne”;
Am 5:27 - „mówi Jahwe, Bóg Zastępów to imię Jego”;
Iz 57:15 - „którego stolica jest wieczna, a imię Święty”;
1P 4:16 - „niech wychwala Boga w Tym imieniu”;
Ef 3:14n. - „przed Ojcem od którego bierze swe imię wszelkie ojcostwo” (ks. Dąbr., NP);
Wj 34:14 - „bo Jahwe ma na imię Zazdrosny...”;
Wj 3:13n. - „jakie jest Jego imię (...) odpowiedział Bóg Mojżeszowi: Jestem, Który Jestem”;
Pnp 1:3 - „olejek rozlany - imię Twe” - alegoria stosowana do Jahwe lub Chrystusa.

Wróćmy do publikacji Świadków Jehowy Wnikliwe poznawanie Pism. Otóż Świadkowie Jehowy w samym środku pokazali różne zapisy tetragramu, natomiast w komentarzu używają słowa "Jehowa":

Wnikliwe poznawanie Pism tom.1 zob. Tom 1, wyd.2006 Wnikliwe poznawanie Pism tom.1zob. str.324

Imię "Jehowa" jako takie nie istnieje. Jest to błędne odczytanie tetragramu wraz z występującą tam punktacją masorecką. Natomiast czytelnik publikacji Świadków Jehowy ma zapamiętać tylko to, że istnieje tetragram, a ma czytać "Jehowa" jako imię Boże. Temu ma służyć właśnie ten komentarz wokół zielonej ramki.

Podobnie też to wygląda w innych miejscach. Poniżej mamy tetragram wraz z punktacją masorecką (lewy obrazek), w środku tekst grecki wraz z tetragramem pisany po hebrajsku (jest to dowód na nieznajomość wymowy JHWH), a z prawej strony już stwierdzenie o usunięciu imienia Bożego:

Wnikliwe poznawanie Pism tom.1str.324

Punktacja masorecka wskazuje, że w tym miejscu, gdzie jest tetragram JeHWaH należy przeczytać "imię" (hebr. sema). Ze względu na nieznajomość wymowy JHWH tłumacz musiał w tekście greckim Septuaginty przepisać hebrajskie litery (środkowa ilustracja). Prawa ilustracja pokazuje już "usunięte" imie Boże i zastąpione skróconą formą kyrios:

Wnikliwe poznawanie Pism tom.1str.324 Wnikliwe poznawanie Pism tom.1str.324 Wnikliwe poznawanie Pism tom.1str.324

Świadkowie Jehowy nazywają to "ingerowaniem w tekst Biblii". Ukazują też fragment Septuaginty (papirus Fuad 266), w którym widzimy hebrajski tetragram.

Wnikliwe poznawanie Pism tom.1str.324

Świadkowie Jehowy powołując się na Septuagintę z tamtego okresu (papirus Fuad 266) przemilczają fakt, iż starszy papirus Rylands 458 zamiast tetragramu ma słowo kyrios. Widać to jak na dłoni w tej publikacji:

Wnikliwe poznawanie Pism tom.2 Tom 2 wyd.2006 Wnikliwe poznawanie Pism tom.2str.598 Wnikliwe poznawanie Pism tom.2str.599

Najpierw wymieniają papirus Fuad 266 z tetragramem zapisanym hebrajskim pismem kwadratowym z I w. przed Chr., następnie wymieniają starszy papirus pod nazwą Rylands458 z II w. przed Chr. przemilczając występujący w miejsce tetragramu kyrios. Potem czytamy o "skórzanym zwoju" z końca I w. po Chr., w którym zapisano starohebrajski tetragram. Podobnie mamy też tutaj:

Wnikliwe poznawanie Pism tom.2 Tom 2 wyd.2006 Wnikliwe poznawanie Pism tom.2str.485

A więc:

Strażnica 15 grudnia 2015
15 grudnia 2015
Strażnica 15 grudnia 2015
str.6

Cytaty występujące w Nowym Testamencie powołujące się na Stary Testament pochodziły z Septuaginty, w której zamiast tetragramu był kyrios. Mogły pochodzić z: Greek papirus 458 - II w. przed Chr.; 4QLXXLeva - I w. przed Chr.; 4QLXXNum - I w. przed Chr.; 4QLXXDeut - I w. przed Chr. Jak dotąd wśród odnalezionych najstarszych manuskryptów Nowego Testamentu nie było żadnego fragmentu imienia Bożego pisanego hebrajskim pismem kwadratowym.

Przykładem zafałszowania tekstu biblijnego w Przekładzie Nowego Świata (Biblia Świadków Jehowy), jest werset J 6, 45:

Pismo Święte w Przekładzie Nowego Świata
wyd.1997
Pismo Święte w Przekładzie Nowego Świata
str.1367

Jak widzimy, Świadkowie Jehowy wstawili słowo "Jehowa". Odnośnik odwołuje nas do tekstu w Księdze Izajasza. Skąd autor Nowego Testamentu czerpie cytat? Czy ma przed sobą tekst hebrajski czy może grecką Septuagintę? Najpierw zobaczmy do:

Prorocy Vocatio (za zgodą wydawcy) Vocatio Prorocy Vocatio kod.gram. (1) (2) (3) (4) (oznaczenia) Prorocy Vocatio

Iz 54, 13

Prorocystr.913

Tekst hebrajski Księgi Izajasza ma JHWH. Sięgnijmy do przekładu wydanego przez Świadków Jehowy:

Strażnica 1 lutego 1998
1 lutego 1998
Strażnica 1 lutego 1998 Strażnica 1 lutego 1998 Strażnica 1 lutego 1998
str.32

Zapoznajmy się więc z oryginalnym greckim tekstem Biblii (lewa szpalta):

The Kingdom Interlinear Translation of the Greek Scriptures The Kingdom Interlinear Translation of the Greek Scriptures The Kingdom Interlinear Translation of the Greek Scriptures
wyd.1985

J 6, 45

The Kingdom Interlinear Translation of the Greek Scriptures (Pisma Greckie w międzywierszowym przekładzie Królestwa) The Kingdom Interlinear Translation of the Greek Scriptures (Pisma Greckie w międzywierszowym przekładzie Królestwa)str.434

Tekst grecki Nowego Testamentu nie pozostawia żadnych wątpliwości. Występuje tam słowo Bóg. Jako argument wstawienia słowa "Jehowa" powołano się na hebrajski przekład Nowego Testamentu jako pierwszy z roku 1599:

The Kingdom Interlinear Translation of the Greek Scriptures (Pisma Greckie w międzywierszowym przekładzie Królestwa)zob. wyd.1969 zob. The Kingdom Interlinear Translation of the Greek Scriptures (Pisma Greckie w międzywierszowym przekładzie Królestwa)str.29
"Pisma Greckie w języku hebrajskim. W 1599 Elias Hutter z Norymbergii, Niemcy, wydał swoje tłumaczenie całości Chrześcijańskich Pism Greckich. Była to pierwsza kompletna wersja wszystkich ksiąg kanonicznych Chrześcijańskich Pism Greckich w języku hebrajskim, stanowiąca część wydanej przez Huttera w 1599 roku Poligloty Nowego Testamentu. (Kopia jest dostępna w Nowojorskiej Bibliotece Publicznej)".
The Kingdom Interlinear Translation of the Greek Scriptures (Pisma Greckie w międzywierszowym przekładzie Królestwa)str.13

Dlaczego dla Świadków Jehowy ważniejszy jest jakiś przekład hebrajski z roku 1599, a nie sam tekst grecki Nowego Testamentu?

Tekst krytyczny Nestle-Aland i werset 45:

Nestle-Alandzob. zob. zob. J 6, 45 Nestle-Aland
str.267
Grecko-polski Nowy Testament (za zgodą wydawcy) Vocatio Grecko-polski Nowy Testament(tab.kod.gram.) Grecko-polski Nowy Testament
wyd.1997

J 6, 45

Grecko-polski Nowy Testamentstr.423

Cytat z Księgi Izajasza nie pochodzi z tekstu hebrajskiego (tam jest JHWH), lecz z greckiej Septuaginty:

Septuaginta zob.

Iz 54, 13

Septuagintastr.640
Septuaginta (za zgodą wydawcy) Vocatio (tab.kod.gram.) Septuaginta Septuaginta
(za zgodą wydawcy Vocatio)

Iz 54, 13

Septuagintastr.1430
Zobacz też:

Wnikliwe poznawanie Pism tom.1 zob. Tom 1, wyd.2006 Wnikliwe poznawanie Pism tom.1str.324

Język grecki zawiera zarówno samogłoski i spółgłoski. Skoro wymowa imienia Bożego (יהוה) jest nieznana, to nie można było go zapisać po grecku. Mało tego, język grecki nie ma litery "H". Nie dziwi więc fakt, że w miejsce tetragramu (יהוה) zastąpiono skróconą formą greckiego słowa kyrios (κύριος). Jakie więc wrażenie ma odnieść czytelnik publikacji Świadków Jehowy? Imię Boże zostało usunięte! Natomiast sami Świadkowie Jehowy będą tymi, którzy będą to imię przywracać, ale już formie "Jehowa". Dotyczy to w szczególności Nowego Testamentu.


Podobną manipulację z tetragramem (יהוה) i wmawianiu czytelnikowi, że chodzi o "imię Jehowa" mamy tutaj:

Wnikliwe poznawanie Pism tom.1str.325 Wnikliwe poznawanie Pism tom.1str.325
Stela Meszy Stela Meszy
To nie jest "imię Jehowa"
https://pl.wikipedia.org/wiki/Tetragram

Wnikliwe poznawanie Pism tom.1str.325 Wnikliwe poznawanie Pism tom.1str.325

W powyższym przykładzie nie pada słowo "Jehowa", lecz mamy tylko tetragram.


Wnikliwe poznawanie Pism tom.1str.325 Wnikliwe poznawanie Pism tom.1str.325

Tutaj mamy "dyżurny" papirus Fuad 266:

Wnikliwe poznawanie Pism tom.1Wnikliwe poznawanie Pism tom.1
str.326
Wnikliwe poznawanie Pism tom.1str.326 Wnikliwe poznawanie Pism tom.1str.326
Wnikliwe poznawanie Pism tom.1str.326 Wnikliwe poznawanie Pism tom.1str.326

Pisarze Nowego Testamentu przytaczali ze Starego Testamentu fragmenty zawierające tetragram? A w którym miejscu? Dlaczego Świadkowie Jehowy nie pokazali ani jednego najstarszego fragmentu manuskryptów Nowego Testamentu, choć małego skrawka, w którym byłby tetragram?

"To, że Apostołowie korzystali z Septuaginty, która nie zawierała tetragramu, a określenie Kyrios (Pan) potwierdza Hbr 1:10. Autor listu cytuje w nim Ps 102:26, według Septuaginty, zastosowując go do Jezusa (ŚJ podobnie; „Prowadzenie rozmów...” ed. 1991 s. 378; ed. 2001 s. 374). Gdyby Septuaginta, z której korzystali Apostołowie, zawierała w Ps 102:26 imię Jahwe, to wynikałoby z tego, że w Hbr 1:5-9 Bóg Ojciec przemawia do Jahwe (!). Psalm ten bez wątpienia w ST hebrajskim odnoszony jest do Jahwe, co potwierdza tam wiersz 1 i dziewięciokrotne występowanie w nim tetragramu. Autor skorzystał jednak z tego, że jego Septuaginta zawiera w Psalmie określenie „Pan” i mógł tym samym zastosować te słowa do Syna, jednocześnie podkreślając równość Osób Ojca i Syna."
Zobacz:
Przebudźcie się! 1994 Nr 9
1994 Nr 9
Przebudźcie się! 1994 Nr 9
str.18

Odpowiedź jest prosta: Ojciec mówi do Syna. Septuaginta jest cytowana przez autorów w Nowym Testamencie:

Grecko-polski Nowy Testament (za zgodą wydawcy) Vocatio Grecko-polski Nowy Testament(tab.kod.gram.) Grecko-polski Nowy Testament
wyd.1997

Mt 22,44

Grecko-polski Nowy Testamentstr.108

Cytat nie pochodzi z tekstu hebrajskiego (Ps 110,1), gdzie widnieje tetragram JHWH:

Pisma Vocatio (za zgodą wydawcy) Vocatio Pisma Vocatio kod.gram. (1) (2) (3) (4) (oznaczenia) Pisma Vocatio

Psalm 110,1

Pismastr.192

lecz pochodzi z greckiej Septuaginty, gdzie autor skorzystał z faktu, iż jest tam słowo kyrios:

Septuaginta zob.

Ps 109,1

Septuagintastr.124
Septuaginta (za zgodą wydawcy) Vocatio (tab.kod.gram.) Septuaginta Septuaginta
(za zgodą wydawcy Vocatio)

Ps 109,1

Septuagintastr.946

Zobacz też:

Innym przykładem manipulacji jest odpowiedni zestaw obrazów. W wydanym przez Świadków Jehowy kalendarzu na rok 2015:

Kalendarz Świadków Jehowy 2015
zob.

z jednej strony pokazuje się dwa tetragramy z wokalizacją masorecką:

Kalendarz Świadków Jehowy 2015zob. Kalendarz Świadków Jehowy 2015zob.

a w innym miejscu już w przekładach "imię Jehowa", bu uzyskać taki efekt:

Kalendarz Świadków Jehowy 2015wrzesień/październik

Strażnica 15 grudnia 2015
15 grudnia 2015
Strażnica 15 grudnia 2015
str.10

Jeżeli Świadkowie Jehowy przyznają, iż "imię Boże" pojawia się "w niektórych" kopiach greckiej Septuaginty, to znaczy, że są też niektóre kopie z tamtego okresu, które "imienia Bożego" nie mają. Co w takim razie znajduje się w miejscu występowania tetragramu w: Greek papirus 458 - II w. przed Chr.; 4QLXXLeva - I w. przed Chr.; 4QLXXNum - I w. przed Chr.; 4QLXXDeut - I w. przed Chr.?

Przebudźcie się! 1994 Nr 9
1994 Nr 9
Przebudźcie się! 1994 Nr 9
str.18

Jak czytamy, Świadkowie Jehowy przemilczają te, które nie miały tetragramu. Natomiast najstarsze z ocalałych kopii Septuaginty nie zawierały "imienia Jehowa".

Strażnica 1 kwietnia 2009
1 kwietnia 2009
Strażnica 1 kwietnia 2009
str.10

Jeżeli we wczesnych kopiach Septuaginty imienia Bożego nie zastępowano wyrazem Kyrios, lecz zastępowano starohebrajskimi literami odpowiadającymi JHWH, to dlaczego nie wpisano pełnej wymowy imienia Bożego wraz ze spółgłoskami i samogłoskami? Poza tym, najwyższy już czas, aby Świadkowie Jehowy wreszcie ujawnili pełną nazwę imienia Bożego. Przecież piszą, iż "pierwsi naśladowcy Chrystusa znali to imię i je wymawiali".

Papirus Rylandsa 458. Manuskrypt ten jest datowany paleograficznie na II wiek p.n.e. co sprawia, że jest to najstarszy znany rękopis Septuaginty. Ciekawostką jest fakt, iż w miejscu, gdzie powinien występować Tetragram, są puste miejsca. Greek papirus 458 - II w. przed Chr.; 4QLXXLeva - I w. przed Chr.; 4QLXXNum - I w. przed Chr.; 4QLXXDeut - I w. przed Chr. jest też bez tetragramu. Strażnica z 15 grudnia 2015 przyznaje na stronie 10, iż istnieją niektóre kopie Septuaginty z tetragramem, co oznacza, że są też takie, które tetragramu nie mają.


W poniższej broszurze Świadkowie Jehowy sugerują, że forma "Pan", jako zastępcza forma imienia Bożego, pojawiła się dopiero w V wieku po Chr.:

Imię Boże, które pozostanie na zawsze
zob.
wyd.1996
Imię Boże, które pozostanie na zawsze
str.26
Imię Boże, które pozostanie na zawsze
str.26
Teksty Qumrańskie

"w przypadku tłumaczeń Pisma Świętego ST był też zastępowany przez nich takimi tytułami jak na przykład 'pan' - adonay. Takiego zastępstwa dokonano w qumrańskim 1 QH 7, 28, który jest swobodnym przekładem Wj 15, 11 (por. Fitzmyer, str. 59). Tetragram YHWH jest też wymiennie używany z Adonay (pan) w 1 QIs a - ([np. 3:20-25] Fitzmyer, tamże). Inna informacja jaką Fitzmyer podaje (Tamże, str. 59-60), tyczy się zastępowania przez qumrańczyków tetragramu kropkami w ich pismach. Tak jest w tłumaczeniu Iz 40, 3 gdzie w hebrajskim tekście jest Jahwe. Qumrański 1 QS 8, 14 wstawia zamiast tetragramu kropki w tym miejscu. Inne teksty qumrańskie które tak robią to (podaje za Fitzmyerem, str. 59-60) takie oto następujące fragmenty:

Zwój A Izajasza z groty 1 (33:7 w dodatku powyżej linii Iz 40:7)

Ponadto:

4QSam 1,3 (odpowiednik 1 Sam 25,31)
4QSam 3,7 (odpowiednik 2 Sm 15:8)
4Q Testim [4Q175] 1:19 (odp. Wj 20:21b w odmianie samarytańskiej i Pwt 33:11).
4Q Tanh [4Q176] 1-2 i 6.7.9. (odp. Iz 40:1-5)
4QTanh 1-2 ii 3 - (odp. Iz 49:14).
4 Q Tanh 8-11, 6.8.10 (odp. Iz 54:5.6.8, z zastąpieniem czyli dodaniem tetragramu tam gdzie nie występuje on w TM).

Inne teksty qumrańskie zastępowały tetragram YHWH na jeszcze inne sposoby. Np. przez substytut hw'h [Fitzmyer, str. 60].

Na marginesie warto tu dodać, że niektóre manuskrypty qumrańskie Septuaginty po prostu nie zawierały tetragramu w miejscu gdzie dziś wstawiają go Świadkowie Jehowy. Są to:

4QLXXLev (a).
4QLxxNum.
4QLxxDeut.>

Również Greek papirus z II wieku przed Chr. nie posiada tetragramu w miejscu, gdzie dziś wstawiają go Świadkowie Jehowy.

Jeszcze inny qumrański tekst grecki Księgi Kapłańskiej z groty 4 zawiera tetragram oddany po prostu przez "Iao" (4QLXXLev.b). Jest to forma imienia Boga. Fitzmyer konkluduje, że w pismach qumrańczykow istniał szacunek dla imienia Bożego, ale jednocześnie istniała - cytuję - "tendencja do tego, by nie czytać tetragramu jako Jahweh, lecz jako Adonay" (Fitzmyer, str. 60). Fitzmyer pisze też [tamże], że jeszcze w czasach przedchrześcijańskich zaczęła przeważać tendencja ku temu, aby zacząć w greckich kopiach ST zastępować imię Boga YHWH słowem Kyrios. To świadczy wyraźnie przeciw tezie Świadków Jehowy wyrażonej w ich wyżej cytowanej broszurze Imię Boże..., która podaje, że kościołowi "pseudochrzescijańskiemu" w pierwszych wiekach "udało się całkowicie usunąć je [Imię Boże - Tetragram YHWH - przyp. JL] z greckich kopii obu części Biblii" (str. 25). Świadkowie piszą też w tej przed chwilą cytowanej broszurze, że w czasach przedchrześcijańskich, a szczególnie po czasach Hieronima opuszczano imię Boże w Septuagincie. Jest to próba obwinienia chrześcijaństwa za rzekome zapędy do 'rugowania' imienia Bożego z LXX. Jest to rzecz jasna nieprawda. Jak widać po powyższych przytoczeniach z Fitzmyera, zwyczaj zastępowania tetragramu 'Panem' i 'Bogiem' (adonay, theos) był znany już II wieki przed chrześcijaństwem u kopistów Septuaginty, jak i również u Qumrańczyków. Istnieją nawet takie zachowane do dziś fragmenty Starego Testamentu z czasów przedchrześcijańskich (również z II wieku przed Chr.), w tym teksty Biblii greckiej, które zastępują tetragram na różne sposoby. Tym samym widać w jakich niedomówieniach trzyma Strażnica swe owce. Teza broszury Świadków Imię Boże..., oraz teza ich Chrześcijańskich Pism greckich z 1994 (patrz dodatek, str. 408, 411) mówiąca o tym, że dopiero za czasów chrześcijan zaczęto rugować imię Boże z rękopisów Septuaginty, jest mitem. Jak widać po powyższym, tradycja zastępowania tetragramu jest dużo wcześniejsza niż chrześcijaństwo. Była to tradycja tak powszechna w czasach przedchrześcijańskich, ze sięgnęła nawet wspólnotę z Qumran.

Rzućmy też na chwilę okiem poza teksty z Qumran i zobaczmy jak postępowali inni kopiści tekstów ST. I tak papirus Oxyrhynchus 656 wstawia theos za tetragram w III wieku p.n.e. Inne miejsca z pierwotnym theos to: fragment z Księgi Rodzaju w Fouad 266a, fragment z Księgi Powtórzonego Prawa w Fouad 266c; Papirus Oxyrhynchus 4443 z grecką wersją Księgi Estery. Wracając do tekstów z Qumran to w niektórych miejscach nie pisano tetragramu, a odpowiednio zmieniano formę czasownika, lub dodawano przyrostek, aby czytelnik mógł się zorientować, że jest mowa o Bogu (np. „jego” w 1QS 8, 13 czy w 4Q511 10, 12). Zastępowano też tetragram słowem ’Elohim (np. 4Q375), ’El (np.: 11Q13 Melchizedek 4, 11), Adonaj (np.: 1QH 7, 28; 1QIsaa), czy Adon (1QH 10, 8). Stosowano też parafrazy zamiast tetragramu, np. „najchwalebniejsze imię” (1QS 6, 27).

W języku aramejskim I wieku używano słowa Pan w odniesieniu do Boga. Na przykład w targumie do Księgi Hioba, znalezionym w 11 grocie w Qumran, Boga określono aramejskim słowem Marja (Pan). Inny argument pochodzi z pism Filona z Aleksandrii. Filon w cytatach z Biblii Hebrajskiej pisał kyrios w miejscach, gdzie w tekście hebrajskim widniał tetragram. Są dwa możliwe wyjaśnienia tego zjawiska: albo w tekście, z którego czerpał cytaty, nie było tetragramu, albo korzystał z tekstów, w których widniał tetragram pisany paleohebrajskimi lub aramejskimi literami, ale zgodnie z ówczesnym zwyczajem zamieniał na kyrios.

Albert Pietersma w artykule napisanym w 1984 roku twierdzi, że zwolennicy pierwszeństwa tetragramu przed kyrios zbyt szybko uznali tę tezę za prawdziwą. Podał dwa argumenty przeciwko niej:

Teksty, na których opierają się zwolennicy pierwszeństwa tetragramu, noszą ślady poprawek zbliżających je do tekstu hebrajskiego. Wstawianie tetragramu miało więc charakter wtórny i prawdopodobnie świadczyło o pewnym niezadowoleniu z wcześniejszych przedstawień imienia w greckich rękopisach biblijnych.

Dowody wewnątrz tekstu Septuaginty wskazują na to, że późniejsi kopiści wstawili tetragram w miejsce kyrios. Na przykład w Septuagincie unikano powtórzenia kyrios kyrios, gdy w tekście hebrajskim występowało połączenie adonaj jhwh, Pan jhwh (np. Rodzaju 15:3; 15:8; Wyjścia 23:17; 34:23; Jeremiasza 1:6; 1:24; 3:1; 4:10; 10:33). Wskazuje to na świadomą decyzję tłumaczy, a nie na mechaniczne zamienianie tetragramu na kyrios.

Niektórzy uczeni uzupełnili wnioski Pietersmy. Martin Rösel powołał się na tekst z Księgi Kapłańskiej 24:16: „Skoro wymówił imię Pana, musi umrzeć”. Według Rösela niemożliwe, żeby tłumacz Septuaginty w tak dosadnym nakazie umieścił imię Boże w postaci tetragramu. Zauważył też konsekwentne stosowanie ho Theos w odniesieniu do potężnych czynów Boga, a Kyrios – do okazywania współczucia wobec Izraela, co sugeruje świadomą decyzję tłumacza. Powołuje się też na obecność kyrios w księgach deuterokanonicznych oraz na fragment Listu Arysteasza, cytujący Księgę Powtórzonego Prawa 7:18 w wersji Septuaginty.
(Tetragram, Jehowa a Qumran Jan Lewandowski)

Pisarze Starego Testamentu sami zastępowali JHWH na inny wyraz, np. Bóg. Świadkowie Jehowy w swojej Biblii tak mają:

Przekład Nowego Świata wyd.1997
1 Krl 3:5 2 Krn 1:7
Przekład Nowego Świata
str.449
Przekład Nowego Świata
str.570

1 Krl 3:5

Prorocystr.493

2 Krn 1:7

Prorocystr.839
Zobacz:

Imię Boże, które pozostanie na zawsze
zob.
wyd.1996
Imię Boże, które pozostanie na zawsze
str.27

Powyższa teza nie ma żadnego poparcia w faktach. Czy Świadkowie Jehowy wyobrażają sobie, iż w tamtych czasach działała specjalna "grupa antyterrorystyczna", która tropiła wszelkimi sposobami powstające manuskrypty i fanatycznie usuwała imię Boże?

Świadkowie Jehowy mają widocznie krótką pamięć i pewnie już zapomnieli, co pisali dawniej o Septuagincie i o "imieniu Jehowa", a pisano tak:

Wyposażony do wszelkiego dzieła dobrego wyd.pol.1954
zob.
zob. wyd.1954
Wyposażony do wszelkiego dzieła dobrego wyd.pol.1954 Wyposażony do wszelkiego dzieła dobrego wyd.pol.1954
str.61

Jedna z książek Świadków Jehowy wydana w języku polskim w roku 1950 stwierdza:

Niech Bóg będzie prawdziwy wyd.pol.1950
zob.
zob. wyd.pol.1950
Niech Bóg będzie prawdziwy wyd.pol.1950
str.23

W późniejszym wydaniu tego tytułu nastąpił zwrot o 180 stopni i zaprzeczono powyższej wypowiedzi:

Niech Bóg będzie prawdziwy
wyd.1954
Niech Bóg będzie prawdziwy
str.17
Niech Bóg będzie prawdziwy (wyd 1950) Niech Bóg będzie prawdziwy (wyd. 1954)
"Dlatego, ile razy czytając natrafili na to imię, wymawiali zamiast niego słowo Adonai (Pan) albo Elohim (Bóg). Stąd przy sporządzeniu pierwszego przekładu na język grecki, znanego jako Septuaginta (LXX), tłumacze naśladowali ten hebrajski zwyczaj i zamiast imienia Bożego tłumaczyli wyżej wymienione imiona zastępcze i wstawiali je do swego greckiego przekładu." (str.23) "Dlatego za każdym razem, gdy przy czytaniu natrafiali na to imię, wymawiali zamiast niego słowo Adonai (Pan) albo Elohim (Bóg). Jednak przy opracowywaniu tego pierwszego przekładu na język grecki, znanego jako Septuaginta (LXX), tłumacze nie stosowali się do wspomnianego zwyczaju, lecz do swego greckiego przekładu wstawiali cztery litery hebrajskie (יהוה), oznaczające imię Boże." (str.17)

Powrót do strony głównej
Opracował: Piotr Andryszczak
© 2007-2017